ح ص ر

حَصْر : Сиқиб қўймоқ деганидир. Аллоҳ буюради: وَاحْصُرُوهُمْ Тутиб олиб қамаб қўйинглар (9/Тавба 5); яъни: Уларни сиқиб қўйинглар. وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَافِرِينَ حَصِيراً Биз жаҳаннамни кофирлар учун ичидан чиқиб бўлмайдиган бир қалъа қилдик (17/Исро 8); яъни: Ҳовуз. Ҳасан айтади: Маъноси бешикдир. У буни: لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ Уларга бир жаҳаннам тўшаги берилур (7/Аъроф 41) оятида зикр қилинган қум сепилган бўйра каби тушунган. Биринчи оятда келган حَصِير حَاصِر, иккинчисидаги эса مَحْصُور маъносидадир; чунки: Бўйра бу исмни қаватларининг бир-бирини ёпиб туришидан олгандир. Лабийднинг сўзи эса:
114- وَمَعَالمٍِ غُلْبِ الرِّقَابِ كَأنَّهُمْ
جِنٌّ لَدَىْ بَابِ الْحَصِيرِ قِيَامُ
114- Бўйинлари эгик белгилар каби, гўё улар
Ҳасийрнинг эшиги олдида турган бирер жиндир.
Яъни: Ҳукмдорнинг олдида. Ҳукмдорга бу исмнинг берилиши, ё مُحَجَّب каби, مَحْصُور бўлганидан, ёки ҳимоя қилган нарсасига ҳеч ким қўл узата олмаслиги маъносида бир қўриқловчи бўлиши маъносини англатувчи حَاصِر бўлганидандир. Аллоҳ таолонинг: وَسَيِّداً وَحَصُوراً Пешво ва иффатли (3/Оли Имрон 39) сўзида келган حَصُور эса, аёлларга тегмайдиган эркак деганидир. Бу, ё қувватсизликдан, ё иффат ва шаҳватни бартараф этишга уринишдан келиб чиқади. Оятда иккинчи маъно кўзда тутилгани янада очиқроқдир. Чунки инсон бу билан мақтовга лойиқ бўлади. حَصْر ва إِحْصَار : Каъба йўлидан тўсмоқдир.
إِحْصَار душман каби очиқ бир тўсиқ бўлганда ҳам, касаллик каби яширин бир тўсиқ бўлганда ҳам ишлатилади. Шунинг учун Аллоҳ таолонинг (4/Нисо 90) оятидаги эса, бахиллик ва қўрқоқлик билан кўкраклари сиқилганлар деганидир. Бу ҳолатларининг мана шундай ифода этилиши, унинг кўкрак торлиги билан баён қилиниши; зиддининг эса яхшилик ва кенглик сўзлари билан баён қилиниши кабидир.