أ و ي
А-в-й
مَأْوَى (маъво], أَوَى يَأَوِي أُوِيًّا وَمَأْوَى шаклида ишлатиладиган феълнинг масдаридир. أَوَى إِلَى كَذَا бошқа нарсага қўшилди, унга бирикди деганидир. Феъл يَأْوِي أُوِيًّا وَمَأْوًى шаклида келади. آوَاهُ يُؤْوِيهِ إِيوَاءً феъли эса, бошқасининг уни ҳимоя қилиши ва унга бошпана беришидир.
Аллоҳ буюради: إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ Йигитлар ғорга паноҳ истаб борган вақтда (18/Каҳф 10), قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاء Деди: Мени сувдан сақлаб қоладиган бирор тоққа паноҳ топаман (11/Ҳуд 43); وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ Юсуфнинг ҳузурига кирганларида, у укасини ўзига тортди (12/Юсуф 69); وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاء Хоҳлаганингизни эса ўзингизга яқин оласиз (33/Аҳзоб 51); وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ Ўзини паноҳига олиб ҳимоя қиладиган катта оиласини (70/Маъориж 13); عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاوَى Унинг ҳузурида [Шаҳидларнинг руҳлари жойлашадиган] Маъво жаннати (52/Тур 15) бу, دَارُ الْخُلْدِ Мангулик диёри (41/Фуссилат 28) ибораларига ўхшашдир. Бу ерда ҳам дор (уй, маскан, юрт) сўзи масдарга изофа қилинган. مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ Уларнинг борадиган жойи/бошпаналари жаҳаннамдир (3/Оли Имрон 197), яъни, бу кишиларнинг бориб паноҳ топадиган жойининг номи жаҳаннамдир.
أوَيْتُ لَهُ ва أوْيًا أيَّةً مَأْوِيَة مَأْوَاة феъли эса, бир кишига раҳм қилиш ва шу сабабли уни бағрига босишни ифодалайди.
Бунинг ҳақиқий маъноси эса, унга қалбим билан юзландим деганидир. وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أخَاهُ Юсуфнинг ҳузурига кирганларида, у укасини ўзига тортди (12/Юсуф 69) уни ўзига тортди/ёнига олди, деганидир. Яна шу маънода أوَاهُ ва آوَاهُ дейилади. Ҳотами Тоийнинг
36- أمَاوِي إِنَّ الْمالَ غَادٍ وَرَائِحُ
وَيَبْقَى مِنَ الْمالِ اْلأحَادِيثُ وَالذُّكْرُ
36- Аёллар…шубҳасиз, мол келади ҳам, кетади ҳам;
[Молдан ортда қоладиган нарса эса яхши сўз билан эсланишдир.]
сўзидаги مَاوِيَة эса, аёл деганидир. Баъзилар унинг ҳам шу ўзакдан келиб чиққанини айтган. Гўё сурат/бадан учун бошпана бўлгани сабабли бу номни олган.
ألْمَاوِيَة сўзи асл эътибори билан مَاءٌ сўзига нисбатдир, асли مَائِيَة шаклида бўлиб, ҳамзаси вовга айланган дейдиганлар ҳам бор.
Аллоҳ буюради: إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ Йигитлар ғорга паноҳ истаб борган вақтда (18/Каҳф 10), قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاء Деди: Мени сувдан сақлаб қоладиган бирор тоққа паноҳ топаман (11/Ҳуд 43); وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَخَاهُ Юсуфнинг ҳузурига кирганларида, у укасини ўзига тортди (12/Юсуф 69); وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاء Хоҳлаганингизни эса ўзингизга яқин оласиз (33/Аҳзоб 51); وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ Ўзини паноҳига олиб ҳимоя қиладиган катта оиласини (70/Маъориж 13); عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَاوَى Унинг ҳузурида [Шаҳидларнинг руҳлари жойлашадиган] Маъво жаннати (52/Тур 15) бу, دَارُ الْخُلْدِ Мангулик диёри (41/Фуссилат 28) ибораларига ўхшашдир. Бу ерда ҳам дор (уй, маскан, юрт) сўзи масдарга изофа қилинган. مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ Уларнинг борадиган жойи/бошпаналари жаҳаннамдир (3/Оли Имрон 197), яъни, бу кишиларнинг бориб паноҳ топадиган жойининг номи жаҳаннамдир.
أوَيْتُ لَهُ ва أوْيًا أيَّةً مَأْوِيَة مَأْوَاة феъли эса, бир кишига раҳм қилиш ва шу сабабли уни бағрига босишни ифодалайди.
Бунинг ҳақиқий маъноси эса, унга қалбим билан юзландим деганидир. وَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أخَاهُ Юсуфнинг ҳузурига кирганларида, у укасини ўзига тортди (12/Юсуф 69) уни ўзига тортди/ёнига олди, деганидир. Яна шу маънода أوَاهُ ва آوَاهُ дейилади. Ҳотами Тоийнинг
36- أمَاوِي إِنَّ الْمالَ غَادٍ وَرَائِحُ
وَيَبْقَى مِنَ الْمالِ اْلأحَادِيثُ وَالذُّكْرُ
36- Аёллар…шубҳасиз, мол келади ҳам, кетади ҳам;
[Молдан ортда қоладиган нарса эса яхши сўз билан эсланишдир.]
сўзидаги مَاوِيَة эса, аёл деганидир. Баъзилар унинг ҳам шу ўзакдан келиб чиққанини айтган. Гўё сурат/бадан учун бошпана бўлгани сабабли бу номни олган.
ألْمَاوِيَة сўзи асл эътибори билан مَاءٌ сўзига нисбатдир, асли مَائِيَة шаклида бўлиб, ҳамзаси вовга айланган дейдиганлар ҳам бор.