ب ر ك
Б-р-к
بَرْك сўзининг асли туянинг кўкрагидир. Шу билан бирга, у бошқа нарсага нисбатан ҳам ишлатилади. Унга بِرْكَةٌ номи ҳам берилади. بَرَكَ الْبَعِيُر ибораси туянинг юкини ташлаши деганидир. Бунда собитлик маъноси ҳам бор. Шунинг учун اِبْتَرَكُوا فِي الْحَرْبِ дейилади, яъни жанг майдонида собит турдилар ва у ердан асло жилмадилар деганидир. وبَرَاكاَءُ الْحَرْبِ وَبَرُوكَاؤُهَا ибораси жангда қаҳрамонлар ўз ўрнидан жилмайдиган жой маъносини англатади. اِبْتَرَكَتِ الدَّابَّة ибораси ҳайвоннинг чўккандек турганини билдиради. Сув тўпланадиган жойга ҳам بِرْكَة номи берилган.
بَرَكَة эса бир нарсада илоҳий хайрнинг доимий бўлишидир. (Аллоҳнинг) сўзи: لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَاْلأَرْضِ уларга самодан ва Ердан баракатлар очиб қўяр эдик (7/Аъроф 96). Бу ном билан аталишининг сабаби — сув тўпланган жойда туриб қолгани каби, хайрнинг ҳам шу ерда туриб қолишидир.
مُباَرَك : сўзи эса ичида шу хайр бўлган нарсадир. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзи ҳам шу маънодадир: وَهَذَا ذِكْرٌ مبَارَكٌ أَنزَلْنَاهُ Бу Қуръон Биз нозил қилган муборак эслатмадир (21/Анбиё 50). Бу оятда Аллоҳ таоло Қуръон билан юборган илоҳий хайрларнинг манбаига эътибор қаратилмоқда. Шу маънода Аллоҳ таоло: وَهَـذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ Мана бу Қуръон – Биз нозил қилган муборак китобдир (6/Анъом 155); وَجَعَلَنِي مُبَارَكاً أَيْنَ مَا كُنتُ Мени қаерда бўлсам ҳам баракатли қилди (19/Марям 31) яъни, булар илоҳий хайрларнинг манбаидир. Аллоҳ таолонинг: إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مبَارَكَةٍ Албатта, Биз уни муборак кечада нозил қилдик (44/Духон 3); Яна: رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلاً مُبَارَكًا Эй Роббим, мени бир муборак манзилга туширгин (23/Муъминун 29) оятларида эса кўзда тутилгани — илоҳий хайр мавжуд бўлган жой ёки замон деганидир.
وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مبَارَكاً Биз осмондан баракатли сув ёғдирдик (50/Қоф 9) оятида эса осмон сувининг баракатига эътибор қаратилган бўлиб, бу қуйидаги оятларда таъкидланган ёғингарчиликлар маъносидадир: أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي اْلأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهُ Аллоҳ осмондан сув ёғдириб, уни ерда чашмалар қилиб оқизиб қўйганини, сўнгра у билан турли рангдаги экинларни чиқаришини кўрмадингми? (39/Зумар 21); وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي اْلأَرْضِ Биз осмондан аниқ миқдор билан сув тушириб, уни ерга жойлаб қўйдик (23/Муъминун 18).
Илоҳий хайр ҳамиша сезилмасдан келгани, саноқсиз даражада кўплиги ва ҳеч бир тарзда чегараланмагани сабабли, ўзида сезилмайдиган зиёдалик кўринган ҳар бир нарсага: هُوَ مُبَارَك У муборакдир; فِيهِ بَرَكَة унда барака бор дейилади. Бу зиёда бўлишга қуйидаги ҳадисда ҳам ишора қилинган: لاَ يَنْقُصُ مَالٌ مِنْ صَدَقَةٍ Ҳеч бир мол садақа сабабли камаймайди. Бу фақат кўзга кўринадиган камайиш билан чегараланмайди. У зиён кўрган баъзи кишилар мазкур сўз айтилганда بَيْنِي وَ بَيْنَكَ اْلمِيزَان мен билан сенинг ўртангда тарози бор, деган сўзларида кўзда тутган маънодек эмас.
Аллоҳ таолонинг: تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاء بُرُوجاً Осмонда буржларни пайдо қилган Зот баракатли ва улуғдир (25/Фурқон 61) деган сўзига келсак, бу — Унинг мазкур буржлар ва ёритгичлар воситасида устимизга ёғдирган неъматларига ишорадир. Қуръонда تَباَرَكَ сўзи келган ҳар бир ўринда зикр этилган яхшиликлар бизга фақат Аллоҳ таоло томонидан берилганига ва фақат Унинг томонидангина берилиши мумкинлигига эътибор қаратилади. Шу маънода Аллоҳ буюради: فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ Яратувчиларнинг энг гўзали бўлган Аллоҳ нақадар баракатлидир! (23/Муъминун 14); تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ [Ҳақ билан ботилни бир-биридан ажратувчи] Фурқонни, …бандасига нозил қилган Аллоҳ баракатли ва улуғдир (25/Фурқон 1); تَبَارَكَ الَّذِي إِنْ شَاء جَعَلَ لَكَ خَيْراً مِنْ ذَلِكَ جَنَّاتٍ Агар истаса, улар айтган нарсалардан яхшироғини, боғларни бера оладиган …Аллоҳ баракатли ва улуғдир (25/Фурқон 10); فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُ الْعَالَمِينَ Ана ўша Аллоҳ сизнинг Роббингиздир. Оламларнинг Роббиси бўлган Аллоҳ нақадар баракатлидир (40/Ғофир 64); تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ҳукмронлик қўлида бўлган Аллоҳ, буюклар буюгидир (67/Мулк 1).
Бу оятларнинг барчаси зикр этилган яхшиликлар бизга фақат Аллоҳ таоло томонидангина берилиши мумкинлигини, шу боис улар қутлуғ ва муборак эканини кўрсатади
بَرَكَة эса бир нарсада илоҳий хайрнинг доимий бўлишидир. (Аллоҳнинг) сўзи: لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَاْلأَرْضِ уларга самодан ва Ердан баракатлар очиб қўяр эдик (7/Аъроф 96). Бу ном билан аталишининг сабаби — сув тўпланган жойда туриб қолгани каби, хайрнинг ҳам шу ерда туриб қолишидир.
مُباَرَك : сўзи эса ичида шу хайр бўлган нарсадир. Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзи ҳам шу маънодадир: وَهَذَا ذِكْرٌ مبَارَكٌ أَنزَلْنَاهُ Бу Қуръон Биз нозил қилган муборак эслатмадир (21/Анбиё 50). Бу оятда Аллоҳ таоло Қуръон билан юборган илоҳий хайрларнинг манбаига эътибор қаратилмоқда. Шу маънода Аллоҳ таоло: وَهَـذَا كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ Мана бу Қуръон – Биз нозил қилган муборак китобдир (6/Анъом 155); وَجَعَلَنِي مُبَارَكاً أَيْنَ مَا كُنتُ Мени қаерда бўлсам ҳам баракатли қилди (19/Марям 31) яъни, булар илоҳий хайрларнинг манбаидир. Аллоҳ таолонинг: إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مبَارَكَةٍ Албатта, Биз уни муборак кечада нозил қилдик (44/Духон 3); Яна: رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلاً مُبَارَكًا Эй Роббим, мени бир муборак манзилга туширгин (23/Муъминун 29) оятларида эса кўзда тутилгани — илоҳий хайр мавжуд бўлган жой ёки замон деганидир.
وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مبَارَكاً Биз осмондан баракатли сув ёғдирдик (50/Қоф 9) оятида эса осмон сувининг баракатига эътибор қаратилган бўлиб, бу қуйидаги оятларда таъкидланган ёғингарчиликлар маъносидадир: أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي اْلأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهُ Аллоҳ осмондан сув ёғдириб, уни ерда чашмалар қилиб оқизиб қўйганини, сўнгра у билан турли рангдаги экинларни чиқаришини кўрмадингми? (39/Зумар 21); وَأَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي اْلأَرْضِ Биз осмондан аниқ миқдор билан сув тушириб, уни ерга жойлаб қўйдик (23/Муъминун 18).
Илоҳий хайр ҳамиша сезилмасдан келгани, саноқсиз даражада кўплиги ва ҳеч бир тарзда чегараланмагани сабабли, ўзида сезилмайдиган зиёдалик кўринган ҳар бир нарсага: هُوَ مُبَارَك У муборакдир; فِيهِ بَرَكَة унда барака бор дейилади. Бу зиёда бўлишга қуйидаги ҳадисда ҳам ишора қилинган: لاَ يَنْقُصُ مَالٌ مِنْ صَدَقَةٍ Ҳеч бир мол садақа сабабли камаймайди. Бу фақат кўзга кўринадиган камайиш билан чегараланмайди. У зиён кўрган баъзи кишилар мазкур сўз айтилганда بَيْنِي وَ بَيْنَكَ اْلمِيزَان мен билан сенинг ўртангда тарози бор, деган сўзларида кўзда тутган маънодек эмас.
Аллоҳ таолонинг: تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاء بُرُوجاً Осмонда буржларни пайдо қилган Зот баракатли ва улуғдир (25/Фурқон 61) деган сўзига келсак, бу — Унинг мазкур буржлар ва ёритгичлар воситасида устимизга ёғдирган неъматларига ишорадир. Қуръонда تَباَرَكَ сўзи келган ҳар бир ўринда зикр этилган яхшиликлар бизга фақат Аллоҳ таоло томонидан берилганига ва фақат Унинг томонидангина берилиши мумкинлигига эътибор қаратилади. Шу маънода Аллоҳ буюради: فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ Яратувчиларнинг энг гўзали бўлган Аллоҳ нақадар баракатлидир! (23/Муъминун 14); تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ [Ҳақ билан ботилни бир-биридан ажратувчи] Фурқонни, …бандасига нозил қилган Аллоҳ баракатли ва улуғдир (25/Фурқон 1); تَبَارَكَ الَّذِي إِنْ شَاء جَعَلَ لَكَ خَيْراً مِنْ ذَلِكَ جَنَّاتٍ Агар истаса, улар айтган нарсалардан яхшироғини, боғларни бера оладиган …Аллоҳ баракатли ва улуғдир (25/Фурқон 10); فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُ الْعَالَمِينَ Ана ўша Аллоҳ сизнинг Роббингиздир. Оламларнинг Роббиси бўлган Аллоҳ нақадар баракатлидир (40/Ғофир 64); تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ҳукмронлик қўлида бўлган Аллоҳ, буюклар буюгидир (67/Мулк 1).
Бу оятларнинг барчаси зикр этилган яхшиликлар бизга фақат Аллоҳ таоло томонидангина берилиши мумкинлигини, шу боис улар қутлуғ ва муборак эканини кўрсатади