22:1
Эй инсонлар, Роббингиздан қўрқингиз! Зеро, қиёмат соатининг даҳшатли зилзиласи улкан нарсадир.
Haj сураси
Madinaда нозил бўлган.
17-жуз,22-сура,78 оятдан иборат1447 йил 17 зулҳижжа|2026 йил 3 июн, чоршанба
Madinaда нозил бўлган.
17-жуз,22-сура,78 оятдан иборатРаҳмон ва Раҳим бўлган Аллоҳ номи билан бошлайман.
Эй инсонлар, Роббингиздан қўрқингиз! Зеро, қиёмат соатининг даҳшатли зилзиласи улкан нарсадир.
Унинг қайноғидан уларнинг қоринларидаги нарсалар ҳам, терилари ҳам эритиб юборилади.
Улар учун дўзахда темирдан қамчилар бордир.
Улар бу дунёда гўзал сўзга ҳидоят қилиндилар. Шунингдек, мақталган Зотнинг йўлига ҳам ҳидоят қилиндилар.
Улар Иброҳимнинг қавми ва Лут пайғамбарнинг қавмини ҳам ёлғончига чиқарган эдилар.
Эй Муҳаммад уларга: “Эй инсонлар, мен сизлар учун, фақатгина аниқ огоҳлантирувчиман”, – деб айтинг.
Оятларимизни ўзларича ожиз қолдиришга ҳаракат қилган кимсалар эса, дўзах эгаларидир.
Куфр келтирган ва оятларимизни ёлғонга чиқарганлар, ана улар учун хор қилувчи азоб бордир.
Албатта, Аллоҳ уларни ўзлари рози бўладиган жойга киритади. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани билиб турувчи – Аълим ва бандаларига марҳаматли бўлган – Ҳалим Зотдир.
Агар сиз билан тортишсалар уларга: “Аллоҳ сизларнинг қилаётган барча ишларингизни жуда яхши билувчидир”, – деб айтинг.
Аллоҳ уларнинг олдиларидаги ва орқаларидаги ҳамма нарсани билади. Шунингдек, барча ишлар ёлғиз Аллоҳга қайтарилади.
Уни кўрадиган кунингизда ҳар бир эмизувчи она эмизиб турган боласини унутиб қочади ва қўрқувдан ҳар бир ҳомиладор ҳомиласини тушириб юборади. Одамларни маст бўлмагани ҳолда уларни маст аҳволда кўрасиз. Лекин Аллоҳнинг азоби шиддатлидир.
Одамлар орасида Аллоҳ ҳақида билмасдан тортишадиган ва ҳар қандай итоатсиз шайтонга эргашиб кетадиган кимсалар ҳам бор.
Унга ўзини дўст тутган кимсани, албатта, тўғри йўлдан оздириш ва дўзах азобига бошлаш ёзиб қўйилган.
Эй инсонлар, агар сизлар қайта тирилишдан шубҳада бўлсангизлар, унда қаранг, Биз сизларга Аллоҳнинг қудратини баён қилиш учун сизларнинг отангиз Одамни тупроқдан, сўнгра Одам наслини манийдан, сўнгра лахта қондан, сўнгра шаклланиб битган ва битмаган бир парча гўштдан яратдик. Биз сизларни хоҳлаганимизча муайян вақтга бачадонларда қолдириб, кейин чақалоқ ҳолингизда дунёга чиқарамиз, сўнгра вояга етгунингизгача парвариш қиламиз. Сизлардан гўдаклик ва ёшликда вафот этадиганлар ва яна сизлардан кўп нарса билганидан кейин қариб ҳеч нарсани билмай қоладиган даражада ночор умрга етиб келадиганлар ҳам бор. Ерни сувсиз қақраб ётган ҳолда кўрасиз, агар қачон унга осмондан сув ёғдирсак, у ҳаракатга келиб кўпчийди. Кейин ҳар хил гўзал ўсимлик жуфтларини ундириб чиқаради.
Булар, Аллоҳ, албатта, ҳақ экани ва Унинг Ўзи қиёматда ўликларни қайта тирилтириши ҳамда У барча нарсага қодир эканидан далолатдир.
Албатта, қиёмат соати, шубҳасиз, келувчидир ва албатта, Аллоҳ қабрдагиларнинг барчасини тирилтиради.
Одамлар орасида Аллоҳ ҳақида илмсиз, ҳидоятсиз ва бир нурли китобсиз ҳолда тортишадиганлари ҳам бор.
Ҳақ йўлдан бўйин товлаб, бошқаларни ҳам Аллоҳнинг йўлидан адаштириш учун юрадиганлари ҳам бор. Ундайлар учун бу дунёда шармандалик бор, қиёмат кунида эса унга ёниш азобини тоттирамиз.
Бу азоб ўз қўлларинг билан қилган гуноҳинг сабабидандир. Зеро, Аллоҳ бандаларига асло зулм қилувчи эмасдир.
Одамлар орасида Аллоҳга бир томонлама ибодат қиладиган кимсалар ҳам бор. Борди-ю унга бирор-бир яхшилик етса, у сабабли кўнгли хотиржам бўлади, агар бирор бало етса, диндан юз ўгириб кетади. У бу дунёда ҳам охиратда зиён кўрди. Мана бу эса очиқ-ойдин зиёндир.
У, Аллоҳни қўйиб, ўзига зарар ҳам бермайдиган, фойда ҳам келтирмайдиган нарсаларга илтижо қилар эди. Мана бу энг тубан залолатдир.
Ана улар фойдасидан кўра зарари яқинроқ бўлганга илтижо қиладилар. Улар қандай ҳам ёмон ёрдамчи ва қандай ҳам ёмон ҳамроҳ!
Албатта, Аллоҳ иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилган зотларни тагидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритади. Албатта, Аллоҳ нимани хоҳласа ўшани қилади.
Кимки дунё ва охиратда Аллоҳ ўз пайғамбарига асло ёрдам қилмайди, деб гумон қилса, бир арқон билан баландликка осилиб, сўнгра оёғини узсин. Кейин назар солиб кўрсинчи, унинг бу найрангги ғазабини кетказа оладими?!
Биз бу Қуръонни мана шундай баён қилувчи оятлар билан нозил қилдик. Аллоҳ ўзи истаган кишиларни тўғри йўлга бошлайди.
Шубҳасиз, Аллоҳ қиёмат кунида иймон келтирган кимсалар, яҳудий динида бўлганлар, собиийлар деб аталган эътиқодда бўлганлар, насроний динида бўлганлар, мажусий оташпарастлар ва ширк келтирганларнинг ораларида, албатта, ҳукм қилади. Шубҳасиз, Аллоҳ ҳар нарсага шоҳиддир.
Эй Расулим, осмонлардаги ва Ердаги бор жонзот, қуёш, ой, юлдузлар, тоғлар, дарахтлар ва барча жониворлар ҳамда инсонларнинг кўпчилиги ёлғиз Аллоҳга сажда қилаётганини кўрмадингизми? Одамларнинг кўпчилигига эса куфр келтирганлари учун азоб ҳақ бўлган эди. Аллоҳ кимни хор қилса, бас, уни азиз қилувчи йўқдир. Албатта, Аллоҳ нимани хоҳласа ўшани қилади.
Мана шу икки рақиб бўлган мўмин ва кофир Роббиларининг дини хусусида тортишдилар. Бас, куфр келтирганлар учун қиёматда оловдан кийимлар бичилиб, бошлари устидан қайноқ сув тўкилади.
Ҳар сафар улар дўзах ғамидан қочиб чиқмоқчи бўлсалар, қамчилар билан урилиб яна унга қайтариладилар ва уларга: “Ёнғин азобини тотинглар”, – дейилади.
Албатта, Аллоҳ иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилган кимсаларни тагидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритади. Улар у ерда олтин билакузуклар ва марваридлар билан безанадилар. У ердаги кийимлари эса ипакдан бўлади.
Албатта, куфр келтирган кимсаларга, Аллоҳнинг йўлидан ҳамда Биз Макка аҳли учун ҳам, ташқаридан келувчилар учун ҳам зиёрат қилишни баробар қилиб қўйган Масжид ул-Ҳаромдан тўсадиган кимсаларга ва у жойда зулм билан йўлдан чиқмоқчи бўлган кимсаларга аламли азобдан тоттириб қўямиз.
Эй Муҳаммад, Биз Иброҳимга Байтуллоҳнинг ўрнини белгилаб бериб: “Менга ҳеч нарсани шерик қилма ва Менинг уйимни тавоф қилувчилар, намозда қоим турувчилар, руку ва сажда қилувчилар учун поклагин”, деганимизни эсланг.
Одамлар орасида юриб уларни ҳаж қилишга чақиргин. Улар сенга томон пиёда ҳам ҳар қандай туяда ҳам узоқ йўллардан келадилар.
Улар ўзлари учун бўлган диний ва дунёвий манфаатларга гувоҳ бўлишлари учун ва Қурбон ҳайитидаги маълум кунларда уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонларини қурбонлик учун сўйиш устида Аллоҳ номини зикр қилишлари учун келадилар. Бас, ундан ўзларингиз ҳам тановул қилаверинглар, бечора, камбағалларга ҳам едиринглар.
Қурбонлик қилганларидан кейин эҳромдан чиқиб, соч олдириб, тоза либосларини кийиб кирларини кетказсинлар. Назрларини адо қилсинлар ва “қадимги уй” бўлган Каъбани тавоф қилсинлар.
Ана шундай, кимки Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларни риоя қилган ҳолда уни эъзозласа бас, бу Роббиси наздида ўзи учун яхшидир. Сизлар учун ҳаром эканлиги тиловат қилинадиган нарсалардан бошқа барча чорва ҳайвонлари ҳалол қилинди. Бас, бутлардан иборат ифлосликдан узоқлашинг ва ёлғон сўздан ҳам четда бўлинглар.
Бу амалларни Аллоҳга чин ихлос қилиб, Унга ширк келтирмаган ҳолингизда бажаринг. Кимки Аллоҳга ширк келтирса, бас, у худди осмондан қулаган ва уни йиртқич қуш ўлжа қилиб тортиб кетган ёки уни кучли шамол олис жойларга учириб кетгандек бўлади.
Мана шундай, кимки Аллоҳнинг қонунларини улуғласа, бас, албатта, бу қалбларнинг тақводорлиги сабабидандир.
Сизлар учун уларда маълум вақтгача манфаатлар бор. Кейин уларнинг қурбонлик ери “қадимги уй”дир.
Олдинги барча умматларга, уларга ризқ қилиб берган чорва ҳайвонлари устида Аллоҳнинг исмини зикр қилишлари учун, қурбонлик ибодатини жорий қилганмиз. Бас, илоҳингиз ягона илоҳдир. Бас, Унгагина таслим бўлинглар ва итоат қилувчиларга хушхабар беринг
Улар Аллоҳ зикр қилинганида қалблари титрайдиган, ўзларига етган кулфатларга сабр қиладиган, номозни тўлиқ адо этадиган ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан эҳсон қиладиган кимсалардир.
Қурбон қилинадиган катта бош ҳайвонларни сизлар учун Аллоҳнинг нишоналаридан қилдик. Уларни қурбон қилишда сизлар учун яхшилик бордир. Бас, тизиб қўйилган ҳолларида уларнинг устида Аллоҳнинг номини зикр қилинглар. Қачон ёнбошлари билан тушиб жонлари чиққанда улардан ўзларингиз ҳам еяверинглар. Ундан қаноатли кишига ҳам ва муҳтож тиланчига ҳам едираверинглар. Шукр қилишингиз учун сизларга бу чорва ҳайвонларни бўйсундириб қўйдик.
Аллоҳга қилган қурбонликларингизнинг гўштлари ҳам, қонлари ҳам етиб бормайди. Лекин Унга сизлардан тақво етиб боради. Сизларни ҳидоят қилгани сабабли Аллоҳни улуғлашингиз учун уларни сизларга бўйсундириб қўйди. Гўзал иш қилувчиларга хушхабар беринг.
Албатта, Аллоҳ иймон келтирганларни мушриклардан мудофаа қилади. Шубҳасиз, Аллоҳ барча хоин ва ҳақни инкор қилувчиларни севмайди.
Ҳужумга учраётган мусулмонларга зулм қилинганлари учун жанг қилишга изн берилди. Албатта, Аллоҳ уларга нусрат беришга қодирдир.
Улар ўз юртларидан фақатгина “Роббимиз Аллоҳ”, деганлари учун ҳайдаб чиқарилган эдилар. Агар Аллоҳ одамларнинг баъзиларини баъзилари билан даф қилиб турмас экан, албатта, Аллоҳнинг номи кўплаб зикр қилинадиган роҳибларнинг узлатгоҳлари, насронийларнинг канисалари, яҳудийларнинг ибодатхоналари ва мусулмонларнинг масжидлари вайрон қилинган бўлар эди. Албатта, Аллоҳ ўз динига ёрдам берадиганларга ёрдам беради. Шубҳасиз, Аллоҳ кучли ва иззатлидир.
Уларга ер юзида имкон берсак, намозни тўлиқ адо қиладилар, ҳақдорларга закотни берадилар, одамларни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарадилар. Барча ишларнинг оқибати Аллоҳга оиддир.
Эй Муҳаммад, агар улар сизни ёлғончига чиқарсалар, улардан олдин Нуҳнинг қавми, Од ва Самуд қабилалари ҳам ўзларига юборилган пайғамбарларни ёлғончига чиқарган эдилар.
Мадян шаҳрининг аҳолиси ҳам Шуъайб пайғамбарни ёлғончига чиқарган эдилар. Мусо пайғамбар ҳам ёлғончига чиқарилди. Мен кофирларга бир оз муҳлат бериб қўйиб, кейин уларни ўз азобим билан тутдим. Бас, Менинг инкорим қандай бўлди?!
Қанчадан-қанча шаҳар ва қишлоқларни золим бўлган ҳолларида ҳалок қилдик. Бас, улар ҳозирда томлари қулаб ҳувуллаб қолган, ташландиқ қудуқлари бўлган ва кимсасиз баланд қасрлар ҳолатида турибди.
Ахир, Макка мушриклари ер юзида сайр қилмайдиларми?! Ана шунда улар учун ақл юритадиган қалблар, ҳақни эшитадиган қулоқлар бўлар эди. Зеро, кўзлар кўр бўлмайди, аксинча, кўкраклардаги қалблар кўр бўлади.
Улар сиздан азобнинг тезроқ келишини сўрайдилар. Ҳолбуки, Аллоҳ ваъдасига асло хилоф қилмайди. Дарвоқе, Роббингиз наздидаги бир кун сизлар ҳисоблаётган минг йил кабидир.
Қанчадан-қанча шаҳар-қишлоқларга золим бўлган ҳолларида ҳам муҳлат бердим. Кейин уларни азобим билан тутдим. Охир оқибат қайтиш, фақат Менгадир.
Бас, иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилганлар учун мағфират ва фаровон ризқ бордир.
Эй Муҳаммад, Биз сиздан олдин юборган ҳар бир расул ва пайғамбар қачон ўзига нозил бўлган оятларни қироат қилса, шайтон унинг қироатига бошқа нарсаларни ташлаган. Бас, Аллоҳ шайтон ташлайдиган нарсаларни ўчиради сўнгра, Аллоҳ ўз оятларини мустаҳкам қилади. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани билиб турувчи – Аълим ва ҳикмат эгаси бўлган – Ҳаким Зотдир.
Аллоҳ шайтон ташлайдиган нарсани қалбларида иллат бўлган мунофиқлар ва тошбағир кофирларни синаш учун қилди. Албатта, золимлар ҳақдан узоқ айрилиқдалар.
Шунингдек, илм берилган зотларни эса бу Қуръонни Роббингиз томонидан келган ҳақиқат эканини билиб кейин унга иймон келтиришлари ва диллари у билан ихлосли бўлиши учун қилди. Албатта, Аллоҳ иймон келтирганларни тўғри йўлга ҳидоят қилувчидир.
Куфр келтирган кимсалар уларга тўсатдан қиёмат келгунича ёки эртаси бўлмаган қисир куннинг азоби келгунича, ундан шак-шубҳададирлар.
У кунда ҳукмронлик ёлғиз Аллоҳ учундир. Аллоҳнинг Ўзи улар ўртасида ҳукм қилади. Бас, иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилган кимсалар неъматланиш жаннатларидалар.
Аллоҳ йўлида юртларидан ҳижрат қилган, кейин ўлдирилган ёки вафот этган зотларни, албатта, Аллоҳ жаннатда гўзал ризқ билан ризқлантиради. Албатта, Аллоҳнинг Ўзи ризқ берувчиларнинг энг яхшисидир.
Ҳа, шундай, ким ўзига берилган уқубат баробарида ўч олса, сўнгра яна унга зулм қилинса, албатта, Аллоҳ унга ёрдам қилади. Шубҳасиз, Аллоҳ гуноҳларни кечирувчи – Аъфув ва мағфирати кўп бўлган – Ғофур Зотдир.
Зеро Аллоҳ кечани кундузга киритади ва кундузни кечага киритади. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани эшитиб турувчи – Самиъ ва бўлаётган ишларни кўриб турувчи – Басир Зотдир.
Чунки Аллоҳнинг ёлғиз Ўзи ҳақдир. Ундан бошқага илтижо қилаётган нарсалари эса ботилдир. Албатта, Аллоҳнинг Ўзи энг устун бўлган – Алий ва барчадан улуғ бўлган – Кабир Зотдир.
Аллоҳ осмондан сув туширгач, ернинг ям-яшил бўлиб қолишини кўрмадингизми?! Дарҳақиқат, Аллоҳ нозик нарсаларни кўра олувчи – Латиф ва барча ишлардан хабардор бўлган – Хобир Зотдир.
Осмонлардаги ва Ердаги ҳамма нарса Уникидир. Шубҳасиз, Аллоҳнинг Ўзи ҳеч кимга муҳтож бўлмаган – Ғани ва мақтовга сазовор – Ҳамид Зотдир.
Аллоҳ сизларга ердаги нарсаларни ва денгизда Унинг амри билан сузиб кетаётган кемаларни бўйсундириб қўйганини ҳамда осмонни Унинг изнисиз ерга қулаб тушишдан тутиб туришини кўрмадингизми?! Шубҳасиз, Аллоҳ одамларга шафқатли – Раъуф ва марҳамати кенг бўлган – Раҳим Зотдир.
У сизларга ҳаёт берган, сўнгра ажалларингиз етганида ўлим берадиган, кейин қиёматда сизга яна қайта ҳаёт берадиган Зотдир. Дарҳақиқат, инсон жуда ношукрдир.
Биз ҳар бир умматга ўзига хос шариат қилиб ибодат шаклини қилдик ва улар унга амал қилувчидирлар. Бас, эй Расулим, улар сиз билан бу ишда асло тортишмасинлар. Уларни Роббингизнинг йўлига даъват қилинг. Шубҳасиз, сиз тўғри йўлдасиз.
Аллоҳ сизлар ихтилоф қилган нарсалар ҳақида қиёмат куни орангизда ҳукм чиқаради.
Эй Муҳаммад, Аллоҳ осмон ва Ердаги бор нарсани аниқ билишини билмадингизми?! Албатта, булар китобда ёзиб қўйилгандир. Шубҳасиз, бу иш Аллоҳга осондир.
Улар Аллоҳни қўйиб, унга бирор ҳужжат туширмаган ва ўзларида у ҳақида маълумот бўлмаган нарсаларга ибодат қиладилар. Золимлар учун ҳеч бир ёрдамчи йўқдир.
Қачонки, уларга аниқ оятларимиз тиловат қилинса, куфр келтирган кимсаларнинг юзларида эътироз аломатини кўрасиз. Улар, ўзларига оятларимизни тиловат қилаётган зотларга ҳужум қилишгача борадилар. Эй Расулим, уларга: “Энди, сизларга бундан ҳам ёмонроқ нарсанинг хабарини берайми? У дўзах бўлиб, Аллоҳ уни куфр келтирган кимсаларга ваъда қилган ва у нақадар ёмон борар жойдир”, – деб айтинг.
Эй инсонлар, сизга шундай масал айтилди, бас, унга қулоқ солинглар. Шубҳа йўқки, сизлар Аллоҳни қўйиб, сиғинаётган нарсаларингиз, агар ҳаммалари уни қилишга бирлашсалар ҳам бир пашшани ярата олмайдилар. Агар пашша улардан бирор нарсани тортиб олса, ундан уни қутқариб қололмайдилар. Бутлардан ёрдам талаб қилувчи ҳам, ёрдам талаб қилинган бутлар ҳам ожиз бўлдилар.
Аллоҳнинг шаънини Унга лойиқ тарзда тўғри қадрламадилар. Дарҳақиқат, Аллоҳ кучли ва қудратлидир.
Аллоҳ фаришталардан ва одамлардан элчилар танлаб олади. Албатта, Аллоҳ ҳамма нарсани эшитиб турувчи – Самиъ ва бўлаётган ишларни кўриб турувчи – Басир Зотдир.
Эй иймон келтирганлар, руку ва сажда қилинглар ҳамда ёлғиз Роббингизга ибодат қилинглар. Ҳамда доимо яхшилик қилинглар, шоядки, нажот топсангиз.
Аллоҳ йўлида ҳаққоний жидду жаҳд қилинглар. У сизларни шу муқаддас дин учун танлаб олди ва динда сизларга бирор танглик қилмади. Оталарингиз Иброҳимнинг дини бўлган Исломни маҳкам тутинглар. Токи қиёмат кунида пайғамбар сизларга гувоҳ бўлиши, сизлар эса қолган одамларга гувоҳ бўлишингиз учун Аллоҳнинг Ўзи сизларни олдинги самовий китобларда номлаганидек, мана бу Қуръонда ҳам мусулмонлар деб номлади. Бас, намозни тўлиқ адо қилинглар ва ҳақдорларга закотни беринглар ҳамда Аллоҳга боғланинглар. У сизнинг Хожангиздир. Бас, У Зот қандай яхши Хожа ва қандай ҳам яхши ёрдам берувчидир!