ФАЖР СУРАСИ

Фажр сураси 30 оятдан иборат бўлиб, Маккада нозил бўлган. Ушбу суранинг биринчи ояти ўзига ном қилиб олинган. Араб тилида “Фажр” деб, тонг вақтига айтилади.

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

РАҲМОН ВА РАҲИМ БЎЛГАН АЛЛОҲ НОМИ БИЛАН

وَالْفَجْرِۙ (١)

1. Тонг вақтига, қасам бўлсин.

وَلَيَالٍ عَشْرٍۙ (٢)

2. Ўн кечага қасам бўлсин.

Изоҳ: Бу оятдаги “Ўн кеча” дан мурод Зул-ҳижжа ойининг ёки Муҳаррам ойининг биринчи ўн кунлари ёхуд Рамазон ойининг учинчи ўн кунлиги деган тафсирлар мавжуд.

وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِۙ (٣)

3. Жуфт ва тоқ нарсаларга қасам бўлсин.

وَالَّيْلِ اِذَا يَسْرِۚ (٤)

4. Ўтаётган кечага қасам бўлсинки, албатта, кофирлар жазоланадилар.

هَلْ ف۪ي ذٰلِكَ قَسَمٌ لِذ۪ي حِجْرٍۜ (٥)

5. Мана шу нарсаларда ақл эгаси учун етарли қасам борми?

اَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍۙۖ (٦)

6. Роббингиз Од қабиласини қандай ҳалокатга дучор қилганини кўрмадингизми?!

اِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِۙۖ (٧)

7. Улар баланд устунли Ирам шаҳридан бўлиб,

اَلَّت۪ي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِۙۖ (٨)

8. Бошқа юртларда унинг ўхшаши яратилмаган.

Изоҳ: Ирам ёки эрам – Нуҳ сулоласидан бўлган шоҳ исми. Унинг исми билан шаҳар, боғ ва қабила номланган. Ривоят қилинишича, Однинг икки ўғлидан бири Шаддод у дунёда Аллоҳ мислсиз жаннат бино қилган деб эшитгач, У билан тенглашиш ниятида Яманнинг Адн саҳросида бир ғаройиб боғ барпо эттирган. Боғ 300 йилда битган. Однинг ўзи 9000 йил умр кўрган. Лекин такаббурлик билан қурган боғини кўриш ўзига насиб қилмаган. Кўриш учун лашкар тортиб кетаётганда, ярим йўлда Аллоҳ томонидан юборилган қаттиқ бўрон-шамол уриб ҳалок бўлган. “Боғи эрам” қиссаси шундан иборатдир.

وَثَمُودَ الَّذ۪ينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِۙۖ (٩)

9. Водийда харсанг тошларни уй солиш учун йўнган Самуд қабиласини,

وَفِرْعَوْنَ ذِي الْاَوْتَادِۙۖ (١٠)

10. Қозиқлар эгаси бўлмиш фиръавнни қандай ҳалок қилганини-чи?

اَلَّذ۪ينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِۙۖ (١١)

11. Улар юртларида ҳадларидан ошдилар.

فَاَكْثَرُوا ف۪يهَا الْفَسَادَۙۖ (١٢)

12. У жойларда бузғунчиликни кўпайтириб юборган эдилар.

فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍۙۖ (١٣)

13. Бас, Роббингиз уларнинг устига турли азоб ёғдирди.

اِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِۜ (١٤)

14. Албатта, Роббингиз барчасини кузатиб турувчидир.

فَاَمَّا الْاِنْسَانُ اِذَا مَا ابْتَلٰيهُ رَبُّهُ فَاَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبّ۪ٓي اَكْرَمَنِۜ (١٥)

15. Бас, энди инсонни қачонки, Роббиси имтиҳон учун икром қилиб, унга неъмат ато этса, дарҳол: “Роббим лойиқ бўлганим учун мени икром қилди”, – дейди.

وَاَمَّٓا اِذَا مَا ابْتَلٰيهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبّ۪ٓي اَهَانَنِۚ (١٦)

16. Аммо қачонки, уни имтиҳон учун, ризқини тор қилиб қўйса, дарҳол: “Роббим мени хор қилди”, – дейди.

كَلَّا بَلْ لَا تُكْرِمُونَ الْيَت۪يمَۙ (١٧)

17. Йўқ! Аксинча, сизлар етимни икром қилмайсизлар.

وَلَا تَحَٓاضُّونَ عَلٰى طَعَامِ الْمِسْك۪ينِۙ (١٨)

18. Мискин ва бечораларга таом беришга ҳам бир-бирингизни ундамайсизлар.

وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ اَكْلًا لَمًّاۙ (١٩)

19. Меросни эса ўз улушингизга ўзгаларникини қўшиб ейсизлар.

وَتُحِبُّونَ الْمَالَ حُبًّا جَمًّاۜ (٢٠)

20. Яна мол-дунёни қаттиқ муҳаббат билан севасизлар.

كَلَّٓا اِذَا دُكَّتِ الْاَرْضُ دَكًّا دَكًّاۙ (٢١)

21. Йўқ! Вақтики, Ер қаттиқ силкинганда,

وَجَٓاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّاۚ (٢٢)

22. Роббингизнинг ҳукми ва фаришталар саф-саф бўлиб келганда,

وَج۪ٓيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْاِنْسَانُ وَاَنّٰى لَهُ الذِّكْرٰىۜ (٢٣)

23. Ўша куни жаҳаннам ҳам яқин келтириб қўйилади. Ана ўша кунда инсон бу кўрганларидан эслатма олади. Аммо унга эслашдан фойда қани?!

يَقُولُ يَا لَيْتَن۪ي قَدَّمْتُ لِحَيَات۪يۚ (٢٤)

24. У: “Эҳ, кошки, мен ҳаёт вақтимда яхши амалларни тақдим қилганимда!”, – дейди.

فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُٓ اَحَدٌۙ (٢٥)

25. У кунда Аллоҳнинг азобидек ҳеч ким азобламайди.

وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُٓ اَحَدٌۜ (٢٦)

26. Унинг кишан ва занжирларни боғлашидек ҳеч ким боғламайди.

يَٓا اَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُۗ (٢٧)

27. Эй хотиржам нафс!

اِرْجِع۪ٓي اِلٰى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةًۚ (٢٨)

28. Ато этилган неъматлардан рози бўлган ва Аллоҳ таоло томонидан ҳам рози бўлинган ҳолингда, Роббинг ҳузурига қайтгин!

فَادْخُل۪ي ف۪ي عِبَاد۪يۙ (٢٩)

29. Бас, солиҳ бандаларим сафига киргин.

وَادْخُل۪ي جَنَّت۪ي (٣٠)

30. Ҳамда жаннатимга киргин!

Изоҳ: Мадорик тафсирида келтирилишича, бу хитоб Аллоҳ таоло томонидан жон эгасига вафоти олдидан ёки жаннатга кириши арафасида ёки қиёматда қабридан туришида айтилади.