ع ص و

عَصًا сўзининг асли вовлидир. Чунки унинг тасния шаклини عَصَوَانِ дейдилар. Кўплиги эса عُصِيّ шаклида келади. عَصَوْتُهُ : Уни асо билан урдим. عَصَيْتُ بِالسَّيْفِ : Қилич билан урдим. Аллоҳ буюради: وَأَلْقِ عَصَاكَ : Асонгни ташла! (27/Намл 10); فَأَلْقَى عَصَاهُ : Шунда Мусо асосини ерга ташлади (7/Аъроф 107); قَالَ هِيَ عَصَايَ : Мусо деди: У менинг ҳассамдир (20/Тоҳо 18); فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ : Улар ҳам арқонларини ва ҳассаларини ташлашди (26/Шуъаро 44).
Кетган сафаридан қайтган кишининг ҳолати эътиборга олиниб, бир жойда жойлашиб қолган киши ҳақида أَلْقَى فُلاَنٌ عَصَاهُ /Фалончи асосини ташлади, дейилади. Шоир шундай дейди:
فَأَلْقَتْ عَصَاهَا وَاسْتَقَرَّتْ بِهَا النَّوَى -321
321- Асосини ерга ташлади ва ўша ерда қарор топди.
عَصَى عِصْيَانًا : Бош кўтарди/итоат этмайдиган бўлди. Бу сўзнинг асл маъноси — кишининг ўз асоси билан ўзини ҳимоя қилишидир. Аллоҳ буюради: وَعَصَى آَدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى : Одам Роббисига осий бўлди ва адашди (20/Тоҳо 121); وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ : Ким Аллоҳ ва Унинг Расулига осийлик қилса ва Унинг белгилаб қўйган ҳадларидан ошса, уни у ерда мангу қоладиган дўзахга киритади ва унинг учун хор қилувчи азоб бордир (4/Нисо 14); آَلْآَنَ وَقَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَكُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ : Эндими иймон келтирдинг? Бундан олдин итоатсизлик қилган ва бузғунчилардан бўлган эдинг (10/Юнус 91).
Жамоатдан/гуруҳдан ажралган киши ҳақида; فُلاَنٌ شَقَّ الْعَصَا /Фалончи жамоатдан ажралди, дейилади.