ن ص ر

نَصْر ва نُصْرَة : сўзлари ёрдам маъносини англатади. Бу ҳақда Аллоҳ буюради: وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ Яхши кўрадиган яна бир нарса бор: Аллоҳ томонидан ёрдам ва яқин фатҳ. (61/Соф 13); إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ Аллоҳнинг ёрдами ва фатҳ келган пайтда (110/Наср 1); قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آَلِهَتَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ Улар: Агар бирор иш қиладиган бўлсангиз, уни ёқиб юборинглар ва илоҳларингизга ёрдам қилинглар, дедилар (21/Анбиё 68); إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلاَ غَالِبَ لَكُمْ وَإِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ Агар Аллоҳ сизга ёрдам берса, сизни енгувчи йўқдир. Агар сизни ёрдамсиз қолдирса, ундан кейин ким сизга ёрдам бера олади? (3/Оли Имрон 160).
Яна Аллоҳ буюради: وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ва кофирлар қавмига қарши бизга ёрдам бер! (2/Бақара 250); وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ Мўминларга ёрдам бериш эса, Бизнинг наздимизда бир ҳақ бўлди (30/Рум 47);إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آَمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ اْلأَشْهَادُ Биз пайғамбарларимизга ва иймон келтирганларга ҳам дунё ҳаётида, ҳам гувоҳлар гувоҳлик берадиган кунда, албатта, ёрдам берамиз (40/Ғофир 51); وَمَا لَهُمْ فِي اْلأَرْض مِنْ وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ ва уларга ёрдам берадиган бирон киши ҳам бўлмайди (9/Тавба 74).
Яна буюради: وَكَفَى بِاللَّهِ وَلِيًّا وَكَفَى بِاللَّهِ نَصِيرًا Ҳақиқий дўст сифатида Аллоҳ кифоя ва ёрдамчи сифатида ҳам Аллоҳ кифоя (4/Нисо 45); وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ Сизлар учун Ундан бошқа на бир дўст бор, на бир ёрдамчи (9/Тавба 116); فَلَوْلاَ نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ قُرْبَانًا آَلِهَةً Аллоҳни қўйиб, ўзларига яқинлик ҳосил қилиш учун тутинган илоҳлари уларга ёрдам берса эди-я! (46/Аҳқоф 28)
Бунга ўхшаш оятлар жуда кўпдир.
Аллоҳ таолонинг бандаларига ёрдам бериши тушунарли нарсадир. Инсоннинг Аллоҳга ёрдами эса, Унинг ёрдамга муҳтож бандаларига ёрдам беришидир. Шунингдек, Унинг белгилаган чегараларини сақлаши, Унга берган сўзларига содиқ қолиши, Унинг ҳукмларига бўйсуниши ва У ман қилган нарсалардан узоқ туришидир.
Бу ҳақда Аллоҳ буюради: وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ Бу — Аллоҳ Ўз динига ва пайғамбарларига ғойибона ёрдам берадиганларни аниқлаши учундир (57/Ҳадид 25); يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ Эй иймон келтирганлар! Агар сиз Аллоҳнинг динига ёрдам берсангиз, Аллоҳ ҳам сизга ёрдам беради ва қадамларингизни собит тутади (57/Ҳадид 7);يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ Эй иймон келтирганлар, Аллоҳнинг ёрдамчилари бўлинглар. Худди Марям ўғли Исо ҳаворийларга: Аллоҳ (йўлида) менинг ёрдамчиларим ким? – деганидек. Ҳаворийлар: Аллоҳ (йўли)нинг ёрдамчилари бизмиз, дедилар (61/Соф 14).
اِنْتِصَار ва اِسْتِنْصَار эса, ёрдам талаб қилишдир. Аллоҳ буюради:
وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ Улар зулм ва тажовузга учраганларида бир-бирлари билан ёрдамлашадилар (42/Шуро 39); وَالَّذِينَ آَوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ уларни жой бериб ёрдам берганлар, ана шулар бир-бирларининг дўстларидир. Шу билан бирга, динда сиздан ёрдам сўрасалар, уларга ёрдам беришингиз зиммангиздаги бурчдир (8/Анфол 72); وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ Зулмга учрагандан сўнг ғолиб бўлган кимсага келсак, уларга жазо бериш учун ҳеч қандай йўл йўқдир (42/Шуро 41); فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ Шунда Роббисига: Мен мағлуб бўлдим, менга ёрдам бер!, деб ёлворди (54/Қамар 10).
Оятда فَانْتَصِرْ дейилган, أُنْصُرْ дейилмаган. Шу орқали шунга эътибор қаратилган: Менга раво кўрилган нарса сенга ҳам раво кўрилгандир, чунки мен сенинг амринг билан уларнинг ҳузурига бордим. Шунинг учун менга ёрдам беришинг аслида ўзингга ёрдам беришингдир.
تَنَاصُر эса, ёрдамлашишдир. Аллоҳ буюради: مَا لَكُمْ لاَ تَنَاصَرُونَ Уларга: Сизларга нима бўлди, нега ёрдамлашмаяпсизлар? дейилади (37/Соффат 25).
Насороларнинг نَصَارَى деб номланиши ҳақида шундай дейилган: бунинг сабаби улар қуйидаги оятда шундай зикр қилинганлигидир: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ Эй иймон келтирганлар, Аллоҳнинг ёрдамчилари бўлинглар. Худди Марям ўғли Исо ҳаворийларга: Аллоҳ (йўлида) менинг ёрдамчиларим ким? – деганидек. Ҳаворийлар: Аллоҳ (йўли)нинг ёрдамчилари бизмиз. дедилар. (61/Соф 14).
Баъзилар эса: уларнинг бу исмни олишларининг сабаби نَصْرَانَة қишлоғидан бўлганликларидир, дейди. Бу қишлоққа нисбат نَصْرَانِي дир; унинг кўплиги эса نَصَارَى шаклида келади. Аллоҳ буюради: وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ Яҳудийлар дедилар: Насронийлар ҳеч нарса устида эмаслар. Насронийлар ҳам: Яҳудийлар ҳеч нарса устида эмаслар, дедилар. (2/Бақара 113).
نُصِرَ أَرْضُ بَنِي فُلاَنٍ ибораси, фалон қабиланинг ерига ёрдам берилди, яъни: у ерга ёмғир ёғди, маъносидадир. Чунки ёмғир — ернинг ёрдамидир.
نَصَرْتُ فُلاَنًا фалон одамга ёрдам бердим, ибораси ҳам, ё ерга ёрдамнинг истиора йўли билан ишлатилишидир, ё бевосита ёрдам деганидир.