ح م أ

حَمْي : Олов ва Қуёш каби қизиган жисмлардан ҳамда жонли мавжудотлар танасидаги иссиқ қуввадан ҳосил бўладиган иссиқлик деганидир. Аллоҳ буюради: فِي عَيْنٍ حَامِئَةٍ …қайнаган бир булоқда (18/Каҳф 86); яъни: Сип-иссиқ. Бу сўз حَمِئَة деб ҳам ўқилган. Аллоҳ буюради: يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ Ўша куни жамғарган олтин ва кумушлари жаҳаннам ўтида қиздирилади (9/Тавба 35).
حَمِيَ النَّهَارُ Кун қизиди. أَحْمَيْتُ الْحَدِيدَةَ إِحْمَاءً Темирни қиздирган сари қиздирдим. حُمَيّا الْكَأْس Қадаҳнинг ўткирлиги ва иссиқлигидир. Ғазаб қувватининг жўшиши ва кўпайиши ҳолати ҳам حَمِيَّة деб ифодаланган. Шу жиҳатдан حَمِيتُ عَلَى فُلاَنٍ дейилади, фалончига жаҳлим чиқди, деганидир. Аллоҳ буюради: حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ Жоҳилиятнинг ғазаби ва ғайратини жойлаган эдилар (48/Фатҳ 26). Шундан حَمَيْتُ الْمَكَانَ حِمًى жойни ҳимоя қилган сари ҳимоя қилдим ибораси ҳам истиора сифатида олинган.
Ривоятда дейилади: لاَ حِمًى إلاََّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ Аллоҳ ва Расулининг ҳимоясидан бошқа ҳеч бир ҳимоя йўқ.
حَمَيْتُ أَنْفِي مَحْمِيَةً Бурнимни жуда яхши ҳимоя қилдим ва حَمَيْتُ الْمَرِيضُ حَمْيًا беморни ўзига зарар етказадиган таомдан сақладим деб ҳам айтилади. Аллоҳ буюради: وَلاَ حَامٍ Ҳомий ҳақида сизга бирор амр бермаган (5/Моида 103) сўзидаги حَامِي сўзи — араблар ўн авлод давомида юк ташиганидан кейин حَمَى ظَهْرَهُ белини халос қилди деб, энди минмайдиган наслли эркак туясидир.
أَحْمَاءُ الْمَرْأة : Аёлнинг эри томонидан бўлган қариндошларидир. Чунки улар унинг ҳимоячиларидир. Ибора сифатида حَمَاهَا حَمُوهَا, حَمِيهَا шаклида айтилади. Баъзи лаҳжаларда ҳамзали ўқилиб حَمْءٌ дейилган; كَمْءٌ каби. حَمْأة ва حَمَأُ : Сассиган қора балчиқдир. Аллоҳ буюради: منْ حَمَإٍ مسْنُونٍ Дарҳақиқат, Биз инсонни қора балчиқдан ҳосил бўлган қуруқ лойдан яратдик (15/Ҳижр 26).
حَمَأْتُ اْلبِئْرَ : Қудуқнинг сассиган қора балчиғини чиқардим. أحْمَأْتُهَا эса, Қудуққа бу балчиқдан ташладим деганидир. Бир қироатда فِي عَيْنٍ حَمِئَة лойқа бир булоқда ботаётганида топди (18Каҳф 86) шаклида ўқилган: Яъни: Лойқа булоқ.