س خ ر

تَسْخِير : Бирор нарсани унга белгиланган мақсад томон мажбурий равишда йўналтиришдир: وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي اْلأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ : Аллоҳ осмонлар ва Ердаги барча нарсаларни Ўз томонидан бир марҳамат сифатида сизнинг хизматингизга берди (45/Жосия 13); وَسَخَّر لَكُمُ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ دَآئِبَينَ : Аллоҳ вазифаларини канда қилмайдиган Қуёш ва Ойни сизнинг хизматингизга берди (14/Иброҳим 33); وَسَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ : Аллоҳ кеча ва кундузни ҳам сизнинг хизматингизга берди (14/Иброҳим 33); وَسَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ : Аллоҳ кемаларни сизнинг амрингизга берди (14/Иброҳим 32); سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ : Аллоҳ у ҳайвонларни сизнинг хизматингизга берди, токи шукр қилгайсиз (22/Ҳаж 36); سُبْحانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا : Буни бизнинг амримизга берган (Аллоҳ)нинг шаъни юксакдир (43/Зухруф 13).
مُسَخِّر : Ишни хизматга тайёр ҳолга келтирувчи. سُخْرِيّ : Мағлуб бўлиб, ўз ихтиёри билан бўйсунувчи. Шу маънода Аллоҳ буюради: لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِيًّا : Бир қисми бошқа қисмини ишлатиши учун (43/Зухруф 32).
سَخِرْتُ مِنْهُ وَاسْتَسْخَرْتُهُ : Уни масхара қилдим, устидан кулдим: إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا : : (37/Соффат 12). / : / : (23/Муъминун 110).