ج ر م

جَرَم феълининг асли — дарахтдан мевани узмоқдир (термоқдир). رَجُلٌ جاَرِم ٌ Мева узувчи киши, قَوْمٌ جِرَامٌ Мева терувчи қавм, ثَمَرٌ جَرِيمٌ Узилган мева. جُرَام эса, نُفَايَة вазнида келтирилган шакли бўлиб, терилган хурмонинг чириги деганидир. أَجْرَم ҳам, أَثْمَرَ ва أَلْبَنَ вазнидаги феъллар каби, جَرَم соҳиби бўлмоқ деганидир. Бу истиора йўли билан ҳар турли номатлуб нарса ҳақида ишлатилади.
Ақлли ва мақталган кишилар ҳақида бу деярли ишлатилмайди; масдари эса جَرْم ’дир. Шоир бир уқоб/шоҳин таърифида шундай дейди:
جَرِيمَةُ نَاهِضٍ فِي رَأْسِ نِيقٍ
91- Қимирлаган ҳар нарсани ўлжа қилувчи, тоғ чўққисидаги.
Бу ерда шоир йиртқич қушнинг ўз болалари учун ов қилишини جُرْم деб атаган; чунки у қушларни ўлдирмоқда; ёки шоир уни болалари учун катта гуноҳлар қилувчи бир жонзот деб тасаввур қилмоқда. Дарҳақиқат, баъзилар айтадики: Ҳеч бир бола соҳиби йўқки –хоҳ у ҳайвон бўлсин- болалари учун гуноҳ қилмаса.
إِجْرَام ’ нинг баъзи мисоллари. Аллоҳ буюради: إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ Жиноят қилганлар, шубҳасиз, иймон келтирганлар устидан кулар эдилар (83/Мутоффифун 29); فَعَلَيَّ إِجْرَامِي Жиноятим ўзимга бўлади (11/Ҳуд 35); كُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِيلاً إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ Энди енглар, озгина фойдаланиб қолинглар, сизлар жиноятчидирсизлар (77/Мурсалот 46); إِنَّ الْمُجْرِمِينَ (43/Зухруф 74). каби баҳолаганлар. иборалари ясалган. ибораси кабидир. дейилиши каби; бу ерда ҳам бевосита томоққа эмас, балки овознинг чиройлилигига ишора қилиш кўзда тутилган. (75/Қиёмат 1) сўзи кабидир. Шоирнинг сўзида шундай келади: 92[Ҳеч ким мени жангдан қочди деб даъво қила олмайди]. ёки (16/Наҳл 62) қисми эса мафъул ўрнидадир. Гўё шундай дейилган: . (45/Жосия 15) оятида ифодаланган маънога ишорадир. Бу ҳақда бир неча қараш илгари сурилган, аммо текширилганда уларнинг кўпчилиги қабул қилса бўладиган даражада эмаслиги маълум бўлади. (16/Наҳл 109) сўзлари ҳам шу маънодадир.