ق ر أ
Қ-р-ъ
قَرَأَتِ اْلمَرْأَةُ : Аёл қон кўрди/ҳайз кунларига кирди. اَقْرَأَتِ اْلمَرْأَةُ : Аёл قُرْء /кур эгаси бўлди.
قَرَأْتُ اْلجَارِيَةَ : Аёл ҳайз кунларига кирганлиги сабабли, унинг ҳомиладор эмаслигига қарор қилдим.
Ҳақиқатда قُرْء сўзи оддий ҳолатдаги аёлнинг ҳайз кунларига ўтишини ифодалайди. Бу сўз аёлнинг ҳам поклик, ҳам унинг ортидан келадиган ҳайз кунларидаги ҳолатини ўз ичига олувчи исм бўлганлиги сабабли, бу икки ҳолатнинг ҳар бири учун ҳам ишлатилиши мумкин. Чунки биргаликда икки маъно учун қўйилган ҳар бир исм, ёлғиз ҳолда бўлганида уларнинг ҳар бирига ҳам исм бўлади. Худди патнис ва таом маъноларини англатувчи مَائِدَة сўзи каби. Сўнгра буларнинг ҳар бири ҳам алоҳида-алоҳида шу сўз билан номланади. قُرْء сўзи ҳам на фақат аёлнинг поклик ҳолатининг, на фақат унинг ҳайз кунларининг исмидир. Зеро ҳайз кўрмайдиган аёлга ذَاتُ قُرْءٍ (кур эгаси) дейилмагани каби, ҳайзли ва нифосли аёлга ҳам дейилмайди.
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ : Талоқ қилинган аёллар ўзича уч кур/ҳайз кутиб турадилар (2/Бақара 228); яъни поклик ҳолатидан ҳайз кунларига уч марта кирадиган муддат миқдорида.
Пайғамбар (сав)нинг қуйидаги ҳадисидаги أَقْرَاء сўзи «ҳайз кунлари» маъносидадир: اقْعُديِ عَنِ الصَّلاَةِ أَيَّامَ أَقْرَائِكِ : Кур кунларида намозни тарк эт. Бу худди шундай деган кишининг сўзига ўхшайди: اِفْعَلْ كَذَا أَيَّامَ وُرُودِ فُلاَنٍ : Фалон кишининг келиш кунларида шуни қил. Айтилаётган кишининг келиши, гарчи кунларга нисбат берилаётган бўлса-да, фақат қисқа бир вақт оралиғида содир бўлади.
Тилшуносларнинг قُرْء сўзи قَرَأَ , яъни «тўплади» сўзидан келиб чиққанини айтишлари шу сабабдандир: Улар, юқорида зикр қилганимдек, туҳр/поклик вақти билан ҳайз вақтини бирга тўплашни эътиборга олганлар. Чунки қон бачадонда тўпланади.
: Ўқиш вақтида ҳарф ва сўзларни бирга тўплашдир. Аммо жамоани бир жойга тўплаганингда дейиб бўлмайди. Бунга далил, битта ҳарфнинг талаффуз қилиниши билан унга дейилмаслигидир. , ўзак жиҳатидан худди ва сўзлари каби масдардир. Аллоҳ буюради: : (75/Қиёмат 17-18). Ибн Аббос бу оятни шундай тафсир қилади: Биз уни сенинг кўксингда тўплаб жойлаштирганимизда, у билан амал қил. (16/Наҳл 89). (39/Зумар 28); (17/Исро 78). Бу охирги оятда келган (56/Воқеа 77).
قَرَأْتُ اْلجَارِيَةَ : Аёл ҳайз кунларига кирганлиги сабабли, унинг ҳомиладор эмаслигига қарор қилдим.
Ҳақиқатда قُرْء сўзи оддий ҳолатдаги аёлнинг ҳайз кунларига ўтишини ифодалайди. Бу сўз аёлнинг ҳам поклик, ҳам унинг ортидан келадиган ҳайз кунларидаги ҳолатини ўз ичига олувчи исм бўлганлиги сабабли, бу икки ҳолатнинг ҳар бири учун ҳам ишлатилиши мумкин. Чунки биргаликда икки маъно учун қўйилган ҳар бир исм, ёлғиз ҳолда бўлганида уларнинг ҳар бирига ҳам исм бўлади. Худди патнис ва таом маъноларини англатувчи مَائِدَة сўзи каби. Сўнгра буларнинг ҳар бири ҳам алоҳида-алоҳида шу сўз билан номланади. قُرْء сўзи ҳам на фақат аёлнинг поклик ҳолатининг, на фақат унинг ҳайз кунларининг исмидир. Зеро ҳайз кўрмайдиган аёлга ذَاتُ قُرْءٍ (кур эгаси) дейилмагани каби, ҳайзли ва нифосли аёлга ҳам дейилмайди.
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ : Талоқ қилинган аёллар ўзича уч кур/ҳайз кутиб турадилар (2/Бақара 228); яъни поклик ҳолатидан ҳайз кунларига уч марта кирадиган муддат миқдорида.
Пайғамбар (сав)нинг қуйидаги ҳадисидаги أَقْرَاء сўзи «ҳайз кунлари» маъносидадир: اقْعُديِ عَنِ الصَّلاَةِ أَيَّامَ أَقْرَائِكِ : Кур кунларида намозни тарк эт. Бу худди шундай деган кишининг сўзига ўхшайди: اِفْعَلْ كَذَا أَيَّامَ وُرُودِ فُلاَنٍ : Фалон кишининг келиш кунларида шуни қил. Айтилаётган кишининг келиши, гарчи кунларга нисбат берилаётган бўлса-да, фақат қисқа бир вақт оралиғида содир бўлади.
Тилшуносларнинг قُرْء сўзи قَرَأَ , яъни «тўплади» сўзидан келиб чиққанини айтишлари шу сабабдандир: Улар, юқорида зикр қилганимдек, туҳр/поклик вақти билан ҳайз вақтини бирга тўплашни эътиборга олганлар. Чунки қон бачадонда тўпланади.
: Ўқиш вақтида ҳарф ва сўзларни бирга тўплашдир. Аммо жамоани бир жойга тўплаганингда дейиб бўлмайди. Бунга далил, битта ҳарфнинг талаффуз қилиниши билан унга дейилмаслигидир. , ўзак жиҳатидан худди ва сўзлари каби масдардир. Аллоҳ буюради: : (75/Қиёмат 17-18). Ибн Аббос бу оятни шундай тафсир қилади: Биз уни сенинг кўксингда тўплаб жойлаштирганимизда, у билан амал қил. (16/Наҳл 89). (39/Зумар 28); (17/Исро 78). Бу охирги оятда келган (56/Воқеа 77).