РУМ СУРАСИ

Рум сураси 60 оятдан иборат бўлиб, Маккада нозил бўлган. Суранинг бошида Рум давлатининг ғалабаси ҳақида башорат келади. Шу сабабдан сура “Рум” деб номланган.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

РАҲМОН ВА РАҲИМ БЎЛГАН АЛЛОҲ НОМИ БИЛАН

الٓمٓ۠ (١)

1. Алиф, Лом, Мим.

Изоҳ: Қуръони Каримда бир неча сура мана шундай алоҳида ҳарфлар билан бошланади. Уламолар наздида ушбу ҳарфлар “Ҳуруфи муқаттаот”, яъни маънодан узилган ҳарфлар ҳисобланиб, уларнинг маъноси ёлғиз Аллоҳнинг Ўзигагина аёндир. Қуръонда ҳаммаси бўлиб 29 сура ана шундай ҳарфлар билан бошланган. Лекин баъзи тафсир олимлари ўз китобларида уларни изоҳлашга ҳаракат қилишган.

غُلِبَتِ الرُّومُۙ (٢)

2. Румликлар форсларга қарши мағлуб бўлди.

ف۪ٓي اَدْنَى الْاَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَۙ (٣)

3. Ернинг энг қуйи жойида мағлуб бўлдилар. Лекин улар бу мағлубиятларидан кейин албатта, ғалаба қиладилар.

Изоҳ: Баъзи замондош муфассирларнинг оятдаги “Ернинг энг қуйи жойи”дан мурод уни ҳозирда Фаластинга яқин жойдаги Лут пайғамбарнинг ҳалокатга учраган қавми яшаган минтақалар деб айтишади. Чунки бу жой денгиз сатҳидан 400 метр пастликда жойлашган. Оятдаги сўзни “Яқин ер” деб ҳам изоҳлашган бу эса, араблар яшайдиган ҳудудга яқин жойда деган маънони ҳам ифодалаш мумкин.

ف۪ي بِضْعِ سِن۪ينَۜ لِلّٰهِ الْاَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُۜ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَۙ (٤)

4. Саноқли йиллар ичида ғалаба қозонадилар. Ундан олдин ҳам, кейин ҳам барча иш Аллоҳникидир. Ғалаба қилинган кунда мўминлар шод бўладилар.

Изоҳ: Оятдаги бир неча ибораси, араб тили қоидаларига кўра уч ва тўққиз йил оралиғидир.

بِنَصْرِ اللّٰهِۜ يَنْصُرُ مَنْ يَشَٓاءُۜ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الرَّح۪يمُ (٥)

5. Аллоҳнинг ёрдами билан бу ғалабага эришилади. Аллоҳ хоҳлаган кишига нусрат беради. Албатта, У иззати улуғ – Азиз ва марҳамати кенг бўлган – Раҳим Зотдир.

Изоҳ: Рум мамлакати арабларга яқин бўлиб, румликлар насроний динига мансуб, форслар эса мажусий эдилар. Шунинг учун ҳам форслар ғолиб бўлгани ҳақидаги хабар Маккага етиб келганида, Макка мушриклари қувонишиб мўмин-мусулмонларга “Сенлар Қуръонга ишонганларинг каби румликлар Инжилга ишонишади, форслар эса худди бизларга ўхшаб ҳеч қандай илоҳий китобга иймон келтиришмаган. Мана бугун форслар румликларни енгишганидек, яқинда бизлар ҳам сенларни енгамиз”, дер эдилар. Шунда юқоридаги оятлар нозил бўлиб, мўминларга таскини дил бахш этди ва дарҳақиқат у оятларнинг берган башорати рост бўлиб чиқди. Барча ислом уламоларининг наздида, ушбу оятлар ғайб-келажак ҳақидаги бу ҳақ хабарни берганлиги Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг пайғамбари эканликларига, Қуръон эса Аллоҳнинг каломи эканлигига яна бир далилдир.

وَعْدَ اللّٰهِۜ لَا يُخْلِفُ اللّٰهُ وَعْدَهُ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٦)

6. Бу Аллоҳнинг ҳақ ваъдасидир. Аллоҳ ваъдасига асло хилоф қилмайди. Лекин одамларнинг аксарияти буни билмайдилар.

يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۚ وَهُمْ عَنِ الْاٰخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ (٧)

7. Улар охиратдан бехабар бўлган ҳолларида, фақат дунё ҳаётининг ташқи кўринишини биладилар, холос.

اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا ف۪ٓي اَنْفُسِهِمْ۠ مَا خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَٓا اِلَّا بِالْحَقِّ وَاَجَلٍ مُسَمًّىۜ وَاِنَّ كَث۪يرًا مِنَ النَّاسِ بِلِقَٓائِ۬ رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ (٨)

8. Ахир, улар ўз ичларида Аллоҳ осмонлар ва Ерни ҳамда улар орасидаги барча нарсани фақат ҳақ ҳикмат ва қиёматгача белгиланган муддат билан яратганини тафаккур қилиб кўрмадиларми?! Дарҳақиқат, одамларнинг кўпчилиги қайта тирилиб Роббиларига рўбарў бўлишни инкор қилувчидирлар.

اَوَلَمْ يَس۪يرُوا فِي الْاَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِهِمْۜ كَانُٓوا اَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَاَثَارُوا الْاَرْضَ وَعَمَرُوهَٓا اَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَٓاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِۜ فَمَا كَانَ اللّٰهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلٰكِنْ كَانُٓوا اَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَۜ (٩)

9. Ахир, улар ер юзида сайр қилиб, ўзларидан аввалги пайғамбарларни инкор қилган ва иймонсиз кетган кимсаларнинг оқибатлари қандай бўлганини кўрсалар бўлмайдими?! Улар бу Макка кофирларидан кўра қувватлироқ бўлган ва ўз ерларини булар обод қилганидан кўра кўпроқ ишлов бериб, обод қилган эдилар-ку! Уларга ҳам ўз пайғамбарлари ҳужжатлар келтирганлар, лекин улар пайғамбарларни ёлғонга чиқаришган. Бас, Аллоҳ уларга зулм қилувчи бўлмади, лекин ҳақ йўлдан юрмай улар ўзларига зулм қилувчи бўлдилар.

ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذ۪ينَ اَسَٓاؤُا السُّٓوآٰى اَنْ كَذَّبُوا بِاٰيَاتِ اللّٰهِ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِؤُ۫نَ۟ (١٠)

10. Кейин охиратда Аллоҳнинг оятларини ёлғон дейиш ва уларнинг устидан кулиш билан ўзларига ёмонлик қилган кимсаларнинг оқибати янада ёмонроқ бўлди.

اَللّٰهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ ثُمَّ اِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (١١)

11. Аллоҳ аввал бошда Ўзи яратиб, кейин бу яратишни қиёматда такрорлайди. Сўнгра ҳисоб-китоб учун Унга қайтариласизлар.

وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُبْلِسُ الْمُجْرِمُونَ (١٢)

12. Қиёмат бўладиган кунда жиноятчилар бари ноумид бўладилар.

وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَكَٓائِهِمْ شُفَعٰٓؤُ۬ا وَكَانُوا بِشُرَكَٓائِهِمْ كَافِر۪ينَ (١٣)

13. У кунда улар учун бут-санамлари томонидан оқловчилар бўлмайди ва улар бут-санамларини инкор қиладилар.

وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَتَفَرَّقُونَ (١٤)

14. Қиёмат қоим бўладиган ўша кунда мўминлар билан кофирлар бир-бирларидан ажраладилар.

فَاَمَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَهُمْ ف۪ي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ (١٥)

15. Бас, аммо иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилган зотлар жаннат боғларида шодланадилар.

وَاَمَّا الَّذ۪ينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِاٰيَاتِنَا وَلِقَٓائِ الْاٰخِرَةِ فَاُو۬لٰٓئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ (١٦)

16. Аммо куфр келтирган кимсалар, оятларимизни ҳамда охиратга дуч келишни инкор қилган кимсалар эса, улар доимий азобга ҳозир қилингандирлар.

فَسُبْحَانَ اللّٰهِ ح۪ينَ تُمْسُونَ وَح۪ينَ تُصْبِحُونَ (١٧)

17. Бас, тунга кириш пайтингизда ҳам, тонгга кириш пайтингизда ҳам Аллоҳга тасбеҳ айтинглар.

وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَعَشِيًّا وَح۪ينَ تُظْهِرُونَ (١٨)

18. Осмонлар ва Ердаги барча ҳамд, фақат Унгадир. Оқшомда ҳам, пешин пайтига киришингизда ҳам Унга тасбеҳ айтинглар.

يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُحْيِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟ (١٩)

19. Аллоҳ ўликдан тирикни чиқаради, тирикдан ўликни чиқаради ва ерни эса ўлганидан кейин баҳорда ёмғир ёғдириб яна қайта тирилтиради. Сизлар ҳам қиёмат кунида қабрларингиздан шу тарзда чиқариласизлар.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ (٢٠)

20. Унинг аломатларидан бири – Аллоҳ сизларнинг отангиз Одамни аввал тупроқдан яратгани, сўнгра сизлар башарга айланиб, ер юзига тарқалишингиздир.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةًۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٢١)

21. Яна Унинг аломатларидан бири – сизлар сокинлик топишингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратиши ва ўрталарингизда муҳаббат ва меҳр пайдо қилишидир. Албатта, бунда тафаккур қиладиган қавм учун ибратлар бордир.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ (٢٢)

22. Унинг бошқа далилларидан яна бири – осмонлар ва Ерни яратиши ва тилларингиз ва рангларингизнинг турли бўлишидир. Албатта, бунда барча оламлар учун аломатлар бордир.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَٓاؤُ۬كُمْ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ (٢٣)

23. Унинг белгиларидан яна бири – кечаси ва кундузи ухлашларингиз ҳамда кундузлари Унинг фазлидан исташингиздир. Албатта, бунда ҳақни эшитадиган қавм учун ибратлар бордир.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ يُر۪يكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُحْي۪ بِهِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٢٤)

24. Яна Унинг белгиларидан бири – сизларга момақалдироқдан қўрққан ва ёмғир ёғишидан умидвор бўлган ҳолингизда чақмоқни кўрсатиши ва осмондан сув ёғдириб, у билан ерни сувсизликдан ўлганидан сўнг тирилтиришидир. Албатта, бунда ақл юргизадиган қавм учун далиллар бордир.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَالْاَرْضُ بِاَمْرِه۪ۜ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْاَرْضِ اِذَٓا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ (٢٥)

25. Унинг белгиларидан яна бири – осмон ва Ер Унинг амри билан фазода устунсиз муаллақ туришидир. Сўнгра қиёматда У сизларни қабрда ётган ерларингиздан бир бор чақириши билан барчангиз бирдан тирилиб чиқасизлар.

وَلَهُ مَنْ فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ (٢٦)

26. Осмонлар ва Ердаги барча жонзотлар Уникидир. Ҳаммаси Унга бўйин эгувчидир.

وَهُوَ الَّذ۪ي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُع۪يدُهُ وَهُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِۜ وَلَهُ الْمَثَلُ الْاَعْلٰى فِي السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ وَهُوَ الْعَز۪يزُ الْحَك۪يمُ۟ (٢٧)

27. У илк бор борлиқни яратиб, сўнгра қиёмат куни Ўзи уни яна қайта яратадиган Зотдир. У Зотга буларни қилиш жуда осондир. Осмонлар ва Ердаги энг олий сифат Уникидир. У иззати улуғ – Азиз ва ҳикмат эгаси бўлган – Ҳаким Зотдир.

ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ اَنْفُسِكُمْۜ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا مَلَكَتْ اَيْمَانُكُمْ مِنْ شُرَكَٓاءَ ف۪ي مَا رَزَقْنَاكُمْ فَاَنْتُمْ ف۪يهِ سَوَٓاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخ۪يفَتِكُمْ اَنْفُسَكُمْۜ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ (٢٨)

28. Аллоҳ сизларга ўзингиздан бир мисол келтирди. Сизлар учун қўлларингиз эгаллаган қулларингиздан Биз сизларга ризқ қилиб берган мол-мулкка шерик бўлиб олувчилар бормидирки, сизлар унда мол-мулкингизни тасарруф қилишда қулларингиз билан баробар бўлсангиз. Ахир сиз улар ҳақида ҳам ўз ҳақингизда қўрққанингиздек қўрқасизми?! Ақл юритадиган қавмлар учун оятларни ана шундай батафсил баён қиламиз.

Изоҳ: Яъни қўл остингиздаги қулларингиз сизлардаги бойликларга ва бошқа барча имкониятларингизга шерик бўлиб, уларга сизлардек эга бўлиб олишларини хоҳламаганингиздек, Аллоҳ таоло ҳам ўз бандаларининг илоҳиятда Унга шерик бўлишларини хоҳламас. Яъни ширк келтиришни У зинҳор қабул этмас.

بَلِ اتَّبَعَ الَّذ۪ينَ ظَلَمُٓوا اَهْوَٓاءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍۚ فَمَنْ يَهْد۪ي مَنْ اَضَلَّ اللّٰهُۜ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِر۪ينَ (٢٩)

29. Аксинча, зулм қилган кимсалар ҳеч қандай илмсиз ҳавойи нафсларига эргашдилар. Бас, Аллоҳ йўлдан оздирган кимсани ким ҳам ҳидоят қила олади?! Улар учун охиратда ёрдам берувчилар ҳам бўлмайди.

فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّ۪ينِ حَن۪يفًاۜ فِطْرَتَ اللّٰهِ الَّت۪ي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَاۜ لَا تَبْد۪يلَ لِخَلْقِ اللّٰهِۜ ذٰلِكَ الدّ۪ينُ الْقَيِّمُۗ وَلٰكِنَّ اَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَۗ (٣٠)

30. Бас, эй Муҳаммад, юзингизни доимо тўғри бўлган Ислом динида тутинг. Аллоҳнинг инсонларни унинг устида яратган табиий хилқатини сақланглар. Аллоҳнинг яратган махлуқотларида ўзгартириш йўқдир. Энг тўғри дин шудир! Лекин одамларнинг аксарияти буни билмайдилар.

مُن۪يب۪ينَ اِلَيْهِ وَاتَّقُوهُ وَاَق۪يمُوا الصَّلٰوةَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِك۪ينَۙ (٣١)

31. Унга ўзингизни топширган ҳолларингизда динини маҳкам тутинглар ва Ундан қўрқинглар ҳамда намозни мукаммал адо этинглар, мушриклардан бўлманглар.

مِنَ الَّذ۪ينَ فَرَّقُوا د۪ينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًاۜ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (٣٢)

32. Динларини бўлиб юбориб, турли фирқаларга ажралган мушрик кимсалардан бўлманг. Ҳар бир фирқа ўз олдиларидаги нарса билан хурсанддирлар.

وَاِذَا مَسَّ النَّاسَ ضُرٌّ دَعَوْا رَبَّهُمْ مُن۪يب۪ينَ اِلَيْهِ ثُمَّ اِذَٓا اَذَاقَهُمْ مِنْهُ رَحْمَةً اِذَا فَر۪يقٌ مِنْهُمْ بِرَبِّهِمْ يُشْرِكُونَۙ (٣٣)

33. Қачонки, одамларга бирор зиён етса, дарҳол Роббиларига қайтиб, Унга илтижо қиладилар, сўнгра қачонки, Аллоҳ уларга Ўз томонидан бўлган марҳаматни тоттириб қўйса, бирдан улардан бир гуруҳи Роббиларига ширк келтира бошлайдилар.

لِيَكْفُرُوا بِمَٓا اٰتَيْنَاهُمْۜ فَتَمَتَّعُوا۠ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (٣٤)

34. Улар Биз ато этган неъматларга ношукрлик қилишда давом этаверсинлар. Бас, эй мушриклар, бу ўткинчи дунё завқидан фойдаланиб қолинглар. Бас, яқинда барча ҳақиқатни билиб оласизлар!

اَمْ اَنْزَلْنَا عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا فَهُوَ يَتَكَلَّمُ بِمَا كَانُوا بِه۪ يُشْرِكُونَ (٣٥)

35. Ёки Биз осмондан уларнинг Аллоҳга ширк келтиришларини тўғри деб сўзлайдиган бирор далил нозил қилдикми?!

وَاِذَٓا اَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَاۜ وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ اَيْد۪يهِمْ اِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ (٣٦)

36. Қачонки, Биз одамларга ҳузуримиздан бирор марҳамат тоттирсак улар бундан хурсанд бўладилар. Агар ўз қўллари билан қилган гуноҳ ишлари сабабли уларга бирор ёмонлик етса, улар бирданига яна умидсизликка тушадилар.

اَوَلَمْ يَرَوْا اَنَّ اللّٰهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَٓاءُ وَيَقْدِرُۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٣٧)

37. Аллоҳ хоҳлаган кишиларнинг ризқини кенг қилиши ва хоҳлаганининг ризқини тор қилишини кўрмадиларми?! Албатта, бунда иймон келтирувчи қавмлар учун ибратлар бордир!

فَاٰتِ ذَا الْقُرْبٰى حَقَّهُ وَالْمِسْك۪ينَ وَابْنَ السَّب۪يلِۜ ذٰلِكَ خَيْرٌ لِلَّذ۪ينَ يُر۪يدُونَ وَجْهَ اللّٰهِۘ وَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٣٨)

38. Бас, қариндош, мискинлар ва мусофир ҳақини хайру-эҳсон қилиш билан адо қилинг. Ана шу Аллоҳнинг розилигини истайдиганлар учун яхши амалдир. Айнан мана шундай одамлар охиратда нажот топувчидирлар.

وَمَٓا اٰتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ۬ا ف۪ٓي اَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُوا عِنْدَ اللّٰهِۚ وَمَٓا اٰتَيْتُمْ مِنْ زَكٰوةٍ تُر۪يدُونَ وَجْهَ اللّٰهِ فَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ (٣٩)

39. Одамларнинг мол-мулки ичида зиёда бўлиб қайтиши учун берган риболарингиз, Аллоҳ наздида ҳеч нарсани зиёда қилмайди. Аксинча, Аллоҳнинг розилигини истаб берган закотингизнинг ажри кўпайтирилиб берилади. Бас, айнан ўшалар ажрларини кўпайтирувчилардир!

Изоҳ: Яъни берилган закот бойликни камайтириш ўрнига унга барака киритади. Судхўрлик эса, фақат зиён келтиради.

اَللّٰهُ الَّذ۪ي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُم۪يتُكُمْ ثُمَّ يُحْي۪يكُمْۜ هَلْ مِنْ شُرَكَٓائِكُمْ مَنْ يَفْعَلُ مِنْ ذٰلِكُمْ مِنْ شَيْءٍۜ سُبْحَانَهُ وَتَعَالٰى عَمَّا يُشْرِكُونَ۟ (٤٠)

40. Аллоҳ аввал сизларни яратган, сўнгра сизларни турли неъматлар билан ризқлантирган, сўнгра ажалингиз етгач вафот эттирадиган, кейин қиёматда яна қайта тирилтирадиган Зотдир! Сизлар сиғинаётган шерикларингиз ичида булардан бирортасини қила оладигани бор-ми?! Аллоҳ уларнинг келтираётган ширкларидан пок ва олийдир.

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ اَيْدِي النَّاسِ لِيُذ۪يقَهُمْ بَعْضَ الَّذ۪ي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٤١)

41. Одамларнинг ўз қўллари билан қилган ёмон ишлари туфайли қуруқлик ва денгизда ҳар хил бузғунчиликлар ўртага чиқди. Бу уларнинг ўз қилмишларидан тавба қилиб қайтишлари учун қилган баъзи ёмон ишларининг жазосини уларга тоттириш учундир.

قُلْ س۪يرُوا فِي الْاَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلُۜ كَانَ اَكْثَرُهُمْ مُشْرِك۪ينَ (٤٢)

42. Эй Муҳаммад, уларга: “Ер юзида сайр қилинглар, бас, олдингиларнинг оқибати қандай ёмон бўлганига назар солинглар. Уларнинг аксарияти мушриклардан эди”, – деб айтинг.

فَاَقِمْ وَجْهَكَ لِلدّ۪ينِ الْقَيِّمِ مِنْ قَبْلِ اَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللّٰهِ يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ (٤٣)

43. Аллоҳ томонидан қайтарилиши мумкин бўлмайдиган қиёмат куни келмасдан олдин юзингизни тўғри дин бўлган Исломга тутинг. Ўша кунда мўминлар билан кофирлар бўлиниб кетадилар.

مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُۚ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِاَنْفُسِهِمْ يَمْهَدُونَۙ (٤٤)

44. Кимки Аллоҳга куфр келтирса, бас, унинг куфри ўзининг зараригадир. Кимки солиҳ амаллар қилган бўлса, бас, ўзлари учун жаннатдан жой тайёрлаётган бўладилар.

لِيَجْزِيَ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْ فَضْلِه۪ۜ اِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْكَافِر۪ينَ (٤٥)

45. Бу ажрлар Аллоҳга иймон келтириб, солиҳ амалларни қилганларни Ўз фазлидан мукофатлаши учундир. Шубҳасиз, У кофирларни севмайди.

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ يُرْسِلَ الرِّيَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِيُذ۪يقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِه۪ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِاَمْرِه۪ وَلِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِه۪ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٤٦)

46. Сизларга Ўз раҳматидан баҳраманд қилиши учун ҳамда Унинг фазлидан ризқ талаб қилишингиз учун шамолларни ёмғирдан хушхабар берувчи қилиб юбориши ва амри билан денгизда кемаларнинг сузиб юриши, Аллоҳнинг қудратига далолат қиладиган белгиларидан биридир.

وَلَقَدْ اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ رُسُلًا اِلٰى قَوْمِهِمْ فَجَٓاؤُ۫هُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَانْتَقَمْنَا مِنَ الَّذ۪ينَ اَجْرَمُواۜ وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِن۪ينَ (٤٧)

47. Эй Муҳаммад, Биз сиздан олдин ҳам пайғамбарларни ўз қавмларига юборганмиз. Бас, элчиларимиз уларга аниқ ҳужжатларни келтирганлар. Жиноят қилганлардан эса интиқом олганмиз. Мўминларга ғалаба бериш Бизнинг зиммамиздаги ҳақ бўлган.

اَللّٰهُ الَّذ۪ي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُث۪يرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَٓاءِ كَيْفَ يَشَٓاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِه۪ۚ فَاِذَٓا اَصَابَ بِه۪ مَنْ يَشَٓاءُ مِنْ عِبَادِه۪ٓ اِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (٤٨)

48. Аллоҳ шамолларни юбориб, булутларни қўзғатадиган Зотдир. Бас, у булутларни осмонда хоҳлаганича ёяди кейин уни бўлак-бўлак қилгач, уни орасидан ёмғир сизиб чиқишини кўрасиз. Бас, қачонки у ёмғирни бандаларидан хоҳлаган кишисига етказганда, улар бирдан хурсанд бўлиб кетадилар.

وَاِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلِ اَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِه۪ لَمُبْلِس۪ينَ (٤٩)

49. Ҳолбуки улар устларига ёмғир ёғдирилишидан олдин мутлақо умидсиз эдилар.

فَانْظُرْ اِلٰٓى اٰثَارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ كَيْفَ يُحْيِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ اِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتٰىۚ وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ (٥٠)

50. Аллоҳнинг раҳмат ёмғири изларига назар солинг. У сувсиз қақраб ётган ерни ўлганидан кейин қандай қилиб тирилтиради! Албатта, ана шу Зот ўликларни ҳам тирилтирувчидир ва У барча нарсага қодирдир.

وَلَئِنْ اَرْسَلْنَا ر۪يحًا فَرَاَوْهُ مُصْفَرًّا لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِه۪ يَكْفُرُونَ (٥١)

51. Агарда Биз булутларни юборсак-да, улар экинларини сувсизликдан сарғайган ҳолда кўрсалар, шундан кейин ҳам барибир ношукрчилик қилаверардилар.

فَاِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتٰى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَٓاءَ اِذَا وَلَّوْا مُدْبِر۪ينَ (٥٢)

52. Эй Расулим, аниқки, сиз ўликларга сўзингизни англата олмайсиз, ортларига бурилиб кетаётган карларга ҳам даъватни эшиттира олмайсиз.

وَمَٓا اَنْتَ بِهَادِ الْعُمْيِ عَنْ ضَلَالَتِهِمْۜ اِنْ تُسْمِعُ اِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ بِاٰيَاتِنَا فَهُمْ مُسْلِمُونَ۟ (٥٣)

53. Яна сиз қалб кўзи кўрларни ўз залолатларидан қайтариб, ҳидоят йўлига солувчи эмассиз. Сиз фақат бизнинг оятларимизга иймон келтирадиган кишиларгагина ўз сўзларингизни эшиттира оласиз. Бас, ана ўшалар мусулмонлардир.

اَللّٰهُ الَّذ۪ي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةًۜ يَخْلُقُ مَا يَشَٓاءُۚ وَهُوَ الْعَل۪يمُ الْقَد۪يرُ (٥٤)

54. Аллоҳ шундай Зотдирки, сизларни аввал заиф гўдак ҳолида яратди. Сўнгра заифликдан кейин қувват пайдо қилди. Куч-қувватли қилгандан кейин яна заифлик ва қариликни пайдо қилди. Аллоҳ хоҳлаган нарсани яратади. У барча нарсани билиб турувчи – Аълим ва ҳар нарсага кучи етувчи Қодир Зотдир.

وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَۙ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍۜ كَذٰلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ (٥٥)

55. Қиёмат соати қоим бўладиган кунда жиноятчи кимсалар дунё ҳаётида бир соатдан ортиқ турмаганларига доир қасам ичадилар. Улар дунёда ҳам мана шундай ҳақдан юз ўгирувчи эдилар.

وَقَالَ الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْعِلْمَ وَالْا۪يمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ ف۪ي كِتَابِ اللّٰهِ اِلٰى يَوْمِ الْبَعْثِۘ فَهٰذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلٰكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (٥٦)

56. Шунда ўзларига Аллоҳ томонидан илм ва иймон берилган зотлар: “Аниқки, сизлар Аллоҳнинг Лавҳ ул-Маҳфузда ёзиб қўйганидек, тирилиш кунигача турдинглар. Бас, энди мана бу тирилиш кунидир. Лекин сизлар буни ҳақ эканини билмас эдинглар”, – дейдилар.

فَيَوْمَئِذٍ لَا يَنْفَعُ الَّذ۪ينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ (٥٧)

57. Ана ўша кунда зулм қилган кимсаларга узрлари фойда бермайди ва улардан Аллоҳ рози бўладиган амалларга қайтиш ҳам талаб қилинмайди.

وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ ف۪ي هٰذَا الْقُرْاٰنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍۜ وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِاٰيَةٍ لَيَقُولَنَّ الَّذ۪ينَ كَفَرُٓوا اِنْ اَنْتُمْ اِلَّا مُبْطِلُونَ (٥٨)

58. Биз ушбу Қуръонда одамлар учун ҳар турли мисолларни келтирдик. Эй Муҳаммад, қасам бўлсинки, агар сиз, уларга ўзлари талаб қилган мўъжизани келтирсангиз ҳам, албатта, куфр келтирган кимсалар: “Сизлар, албатта, ёлғончисизлар”, – дейдилар.

كَذٰلِكَ يَطْبَعُ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوبِ الَّذ۪ينَ لَا يَعْلَمُونَ (٥٩)

59. Аллоҳ ҳақиқатни билмайдиган кимсаларнинг дилларини ана шундай қилиб тамғалаб қўяди.

فَاصْبِرْ اِنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَلَا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذ۪ينَ لَا يُوقِنُونَ (٦٠)

60. Бас, эй Муҳаммад, уларнинг озорларига сабр қилинг. Албатта, Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир. Охиратга ишонмайдиган кимсалар сизни суст деб ҳисобламасинлар.