ب س ط
Б-с-т
بَسْطُ الشَّيْءِ ибораси, бир нарсани ёйиш ва кенгайтиришдир. Баъзан у ҳар икки маънода ҳам ишлатилади. Баъзан эса шу маънолардан бири кўзда тутилиб ишлатилади. بَسَطَ الثَّوْبَ кийимни ёймоқ маъносини англатади. بِساَط тўшама ҳам шу ўзакдандир. Ҳар қандай тўшалган нарса بِسَاط деб аталади. Шу жиҳатдан Аллоҳ буюради: وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ اْلأَرْضَ بِسَاطاً Ерни сизлар учун гиламдек тўшаб қўйган Зот Удир (71/Нуҳ 19). Ушбу оятда келган بِساَط сўзи кенг жой деганидир.
بَسِيطُ اْلأَرْضِ ернинг текис жойи деганидир. Баъзилар بَسْط сўзини истиора йўли билан ҳеч қандай таркиб, таълиф ва қофия талаб қилмайдиган ҳар бир нарса учун ишлатганлар. Аллоҳ буюради: وَاللّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ Торайтирадиган ҳам, кенгайтирадиган ҳам Аллоҳдир (2/Бақара 245); وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ Аллоҳ бандаларига ризқни кенг-мўл қилиб юборганида, ер юзида ҳаддан ошиб кетган бўлар эдилар (42/Шуро 27) яъни, агар кенгайтирганида. Пайғамбарлари уларга; وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ Унинг илмий ва жисмоний томондан қувватини орттирди (2/Бақара 247). Ушбу оятдаги بَسْطَةً эса, кенг имконият, деганидир.
بَسَطْتُهُ فِي الْعِلْمِ ибораси, баъзиларга кўра, кишининг ўз илмидан фойдаланиши ва бошқаларга фойда келтириши деганидир. Шундай қилиб, киши у орқали بَسْطَة яъни, саховатга эришган бўлади.
بَسْطُ الْيَدِ қўлни узатишдир. Аллоҳ буюради: وَكَلْبُهُم بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ Итлари эса олд оёқларини ғор остонасига узатиб ётар эди (18/Каҳф 18). بَسْطُ اْلكَف ибораси, баъзан бирор нарсани сўраш учун ишлатилади. Масалан: كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاء لِيَبْلُغَ فَاهُ Улар сув оғзига етиб келсин деб икки кафтини сувга узатган одамга ўхшайдилар (13/Раъд 14). Баъзан олиш учун ишлатилади. Масалан: وَالْمَلآئِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ фаришталар қўлларини чўзиб (6/Анъом 93). Баъзан эса қаттиққўллик ва уриш маъносида ишлатилади. Аллоҳ буюради: وَيَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُم بِالسُّوءِ сизларга қўл ва тилларини ёмонлик билан узатадилар (60/Мумтаҳана 2). Баъзан тарқатиш, бериш ва инъом қилиш маъносида ишлатилади. بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ Аксинча, Унинг икки қўли ҳам очиқдир, (5/Моида 64).
بَسْط боласи билан бирга гўё ёйиб қўйилгандек, эркин қўйиб юборилган урғочи туя деганидир. Бу نَكْث ، نَقْض сўзларининг مَنْكُوث ва مَنْقُوض маъноларида ишлатилишига ўхшайди. قَدْ أَبْسَطَ ناَقَتَهُ ибораси, урғочи туясини боласи билан бирга эркин қўйиб юбормоқ маъносини англатади.
بَسِيطُ اْلأَرْضِ ернинг текис жойи деганидир. Баъзилар بَسْط сўзини истиора йўли билан ҳеч қандай таркиб, таълиф ва қофия талаб қилмайдиган ҳар бир нарса учун ишлатганлар. Аллоҳ буюради: وَاللّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ Торайтирадиган ҳам, кенгайтирадиган ҳам Аллоҳдир (2/Бақара 245); وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ Аллоҳ бандаларига ризқни кенг-мўл қилиб юборганида, ер юзида ҳаддан ошиб кетган бўлар эдилар (42/Шуро 27) яъни, агар кенгайтирганида. Пайғамбарлари уларга; وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ Унинг илмий ва жисмоний томондан қувватини орттирди (2/Бақара 247). Ушбу оятдаги بَسْطَةً эса, кенг имконият, деганидир.
بَسَطْتُهُ فِي الْعِلْمِ ибораси, баъзиларга кўра, кишининг ўз илмидан фойдаланиши ва бошқаларга фойда келтириши деганидир. Шундай қилиб, киши у орқали بَسْطَة яъни, саховатга эришган бўлади.
بَسْطُ الْيَدِ қўлни узатишдир. Аллоҳ буюради: وَكَلْبُهُم بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ Итлари эса олд оёқларини ғор остонасига узатиб ётар эди (18/Каҳф 18). بَسْطُ اْلكَف ибораси, баъзан бирор нарсани сўраш учун ишлатилади. Масалан: كَبَاسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْمَاء لِيَبْلُغَ فَاهُ Улар сув оғзига етиб келсин деб икки кафтини сувга узатган одамга ўхшайдилар (13/Раъд 14). Баъзан олиш учун ишлатилади. Масалан: وَالْمَلآئِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ фаришталар қўлларини чўзиб (6/Анъом 93). Баъзан эса қаттиққўллик ва уриш маъносида ишлатилади. Аллоҳ буюради: وَيَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُم بِالسُّوءِ сизларга қўл ва тилларини ёмонлик билан узатадилар (60/Мумтаҳана 2). Баъзан тарқатиш, бериш ва инъом қилиш маъносида ишлатилади. بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ Аксинча, Унинг икки қўли ҳам очиқдир, (5/Моида 64).
بَسْط боласи билан бирга гўё ёйиб қўйилгандек, эркин қўйиб юборилган урғочи туя деганидир. Бу نَكْث ، نَقْض сўзларининг مَنْكُوث ва مَنْقُوض маъноларида ишлатилишига ўхшайди. قَدْ أَبْسَطَ ناَقَتَهُ ибораси, урғочи туясини боласи билан бирга эркин қўйиб юбормоқ маъносини англатади.