ب ر د

بَرْد совуқлик сўзининг асли, حَرٌّ иссиқликнинг зиддидир. Баъзан совуқликнинг айни ўзи эътиборга олиниб بَرَدَ كَذَا дейилади, яъни бирор нарса совуқлик касб этди/совиди деганидир. بَرَدَ الْمَاءَ كَذَا ибораси эса, сувга совуқлик бермоқ/сувни совутмоқ маъносини англатади. Мана шундай:
48- سَتُبْرِدُ أَكْبَادًا وَتُبْكِي بَوَاكِيًا
48- Сен баъзи юракларни совутасан, кўпларни эса йиғлатасан.
Бу маънода بَرَّدَه феъли ҳам ишлатилади. قََدْ جَاءَ أَبْرَد ҳам дейилади, деб айтилган бўлса-да, бу тўғри эмас. Сувни совутишга хизмат қиладиган асбоб шу жиҳатдан بَرَّادَة деб аталган. Муз каби собит қоладиган нарсаларга ҳам بَرَدَ كَذَا дейилади. Ҳарорат иссиқликка хос ишлатилгани каби, берд ҳам сабот учун шундай ишлатилади. Шу жиҳатдан بَرَدَ كَذَا сабот қилди/собит қолди деганидир. بَرَدَ عَلَيْهِ دَيْنٌ Қарз унинг зиммасида қотиб қолди, ибораси каби. Шоир шундай дейди:
49- اَلْيَوْمُ يَوْمٌ بَارِدٌ سُمُومُهْ مَنْ جَزِعَ اْليَوْمَ فَلاَ تَلوُمُهْ
49- Бугун — заҳари совуқ бўлган кундир,
[Бугун сабр қила олмаганни маломат қилмаслик керак].
Бошқа бир шоир эса шундай дейди:
50- قَدْ بَرِدَ الْمَوْتُ عَلَى مُصْطَلاَهُ أيَّ بُرُودٍ
50- Икки қозиқ тиши очиқдир, ўлим қотиб қолгандир
Не ёмон қотишдир у, унинг ўчоғи узра.
Бу ерда ишлатилган بَرَدَ феъли ثَبَتَ собит бўлди ҳам, ўлган кишининг руҳи чиқиши сабабли иссиқлигини йўқотишига олиб келгани учун ёки уни жимгина, ҳаракатсиз қолдиргани учун шу номни олган. и эса, деганидир; кундузнинг энг салқин пайтлари эрталаб ва кечқурун вақтлари бўлгани учун шу номни олган. (24/Нур 43). ; яъни: