A'rof surasi

1.Alif, Lom, Mim, Sod.

2.Bu odamlarni ogohlantirishingiz va moʻminlar uchun oʻgit boʻlib sizga nozil qilingan kitobdir. Koʻnglingiz undan siqilib tang boʻlmasin.

3.Robbingizdan sizlarga nozil boʻlgan Qurʼonga ergashinglar va undan boshqa behuda doʻstlarga ergashmanglar. Juda ham oz oʻgit olyapsizlar.

4.Qanchadan-qancha shahar va qishloq aholisini halok qildik. Ularga azobimiz tun kechasi yoki kunduz kuni orom olayotganlarida birdan kelib qoldi.

5.Ularga azobimiz kelgan chog‘da iltijolari: “Albatta, biz oʻzimiz zolimlardan boʻlgan edik”, – deyishdan iborat boʻlgan.

6.Biz payg‘ambar yuborilgan kimsalarni ham, payg‘ambarlarni ham, albatta, soʻroqqa tutamiz.

7.Keyin ularga qilmishlarini aniq maʼlumot bilan aytib beramiz. Biz bexabarlardan emasmiz.

8.Oʻsha qiyomat kuni amallaringizni tortadigan oʻlchov tarozisi haqdir. Kimning tarozilari og‘ir bossa, ana oʻshalar najot topuvchilardir.

9.Agarda kimning tarozilari yengil kelsa, ana ular oyatlarimizga iymon keltirmay zulm qilganlari uchun oʻzlariga ziyon qilgan kimsalardir.

10.Albatta, Biz sizlarni Yer yuziga joylashtirdik va tirikchilik manbalarini hozir qildik. Lekin juda ozchilik shukr qilyapsizlar.

11.Albatta, biz sizlarni yoʻqdan bor qilib yaratdik keyin mukammal shaklda surat berdik. Soʻngra farishtalarga qarata: “Odamga sajda qilinglar”, – dedik. Hammasi sajda qildilar, faqat iblis kibrlanib sajda qiluvchilardan boʻlmadi.

12.Alloh: “Senga buyurganimda sajda qilishingga nima toʻsqinlik qildi?” – deb soʻradi. Shayton esa: “Men undan yaxshiroqman, chunki meni olovdan yaratgansan uni esa loydan yaratgansan”, – deb aytdi.

13.Shunda Alloh: “Unday boʻlsa, sen darhol bu yerdan pastga tush. Bu yerda takabburlik qilish sen uchun emasdir. Tamom chiqib ket, shubhasiz, sen pastga urilganlardansan”, – dedi.

14.Shundan keyin iblis: “Menga odamlar qayta tiriladigan qiyomat kunigacha yashashga muhlat ber”, – dedi.

15.Alloh: “Boʻldi, albatta, sen muhlat berilganlardansan”, – dedi.

16.Iblis: “Ont ichamanki, meni Odam tufayli adashtirganing uchun men ham ularni yoʻldan ozdirish uchun toʻg‘ri yoʻlingga toʻg‘anoq boʻlib oʻtirib olaman”, – dedi.

17.Keyin ularni old va orqa taraflaridan, oʻng va chap tomonlaridan chalg‘itish uchun suqilib kelaman. Oqibatda ularning koʻpchiligini shukr qiluvchi bandalar qatorida topmaysan.

18.Alloh unga: “U yerdan xor boʻlgan va haydalgan holda chiqib ket. U odamlardan kim senga ergashsa, albatta, jahannamni sizlardan barchangiz bilan toʻldiraman”, – dedi.

19.Ey Odam, endi sen va jufting Havvo jannatga joylashinglar va u neʼmatlardan xohlagan joyingizdan bemalol tanovul qilaveringlar. Faqat mana bu daraxtga yaqinlashib, undan yeb qoʻymanglar, aks holda, nafsingizga zulm qilganlardan boʻlib qolasizlar.

20.Soʻngra shayton ularning berkitilgan avratlarini ochib yuborish uchun ikkoviga vasvasa qilib: “Robbingiz sizlarni farishtalarga aylanib qolmasligingiz yoki jannatda abadiy qolib ketmasligingiz uchun sizlarga bu daraxtdan yeyishni man qilgan”, – dedi.

21.Hamda men, albatta, sizlarning foydangizga nasihat qiluvchilardanman deb, u ikkoviga qasam ichdi.

22.Shunday qilib, shayton ularni aldov bilan chuv tushirdi. Mazkur daraxtning mevasidan totib koʻrishgach, ularning avrat yerlari koʻrinib ochilib qoldi va uyalganlaridan oʻzlarini jannatning barglari bilan toʻsa boshladilar. Shunda Robbilari ularga: “Sizlarga bu daraxt mevasidan yeyishni taqiqlamaganmidim? Hamda shayton, albatta, ikkovingizga aniq dushmandir demaganmidim?” – deb nido qildi.

23.Odam va Havvo: “Ey Robbimiz, oʻzimizga jabr qildik. Agarda bizlarni kechirmasang va bizga rahm qilmasang, shubhasiz, biz ziyon koʻruvchilardan boʻlib qolamiz”, – dedilar.

24.Keyin Alloh: “Endi bir-biringizga dushman boʻlgan holda jannatdan pastga tushinglar. Yer yuzida siz uchun ajalingiz kelguncha maʼlum bir vaqtgacha qarorgoh, hayot va manfaat bordir”, – deb aytdi.

25.Alloh yana ularga: “U yerda hayot kechirasizlar, u yerda oʻlasizlar va u yerdan qayta tirilib chiqarilasizlar”, – dedi.

26.Ey Odam bolalari, sizlarga ham uyat yerlaringizni berkitadigan libos va chiroyli koʻrinish uchun kiyadigan ziynat kiyimini tushirdik. Biroq eng yaxshi libos bu taqvo libosidir. Bular Allohning moʻʼjizalaridandir, shoyad, undan oʻgit olsangizlar.

27.Ey Odam bolalari, shayton ota-onangizning avratlarini oʻzlariga koʻrsatib sharmanda qilish uchun ularning liboslarini yechib, jannatdan chiqarganidek, sizlarni ham aldab, fitna qilmasin. Chunki u va uning tarafdorlari sizlar ularni koʻrmaydigan jihatdan koʻrib turadi. Biz shaytonlarni iymon keltirmagan kimsalar uchun doʻst qilib qoʻydik.

28.Mushriklar biror buzuq ish qilsalar: “Ota-bobolarimizni shu ishlarni qilgan holda topganmiz. Ularni bizga Alloh buyurgan”, – deydilar. Ey Rasulim, ularga: “Alloh aslo bunday buzuq ishlarga buyurmaydi. Alloh shaʼniga oʻzingiz bilmagan narsalarni aytasizlarmi?” – deb ayting.

29.Ey Rasulim, ularga: “Robbim adolatga buyurgan. Har sajda qilinadigan joyda yuzingizni qiblaga toʻg‘irlanglar. U Zotning diniga ibodatingizda xolislardan boʻlib duo qilinglar. Sizlarni avval qanday yaratgan boʻlsa, yana oʻsha holga qaytasizlar.

30.U bir toifani toʻg‘ri yoʻlga boshladi va yana bir boshqa toifaga esa yoʻldan adashish hukmi haq boʻlib chiqdi. Chunki ular Allohni qoʻyib shaytonlarni oʻzlariga doʻst deb olgan edilar. Hamda oʻzlarini goʻyo toʻg‘ri yoʻlni topgan kimsalar deb hisoblar edilar.

31.Ey Odam bolalari, har sajda qilinadigan makon va zamonda ziynatli liboslaringizni olinglar. Hamda yeb-ichinglar, ammo isrof qilmanglar. Chunki U isrof qiluvchilarni sevmaydi.

32.Ey Muhammad, ularga: “Allohning bandalari uchun chiqargan ziynatni va pokiza rizqlarni kim haromga chiqardi?” – deb ayting. Yana ularga: “Ular bu dunyo hayotida iymon keltirgan kimsalar va boshqalar uchundir, qiyomat kunida esa moʻminlarga xosdir”, – deb ayting. Shunday qilib, biladigan qavmlar uchun oyatlarni batafsil bayon qilib bermoqdamiz.

33.Ey Rasulim, ularga: “Robbim menga faqat buzuq ishlarning ochiqchasi va yashirinchasini, gunoh ishlarni, nohaq ravishda haddan oshishni, sherik ekanligiga doir unda hech qanday hujjat tushirmagan narsalarni Allohga sherik qilishingizni va Allohning shaʼniga nisbatan oʻzingiz bilmagan narsalarni aytishlaringizni harom qildi”, – deb ayting.

34.Har bir ummat uchun belgilangan bir ajal bordir. Qachonki, ularning ajali kelsa, uni bir soat kechga ham oldinga ham sura olmaydilar.

35.Ey Odam bolalari! Agar oʻz orangizdan oyatlarimni sizlarga aytib beradigan payg‘ambarlar kelganda kimki Allohdan qoʻrqsa, oʻzini tuzatsa, ularga oxiratda hech qanday xavfu xatar yoʻq va ular g‘am-tashvish ham chekmaydilar.

36.Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va ulardan yuz oʻgirib takabburlik qilgan kimsalar esa doʻzax egalaridir. Ular u yerda mangu qoluvchidirlar.

37.Allohning shaʼniga yolg‘on toʻqigan yoki Uning oyatlarini yolg‘onga chiqargan odamdan ham zolimroq kimsa bormi? Ularga oʻzlari uchun yozib qoʻyilgan kitobdagi nasibalari yetib keladi. Oqibatda farishtalarimiz ularga kelib jonlarini olayotganda: “Allohni qoʻyib, iltijo qilayotgan narsalaringiz qaerda?” – deydilar. Ular: “Bizdan yoʻqolib qoldilar”, – deydilar. Shunday qilib, kofir boʻlganliklari toʻg‘risida oʻzlariga qarshi guvohlik beradilar.

38.Alloh ularga: “Sizlardan oldin oʻtgan jin va insonlardan iborat ummatlar orasida doʻzaxga kiringlar”, – deb aytadi. Har bir ummat doʻzaxga kirganda, dindosh birodarini laʼnatlaydi. Qachonki u yerda barchalari topishishgach, keyingi ummatlar avvalgilari uchun: “Ey Robbimiz, hov anavilar bizlarni yoʻldan adashtirgan edilar, endi ularga doʻzax azobini bir necha barobar bergin”, – deydilar. Shunda Alloh: “Har biringiz uchun bir necha barobar azob beriladi, lekin sizlar buni bilmaysizlar”, – deydi.

39.Avvalgilari keyingilariga qarata: “Sizlarning bizlardan ortiq joyingiz yoʻq. Qilgan ishlaringizga yarasha azob totaveringlar”, – deydilar.

40.Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va ulardan yuz oʻgirib takabburlik qilgan kimsalar uchun samo eshiklari ochilmaydi. Toki tuya igna teshigiga kirmaguncha jannatga kira olmaydilar. Biz gunohkorlarni ana shunday jazolaymiz.

41.Ularga taglarida jahannam oʻtidan toʻshaklar va ustilarida yopinchiqlar boʻladi. Biz zolimlarni ana shunday jazolaymiz.

42.Iymon keltirgan va yaxshi amallarni qilgan kimsalarni hech qaysi bir jonga kuchi yetmaydigan narsani taklif qilmaymiz. Ana ular jannat egalaridir va u yerda abadiy qoluvchilardir.

43.Jannat ahllarining dillaridan gina-kuduratlarni olib tashlaymiz. Ularning taglaridan anhorlar oqib turadi. Ular: “Bizlarni bu neʼmatlarga boshlagan Allohga hamdlar boʻlsin. Agar Alloh bizni bularga boshlamaganida, biz yoʻlimizni topa olmas edik. Robbimizning elchilari haqiqatni keltirgan ekanlar. Mana bu sizlarga qilgan yaxshi amallaringiz uchun meros qilib berilgan jannat deb, nido qilinadi.

44.Jannat ahli doʻzax ahliga qarata: “Robbimiz bizlarga nima vaʼda qilgan boʻlsa, uni chindan ham topdik. Sizlar ham Robbingiz vaʼda qilgan narsaning haqiqat ekanini topdinglarmi?” – deb nido qiladilar. Doʻzax ahli esa: “Ha, toptik”, – deydilar. Keyin oralaridan nido qiluvchi farishta jar solib: “Zolimlarga Allohning laʼnati boʻlsin”, – deydi.

45.Chunki ular dunyoda Allohning yoʻlidan toʻsadigan, haq yoʻlda egrilik istaydigan va oxiratga kufr keltiradigan kimsalar edilar.

46.Jannat va jahannam ahllari oʻrtasida bir toʻsiq bordir. Undagi Aʼrof tepasida barcha jannat va jahannam ahllarining siymolaridan tanib oladigan kishilar bordir. Ular jannat ahllariga: “Sizlarga salom boʻlsin”, – deb nido qiladilar. Ular jannatga kirishni qattiq orzu qiladilar, biroq unga kirolmay turadilar.

47.Agar koʻzlari doʻzax egalari tomoniga burilsa: “Ey Robbimiz, bizlarni zolim qavmlar bilan birga qilmagin”, – deb aytadilar.

48.Aʼrof ahli siymolaridan tanigan kishilarga qarata: “Sizlarni dunyoda toʻplagan boyliklaringiz va takabburlik qilganlaringiz foyda bermadi”, – deb nido qiladilar.

49.Yana ular: “Ularga Allohning rahmati yetib kelmaydi deya ont ichganlaringiz anavi bechora musulmonlarmi?” – deb aytadilar. Shundan keyin arosatda qolganlarga: “Jannatga kiringlar, endi sizlarga hech qanday xavfu xatar yoʻq va sizlar g‘am-tashvish ham chekmaysizlar”, – deyiladi.

50.Doʻzax ahli jannat ahliga qarata: “Bizning ustimizga suv yoki Alloh sizlarga rizq qilib bergan narsalaridan bizlarga ham yog‘diringlar”, – deb nido qiladi. Ular esa: “Alloh kofirlarga bu ikkisini ham harom qilgandir”, – deb aytadilar.

51.Ular dinlarini bekorchi narsa va oʻyin-kulgu qilib olgan hamda ularni oʻtkinchi dunyo hayoti aldab qoʻygan kimsalardir. Demak, bugun ular bu kunga roʻbaroʻ kelishni unutganlari va oyatlarimizni inkor qilganlari uchun biz ham ularni unutamiz.

52.Haqiqatan, biz ularga, yaʼni Makka aholisiga ishongan qavmlar uchun yoʻl koʻrsatuvchi va rahmat qilib, unda aniq ilm bilan batafsil bayon qilgan Qurʼon kitobni keltirdik.

53.Ular Qurʼon taʼvilining haqiqatini kutib oʻtiribdilar. Taʼvili kelib maʼlum boʻlgan qiyomat kunida ilgari uni esga olmagan kimsalar: “Robbimizning elchilari haqiqatni keltirgan ekanlar. Qani endi, bizning shafoatchilarimiz boʻlib, bizlarni himoya qilsalar yoki koshki, yana dunyoga qaytarilganimizda qilgan ishlarimizdan boshqa ishlarni qilgan boʻlardik”, – deydilar. Ular chindan ham oʻzlariga ziyon qildilar va toʻqib olgan butlari ulardan g‘oyib boʻldi.

54.Shubhasiz, Robbingiz Alloh koʻklarni va Yerni olti kunda yaratgan keyin Arsh uzra hukmron boʻlgan Zotdir. Alloh kunduzga kechani kiritib qoplaydi. Kecha shitob bilan kunduzni quvlab yuradi. Hamda quyosh, oy va yulduzlarni amriga tobe holda yaratgan Zotdir. Ogoh boʻlinglar, yaratish va amr qilish, faqat Unga xosdir. Olamlarning Robbisi boʻlgan Alloh eng ulug‘dir.

55.Robbingizga yolvorib va ichingizda duo qilinglar. Zero, U haddan oshuvchilarni sevmaydi.

56.Yer yuzida isloh qilinganidan keyin buzg‘unchilik qilmanglar hamda Uning g‘azabidan qoʻrqqan va rahmatiga umid qilgan holda duo qilinglar. Shubhasiz, Allohning rahmati yaxshilik qiluvchilarga yaqindir.

57.U Oʻz rahmati boʻlgan yomg‘irdan oldin xushxabar qilib shamollarni yuboradi. Vaqtiki, shamollar og‘ir bulutlarni koʻtarib olgach uni suvsizlikdan qaqrab oʻlib yotgan oʻlkaga haydaymiz. Keyin u bilan suv yog‘dirib u tufayli har turli mevalarni chiqaramiz. Oʻliklarni ham shu tarzda qabrlaridan chiqaramiz. Shoyad, sizlar bundan oʻgit olsangizlar.

58.Tuprog‘i yaxshi boʻlgan yurtning oʻsimligi Allohning izni bilan unib chiqaveradi. Yomon boʻlgani esa kam hosil chiqaradi. Shunday qilib, shukr qiladigan qavmlar uchun oyatlarni batafsil bayon qilib bermoqdamiz.

59.Haqiqatan, Nuhni oʻz qavmiga payg‘ambar qilib yubordik. Shunda u: “Ey qavmim, Allohga qullik qilinglar. Sizlar uchun Undan oʻzga iloh yoʻqdir. Men sizlarga ulug‘ kunning azobi kelishidan qoʻrqaman”, – dedi.

60.Shunda qavmidagi zodagonlar: “Bizlar seni, albatta, aniq bir adashishda koʻryapmiz”, – dedilar.

61.Keyin Nuh ularga: “Ey qavmim, menda adashishlik yoʻqdir. Faqat men olamlar Robbisidan yuborilgan elchiman”, – dedi.

62.Sizlarga Robbimning yuborgan buyruqlarini yetkazaman va sizlarga nasihat qilaman. Hamda men Alloh tarafidan sizlar bilmaydigan narsalarni bilaman.

63.Sizlarni ogohlantirish, Allohdan qoʻrqish, rahm qilinishingiz uchun Robbingiz tarafidan kelgan eslatma oʻz orangizdan boʻlgan kishiga berilganidan hayron qoldingizmi?

64.Shundan keyin uni yolg‘onchiga chiqardilar. Biz uni va u bilan birga boʻlgan iymonli kimsalarni kema ichida najot berib, toʻfondan qutqardik, oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan kimsalarni esa suvda g‘arq qildik. Albatta, ular maʼnan koʻr qavm edilar.

65.Od oʻz qavmiga esa ularning birodarlari Hud payg‘ambarni elchi qilib yubordik. Hud oʻz qavmiga: “Ey qavmim, Allohga ibodat qilinglar. Sizlarga Undan oʻzga iloh yoʻqdir. Allohdan qoʻrqmaysizlarmi?!” – dedi.

66.Uning qavmdagi kofir boʻlgan zodagonlar: “Biz seni aqli past deb koʻryapmiz. Hamda seni yolg‘onchilardan deb oʻylayapmiz”, – dedilar.

67.Keyin Hud ularga: “Ey qavmim, menda aqldan ozishlik yoʻqdir. Faqat men olamlar Robbisidan yuborilgan elchiman”, – dedi.

68.Sizlarga Robbimning yuborgan buyruqlarini yetkazaman va men sizlarga ishonchli nasihatgoʻyman.

69.Sizlarni ogohlantirish uchun Robbingiz tarafidan kelgan eslatma oʻz orangizdan boʻlgan kishiga berilganidan hayron qoldingizmi? Alloh sizlarni Nuh payg‘ambar qavmidan keyin Yer yuzida oʻrinbosar qilib qoʻyganini va yaratilish bobida sizlarning kuch-quvvatingizni ziyoda qilganini ham eslanglar. Shunday ekan, Allohning sizga bergan neʼmatlarini yodga olinglar shoyad, shunda najot topasizlar.

70.Ular payg‘ambarga qarata: “Bizga yolg‘iz Allohga ibodat qilishimiz va ota-bobolarimiz sig‘ingan narsalarni tark etishimiz uchun keldingmi? Agar rost aytuvchilardan boʻlsang, bizga vaʼda qilayotgan narsalaringni keltir”, – dedilar.

71.Hud ularga: “Shubhasiz, ustingizga Robbingiz tomonidan azob va g‘azab tushishi aniq boʻlgandir. Sizlar va ota-bobolaringiz ularni nomlab olib sig‘inib yurgan ismlar haqida men bilan tortishyapsizlarmi? Alloh u but-sanamlar haqida biror-bir hujjat tushirmagan. Unda azob kelishini kutib turinglar men ham sizlar bilan birga kutib turuvchilardanman”, – deb aytdi.

72.Shunday qilib, u va u bilan birga boʻlgan iymonli kimsalarni Bizdan boʻlgan rahmat bilan qutqardik. Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va iymonli boʻlmagan kimsalarning ketini qirqib tashladik.

73.Keyin Samud oʻz qavmiga esa birodarlari Solihni payg‘ambar qilib yubordik. Solih payg‘ambar ularga: “Ey qavmim, yolg‘iz Allohga ibodat qilinglar. Sizlar uchun Undan oʻzga iloh yoʻqdir. Darhaqiqat, Robbingizdan sizlarga dalil keldi. Mana bu Allohning sizlarga moʻʼjiza qilib bergan tuyasidir. Uni Allohning yerida oʻtlab yeb yurishi uchun oʻz holiga tashlanglar. Unga yomonlik qilib tegmanglar, aks holda, sizlarni alamli azob tutadi”, – dedi.

74.Alloh sizlarni Od qavmidan keyin oʻrinbosarlar qilib, Yer yuziga sizlarni joylashtirganini yodga olinglar. Sizlar Yerdagi tekisliklarda qasrlar qurar, tog‘larni esa yoʻnib uylar barpo qilar edingiz. Allohning sizga bergan neʼmatlarini yodga olinglar va Yer yuzida fisqu fasod tarqatib yurmanglar.

75.Qavm zodagonlaridan takabbur boʻlgan kimsalar ular orasidagi bechorahol va iymon keltirgan kishilarga: “Sizlar Solihni Robbisi tomonidan yuborilgan payg‘ambar deb bilasizlarmi?” – deb aytdilar. Ular esa: “Albatta, biz unga nima yuborilgan boʻlsa ishonamiz”, – dedilar.

76.Takabbur boʻlgan kimsalar: “Bizlar esa sizlar iymon keltirganni inkor qiluvchilarmiz”, – dedilar.

77.Shunday qilib, ular tuyani soʻydilar va Robbilarining buyrug‘idan bosh tortdilar hamda: “Ey Solih, agar chindan ham yuborilgan payg‘ambarlardan boʻlsang, unda bizlarga vaʼda qilgan azobni keltir!” – dedilar.

78.Oqibatda ularni qattiq zilzila tutdi va turgan joylarida tiz choʻkib qotib qoldilar.

79.Solih payg‘ambar ulardan yuz oʻgirib: “Ey qavmim, haqiqatan, men Robbimning sizlarga yuborilgan amrlarini yetkazdim va sizlarga nasihat qildim, biroq sizlar nasihat qiluvchilarni sevmaysizlar”, – dedi.

80.Lut payg‘ambar ham oʻz qavmiga: “Sizlardan avval olamda uni hech kim qilmagan buzuq ishni qilasizlarmi?” – deganini eslang.

81.Chunki sizlar ayollarni qoʻyib shahvat bilan erkaklarga kelmoqdasizlar. Yoʻq, sizlar haddan oshuvchi qavmdirsizlar.

82.Qavmining javobi esa: “Ularni shahringizdan haydab chiqaringlar. Chunki ular juda ham pokiza yuruvchi odamlardir”, – deb mazax qilish boʻldi.

83.Biz uni va oilasini balodan qutqardik. Ammo xotini esa bundan mustasnodir u gunohkorlar bilan orqada qoluvchi boʻldi.

84.Ularning ustiga tosh yomg‘irni yog‘dirdik. Mana endi gunohkorlarning oqibati qanday yakun topganiga nazar soling.

85.Madyan oʻz qavmiga esa birodarlari Shuʼaybni payg‘ambar qilib yubordik. U oʻz qavmiga qarata: “Ey qavmim, Allohga qullik qilinglar. Sizlar uchun Undan oʻzga iloh yoʻqdir. Haqiqatan, sizlarga Robbingizdan aniq hujjat kelgandir. Shunday ekan, oʻlchov va tarozini toʻliq qilib oʻlchanglar, odamlarning ashyolarini urib qolmanglar. Payg‘ambarlar yuborilishi natijasida Yer yuzi isloh qilingach buzg‘unchilik qilmanglar. Agarda haqiqiy moʻmin boʻlsangizlar, mana shu sizlar uchun yaxshiroqdir”, – dedi.

86.Iymon keltirganlarni qoʻrqitib, ularni Allohning yoʻlidan toʻsish va haq yoʻldan qing‘irlik axtarish uchun koʻcha boshlarida oʻtirib olmanglar. Oldin ozchilik boʻlgan paytingizda sizlarni koʻpaytirgan Zotni yodga olinglar. Buzg‘unchilarning oqibati qanday boʻlganiga bir nazar solinglar.

87.Agar sizlardan bir toifa menga yuborilgan dinga iymon keltirib va boshqa bir toifa iymon keltirmagan boʻlsa, unda Alloh oramizda hukm chiqarguncha sabr qilib turinglar. U hukm qiluvchilarning yaxshirog‘idir.

88.Uning qavmidagi zodagonlardan takabbur boʻlgan kimsalar: “Ey Shuʼayb, seni va sen bilan birga boʻlgan iymon keltirgan kimsalarni, albatta, shahrimizdan chiqarib yuboramiz yoki boʻlmasa dinimizga qaytasizlar”, – dedilar. Shuʼayb esa: “Bordi-yu bizlar uni istamagan boʻlsak hammi?” – dedi.

89.Alloh bizni undan qutultirgandan keyin ham agar diningizga qaytadigan boʻlsak, unda, albatta, Allohga yolg‘on toʻqigan boʻlamiz. Robbimiz Alloh xohlamaguncha bizlar uchun aslo qaytish boʻlmaydi. Robbimiz hamma narsani ilmi bilan keng qamrab olgandir. Biz faqat Allohga suyanganmiz. Ey Robbimiz, bizni va qavmimiz orasini haq bilan ochib hukm qilgin. Zero, Sen hukm qiluvchilarning eng yaxshisisan.

90.Uning qavmidagi zodagonlardan kufr keltirgan kimsalar: “Qasam boʻlsinki, agar Shuʼaybga ergashsangizlar, unda, albatta, sizlar ziyon koʻruvchi boʻlasizlar”, – dedi.

91.Oqibatda ularni qattiq zilzila tutdi va turgan joylarida tiz choʻkib qotib qoldilar.

92.Shuʼayb payg‘ambarni yolg‘onchiga chiqarganlar xuddi u yerda ilgari hech yashamagandek boʻlib qoldilar. Shuʼaybni yolg‘onchiga chiqargan kimsalarning oʻzlari ziyon koʻruvchi boʻldilar.

93.Shuʼayb payg‘ambar ulardan yuz oʻgirib: “Ey qavmim, haqiqatan, men Robbimning sizlarga yuborilgan amrlarini yetkazdim va sizlarga nasihat qildim. Axir qanday qilib kofir qavmlarga achinaman”, – dedi.

94.Qaysi bir oʻlkaga payg‘ambar yuborsak shoyad, tavba-tazarru qilsalar deb, ularni qiyinchilik va musibatlar bilan sinovga tutganmiz.

95.Soʻngra yomonlikning oʻrniga yaxshilikni almashtirganmiz. Nihoyat ularning mol-davlatlari koʻpayib ketib: “Ota-bobolarimizga ham shunday mashaqqat va xursandchilik kunlari kelgan edi”, – dedilar. Shundan soʻng birdaniga oʻzlari sezmagan holda ularni azobga tutdik.

96.Agarda u oʻlkalarning aholisi iymon keltirib Allohdan qoʻrqqanlarida edi, ularga samodan va Yerdan barakatlar ochib qoʻyar edik. Lekin ular payg‘ambarlarni yolg‘onga chiqardilar. Oqibatda qilmishlari tufayli ularni azobga tutdik.

97.U oʻlkalarning aholisi kechasi uxlab yotganlarida azobimiz ularga kelib qolishidan xotirjammidilar?!

98.Yoki boʻlmasa u oʻlkalarning aholisi choshgoh vaqtida oʻyin-kulgi qilib yurganlarida azobimiz ularga kelib qolishidan xotirjammilar?!

99.Yoxud ular Allohning makridan xotirjam boʻlib yuribdilarmi? Allohning makridan esa faqat ziyon koʻruvchi qavmlar xotirjam boʻladilar.

100.Oldingi aholisidan keyin Yerni meros qilib olgan nasllar toʻg‘ri yoʻlni topishlari kerak emasmi? Agar xohlasak ularni ham gunohlari tufayli azobga duchor qilar edik. Hamda ularning qalblariga muhr bosardik va ular haqiqatni eshitmay qolardilar.

101.Ey Muhammad, Biz sizga ana shu oʻlkalarning baʼzi xabarlarini sizga qissa qilib bermoqdamiz. Chindan ham payg‘ambarlari ularga ochiq-oydin dalillarni keltirgan edilar. Lekin ular dalillar kelmasdan oldin ham payg‘ambarlarni yolg‘onchiga chiqarganlari sababli moʻʼjizalar kelganidan keyin ham, iymon keltirmadilar. Ana shunday qilib, Alloh kofirlarning qalblariga tamg‘a bosib qoʻyadi.

102.Ularning koʻpchiligida qilingan ahddan hech qanday vafoni topmadik. Aksincha, ularning aksariyatini fosiq kimsalar qatorida topdik.

103.Keyin ularning ortidan Musoning payg‘ambar ekanini isbotlovchi oyatlarimiz bilan birga firʼavn va uning aʼyonlariga yubordik. Bas, ular ham itoat qilmay, bu oyatlarimizni inkor qilib, zulm qildilar. Mana buzg‘unchilarning oqibati qanday boʻlganini koʻring.

104.Muso unga qarata: “Ey firʼavn, shubhasiz, men olamlarning Robbisidan yuborilgan Rasuldirman”, – dedi.

105.Alloh haqida faqat toʻg‘ri soʻzdan boshqani aytmaslik zimmamdagi haq vazifadir. Soʻzlarimning isboti uchun, shubhasiz, sizlarga Robbingizdan ochiq-oydin dalilni keltirdim. Shunday ekan, oʻzingga qul qilib olgan bani Isroil avlodlarining yurtlari boʻlgan Shom diyoriga men bilan birga yuborgin.

106.Shunda firʼavn: “Agarda biror bir moʻʼjiza keltirgan boʻlsang, agar chindan ham rostgoʻylardan ekansan, uni bizlarga koʻrsat”, – dedi.

107.Shunda Muso darhol asosini yerga tashladi. Birdan u aniq-tiniq haqiqiy ajdarhoga aylandi.

108.Keyin qoʻlini qoʻyniga tiqib chiqargan edi, qoramtir boʻlgan qoʻli koʻrganlarni hayratga tushiradigan darajada kundek oppoq boʻlib qoldi.

109.Moʻʼjizani koʻrgan firʼavn qavmidan boʻlgan aʼyonlar: “Bu oʻta bilimdon bir sehrgardir”, – dedilar.

110.Firʼavn esa: “Muso sehr qilib, taxtni egallab sizlarni oʻz yeringizdan haydab chiqarib yubormoqchi. Unga nisbatan nima qilishimni buyurasizlar?” – dedi.

111.Firʼavnning aʼyonlari: “Hozirchalik uni va akasi Horunni oʻz holiga tashlab qoʻy. Shaharlarga sehrgarlarni yig‘ib keluvchilarni joʻnatgin”, – dedilar.

112.Ular senga barcha mohir sehrgarlarni toʻplab keltirsinlar, dedilar.

113.Shunday qilib, sehrgarlar firʼavnga yetib keldilar va unga: “Bordi-yu bizlar Musoga qarshi g‘alaba qiluvchilardan boʻlsak u holda bizga biror bir mukofot bormi?” – dedilar.

114.Firʼavn esa: “Ha, agar g‘olib boʻlsangizlar, unda sizlar, albatta, menga yaqin odamlardan boʻlasizlar”, – dedi.

115.Sehrgarlar: “Ey Muso, avval sen asongni yerga otasanmi yoki uni oldin biz otuvchi boʻlaylikmi?” – dedilar.

116.Muso ularga: “Avval sizlar otinglar”, – dedi. Ular qoʻllaridagi tayoqlarini yerga tashlagach, odamlarning koʻzlarini sehrlab ularni dahshatga tushirdilar. Shu tariqa ular katta sehr keltirib koʻrsatdilar.

117.Biz shunda Musoga: “Endi sen asongni tashla!” – deb vahiy qildik. Birdan u aso katta ajdarhoga aylanib ularning sehr orqali toʻqib chiqarganlarini tutib yuta boshladi.

118.Shunday qilib, haqiqat oʻrtaga chiqib, ularning qilgan ishlari botil boʻldi.

119.Bas, u yerda sehrgarlar mag‘lub boʻlib, sharmanda holatda ayrildilar.

120.Bu holatni koʻrgan sehrgarlar sajda qilgan hollarida oʻzlarini yerga tashladilar.

121.Ular: “Olamlarning Robbisiga iymon keltirdik”, – deb aytdilar.

122.U Muso va Horunning Robbisidir, dedilar.

123.Bu holni koʻrgan firʼavn: “Hali men sizlarga ruxsat bermasimdan oldin unga iymon keltirdinglarmi?! Aniqki, bu qilmishingiz shaharda Muso bilan til biriktirib, uning aholisini bu yerdan chiqarib yuborish uchun menga qilgan makringizdir. Sizlarga qanday jazo berishimni yaqinda bilib olasizlar”, – dedi.

124.Firʼavn soʻzida davom etib: “Ont ichamanki, qoʻl-oyoqlaringizni chappasiga kesib tashlayman, keyin barchangizni olomon oldida osib qoʻyaman”, – dedi.

125.Shunda ular: “Biz hammamiz baribir Robbimiz huzuriga qaytib boruvchidirmiz”, – dedilar.

126.Hamda ular: “Sen faqat Robbimizdan bizga kelgan aniq oyatlarga iymon keltirganimiz uchun bizlardan oʻch olmoqdasan. Ey Robbimiz, bizlarga sabru toqat yog‘dirgan va Senga taslim boʻlganlar qatorida jonimizni olgin”, – dedilar.

127.Shunda firʼavn qavmidan boʻlgan zodagonlar: “Ey firʼavn, Muso va uning qavmini Yer yuzida buzg‘unchilik qilib yurishlariga hamda seni va ilohlaringni tark qilishlariga yoʻl qoʻyib berasanmi?” – dedilar. Firʼavn: “Yaqinda ularning oʻg‘illarini qatl qilib tashlaymiz, ayollarini esa, buzuq niyatda foydalanish uchun oʻldirmay tirik qoldiramiz. Bizlar, albatta, ular ustiga qahr oʻtkazuvchilarmiz”, – dedi.

128.Muso oʻz qavmiga: “Allohdan yordam soʻranglar va sabr qilinglar. Yer yuzi barchasi Allohnikidir. Uni Oʻz bandalaridan xohlagan kishiga meros qilib beradi. Oqibat esa Allohdan qoʻrqqanlar uchundir”, – dedi.

129.Musoning qavmi: “Sen bizning oramizga kelishingdan oldin ham kelganingdan keyin ham koʻp ozor chekdik”, – dedi. Shunda Muso: “Ajab emas, Robbingiz dushmaningizni halok qilsa. Shunda qanday ishlar qilishingizni koʻrish uchun sizlarni Yer yuzida ularning oʻrniga oʻrinbosar qilar.

130.Haqiqatan, biz firʼavn xonadonini balki eslatma oladilar deb, qahatchilik yillari va mevalarning tanqisligi bilan mubtalo qilib oldik.

131.Qachonki ularga hayotlarida yaxshilik kelib qolsa: “Bu bizning haqimizdir”, – derdilar. Mabodo biror bir yomonlik yetib qolsa, Muso va uning yonidagi iymonli kishilardan badgumon boʻlar edilar. Ogoh boʻlinglar, ularning boshiga tushganlar faqat Alloh tarafidandir. Lekin ularning koʻpchiligi buni bilmaydilar.

132.Ular Musoga: “Bizni u bilan sehrlash uchun har qanday bir moʻʼjiza keltirsang ham, biz senga aslo ishonuvchi emasmiz”, – dedilar.

133.Shundan keyin Biz ularning ustiga aniq ravshan dalillar qilib, toʻfon, chigirtkalar, bitlar, baqalar va qon balolarini musibat qilib yubordik. Shundan keyin ham ular takabburlik qildilar. Ular shunday yomon jinoyatchi qavm edilar.

134.Ularning ustiga shiddatli azob tushgach: “Ey Muso, senga bergan ahdi haqi bizlar uchun Robbingga duo qil, bizlardan bu baloni olib tashlasin! Agarda bizlardan bu baloni koʻtarsang, albatta, biz senga ishonamiz. Hamda sen bilan birga bani Isroil avlodlarini oʻlkalariga chiqarib yuboramiz”, – dedilar.

135.Ular yetib boradigan muayyan muddatga qadar vaqtinchalik ustilaridan azobni olib tashladik. Lekin yana ular bergan ahdlarini buzmoqda edilar.

136.Shunday qilib, oyatlarimizni yolg‘onga chiqarganlari va undan g‘aflatda qolganlari sababli ulardan intiqom olib, ularni dengizga g‘arq qildik.

137.Bechorahol boʻlib yurgan Muso qavmini Biz barakatli qilgan yerning g‘arbu sharqini meros qilib berdik. Shunday qilib, sabr qilganlari tufayli bani Isroil avlodlariga Robbingni bergan chiroyli soʻzi qaror topdi. Firʼavn va uning qavmi yasagan binolarni va baland qilib koʻtargan qasrlarini yer bilan yakson qildik.

138.Bani Isroil avlodlarini dengizdan sog‘-omon oʻtkazib qoʻyganimizda ular oʻzlari uchun yasab olgan but-sanamlarga sig‘inayotgan qavmga duch kelib qoldilar. Shunda qavm Musoga qarata: “Ey Muso, ularning ilohlari kabi bizga ham sig‘inish uchun iloh yasab ber”, – dedilar. Muso ularga: “Sizlar chindan ham johillik qiluvchi qavm ekansiz”, – dedi.

139.Albatta, anavi yerdagilar halokatga uchraguvchidir va qilayotgan ishlari botildir.

140.Muso yana ularga: “Sizlarga Allohdan oʻzga bir iloh tanlab beraymi?! Axir U sizlarni olamlar uzra afzal qilib qoʻygan Zot-ku!” – dedi.

141.Ey bani Isroil avlodlari, sizlarni bir paytlar yomon azoblarni ravo koʻrgan, oʻg‘il bolalaringizni qatl qilib, ayol-qizlaringizni buzuq niyatda foydalanish uchun oʻldirmay tirik qoʻyib yuborgan zolim firʼavn xonadonidan qutqarganimizni eslanglar. Ana oʻsha paytda boʻlib oʻtgan hodisalarda sizlarga Robbingiz tomonidan katta bir imtihon boʻlgan edi.

142.Biz Musoga Tavrot oyatlarini nozil qilish uchun oʻttiz kechaga vaʼdalashdik. Keyin yana oʻn kecha bilan qoʻshib tamomladik. Shunday qilib, uning Robbisining belgilangan vaqti qirq kechaga toʻliq boʻldi. Muso akasi Horunga: “Qavmimda meni oʻrnimga qolib tur. Oralarini isloh qil va buzg‘unchilarning yoʻliga ergashma!” – deb aytdi.

143.Muso belgilagan vaqtimizda Tur tog‘iga kelgach, Robbisi unga gapirdi. Keyin Muso: “Ey Robbim, menga Oʻzingni koʻrsat, Senga bir qarayin”, – dedi. Alloh taolo: “Meni bu dunyoda hargiz koʻra olmaysan. Lekin anavi toqqa nazar sol, agar u tog‘ jilvamdan keyin joyida tura olsa, demak, sen ham Meni koʻra olasan”, – dedi. Robbisi toqqa jilva qilgan edi uni parcha-parcha qilib yubordi. Muso esa behush boʻlib yiqildi. Hushiga kelgandan keyin esa: “Senga tasbeh aytaman, Senga tavba qildim va men Senga ishonganlarning eng birinchisiman”, – dedi.

144.Alloh taolo: “Ey Muso, albatta, Men senga bergan elchiligim va kalomim bilan odamlar uzra xos qilib seni tanlab oldim. Senga bergan bu hukmlarni qabul qilib ol hamda shukr qiluvchilardan boʻlgin”, – dedi.

145.Unga Tavrot lavhalarida hamma narsadan oʻgit va barcha narsaning tafsilotini yozib qoʻydik. Ey Muso, uni mahkam ushlab ol. Qavmingga buyruqlarning savobi eng yaxshilarini olishlariga buyur. Yaqinda sizlarga fosiqlar diyorining oqibati nima boʻlganini koʻrsataman.

146.Endi Yer yuzida nohaq kibr qilib yuruvchi kimsalarning qalblarini muhrlab, oyatlarimizdan fahmlamaydigan qilib burib qoʻyamiz. Agar ular har qanday dalillarni koʻrsalar ham, unga ishonmaydilar. Bordi-yu yetuk yoʻlni koʻrsalar, uni oʻzlariga yoʻl deb tutib olmaydilar. Aksincha, qing‘ir yoʻlni koʻrsalar, uni oʻzlariga yoʻl deb oladilar. Chunki ular oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va uni tushunishdan g‘ofil qolgan kimsalardir.

147.Oyatlarimizni va qiyomatga yoʻliqishni yolg‘onga chiqargan kimsalarning amallari behuda ketgandir. Ular faqatgina qilgan yomon ishlari uchun jazoga tortiladilar.

148.Tur tog‘iga ketgandan keyin Musoning qavmi oʻzlariga tilla taqinchoqlaridan moʻraydigan bir buzoq haykalini yasab oldilar. Axir uning ularga gapirmasligini yoki biror bir toʻg‘ri yoʻlga boshlamasligini bilmasmidilar? Uni oʻzlariga iloh qilib tutib oldilar va zolimlardan boʻlib qoldilar.

149.Qilgan ishlaridan pushaymon boʻlib, qoʻllaridagi tushirilganda: “Ont ichamizki, agar Robbimiz bizga marhamat qilmasa va gunohimizni mag‘firat qilmasa, haqiqatan, bizlar ziyon koʻruvchilardan boʻlib qolamiz”, – dedilar.

150.Tur tog‘idan oʻz qavmiga qaytgan Muso g‘azablangan va afsus qilgan holda ularga: “Ortimdan naqadar yomon ish qildingiz-a! Robbingizni buyrug‘i kelmay turib shoshqaloqlik qildingizmi?” – deb qoʻlidagi lavhalarni yerga tashlab yubordi. Keyin akasining boshidan torta boshladi. Akasi Horun esa: “Ey onamning oʻg‘li, chindan ham bu qavm meni xorladi va hatto meni oʻldirmoqchi boʻldilar. Meni dushmanlar qarshisida kulgi qilmagin hamda meni zolim qavmlar bilan bir qatorda qilmagin”, – dedi.

151.Shundan keyin Muso: “Ey Robbim, meni va akamni mag‘firat qilgin va rahmatingga doxil qilgin. Sen rahm qiluvchilarning eng marhamatlisi boʻlgan Zotsan”, – dedi.

152.Albatta, buzoqni xudo deb olgan kimsalarga Robbilari tarafidan g‘azab va dunyodagi hayotda xoru zorlik yetib keladi. Biz boʻhton toʻquvchilarni mana shunday jazolaymiz.

153.Biroq yomon ishlarni qilib, soʻng uning ketidan tavba qilgan va iymon keltirgan kimsalar uchun esa, shubhasiz, Robbing bu ishlardan keyin ham gunohlarni kechiruvchi – G‘ofur va marhamati keng boʻlgan – Rahim Zotdir.

154.Musoning g‘azabi sokinlashgach, yerdagi lavhalarni qayta qoʻliga oldi. Undagi nusxada Robbilaridan qoʻrqadigan kimsalar uchun hidoyat yoʻlini koʻrsatuvchi va rahmat manbalari bor edi.

155.Muso tayin qilgan vaqtimizga kelish uchun qavmidan buzoqqa sig‘inmagan yetmish kishini tanlab oldi. Shunda ularni shiddatli zilzila tutdi. Keyin Muso: “Ey Robbim, agar istasang edi, ularni ham, meni ham oldinroq halok qilgan boʻlarding. Nahotki oramizdagi baʼzi bir nodonlarning qilmishlari tufayli bizlarni halok qilasan?! Albatta, bular Sening bizga bergan sinovingdir. Sen u sinov bilan xohlagan kishingni yoʻldan adashtirasan va xohlagan kishingni hidoyatga boshlaysan. Yolg‘iz Sen bizlarning egamizsan. Shunday ekan, bizlarni kechir va bizlarga rahm qil. Sen mag‘firat qiluvchilarning eng afzalisan”, – dedi.

156.Muso yana duo qilib: “Ey Robbim, bizlarga bu dunyoda ham, oxiratda ham yaxshilikni bitgin. Biz Senga tavba qilib qaytdik”, – dedi. Alloh unga: “Azobimni istagan bandamga yetkazaman, biroq rahmatim hamma narsadan keng boʻlgandir. Bas, u rahmatimni Mendan qoʻrqadigan kimsalarga, zakot beradiganlarga hamda oyatlarimizga iymon keltiradiganlarga yozib qoʻyaman”, – dedi.

157.U kimsalar esa huzurlaridagi Tavrot va Injilda nomi yozilgan, deb topgan va oʻqish yozishni bilmaydigan ummiy – Rasul va Nabiyga ergashadiganlardir. Bu payg‘ambar esa ularni yaxshi ishlarni qilishga buyuradi va yomon ishlardan qaytaradi. Ularga pokiza rizqlarni halol qiladi va nopok narsalarni harom qiladi. Hamda gardanlaridagi og‘ir yuklarni va boʻyinlaridagi zillat zanjirlarini ulardan olib tashlaydi. Shuningdek, u kimsalar unga iymon keltirgan, payg‘ambarga hurmat bajo qilgan va unga yordam koʻrsatganlardir. Hamda Rasulga nozil qilingan nur boʻlmish Qurʼon hukmlariga ergashgan zotlardir. Aynan oʻshalar najot topganlardir.

158.Ey Rasulim, ularga: “Ey odamlar, darhaqiqat, men barchangiz uchun osmonlar va Yerning egasi boʻlgan Allohning elchisiman. Undan oʻzga iloh yoʻqdir. U Zot sizlarga hayot beradi va joningizni oladi. Shunday ekan, Allohga va Uning soʻzlariga ishonadigan Rasul boʻlmish ummiy payg‘ambariga iymon keltiringlar. Unga ergashinglar, shoyad, shunda sizlar toʻg‘ri yoʻlni topasizlar”, – deb ayting.

159.Muso payg‘ambar qavmining orasidan toʻg‘rilik bilan yoʻlga boshlaydigan va odillik bilan ish tutadigan guruhlar ham bordir.

160.Biz ularni qabila holida oʻn ikki guruhga boʻlib qoʻydik. Muso oʻz qavmi uchun suv talabida boʻlganida, “Asong bilan toshga urgin”, – deb vahiy qildik. Oʻshanda undan oʻn ikkita buloq otilib chiqqan edi. Darhaqiqat, oʻn ikki qabilaning har bir odamlari oʻzlarining suv ichadigan joyini bilib oldilar. Hamda jazirama issiqdan saqlanishlari uchun bulutni tepalariga soyabon qildik. Osmondan ularga shirinlik va bedanalar tushirib: “Sizlarga rizq qilib bergan toza narsalarimizdan yenglar”, – dedik. Bani Isroil avlodlari Bizga zulm qilmadilar, balki oʻzlariga zulm qilgan edilar.

161.Oʻshanda ularga: “Bayt ul-Maqdisdagi bu qishloqqa joylashinglar va u yerdagi narsalardan xohlaganingizdek bemalol tanovul qilaveringlar. Darvozadan esa sajda qilgan holda kiringlar va kirib borishda “Hitta-Robbim bizni afv et”, – deb aytinglar, shunda xatolaringizni kechiramiz va yaxshilik qiluvchi muhsin kimsalarga neʼmatlarimizni ziyoda qilib beramiz”, – deb aytilgan edi.

162.Ammo ulardan nafslariga zulm qilgan kimsalar ularga aytilgan soʻzni boshqachasiga almashtirib aytdilar. Natijada, zulm qilganlari sababli ularga samodan azob yubordik.

163.Ey Muhammad, siz yahudiylardan dengiz sohilida boʻlgan qishloq ahli voqeasi haqida soʻrab koʻring. Ular shanba kuni Allohning baliq ovlashga doir qoʻygan taqiqini haddan oshib buzar edilar. Chunki ularga shanba kuni baliqlar suv ustida ochiq koʻrinib kelar edi. Shanbalik qilmagan kunlarida esa, baliqlar kelmas edi. Buzg‘unchilik qilganlari uchun shu tarzda ularni sinovga tutar edik.

164.Oʻshanda, ulardan bir guruh: “Shundoq ham Alloh ularni halok qilmoqchi yoki shiddatli azob bilan azoblamoqchi boʻlgan qavmga nima uchun vaʼz-nasihat qilmoqdasizlar?!” – degan edilar. Shunda nasihatgoʻy kimsalar: “Vazifamizni qilganimizga doir Robbingizga uzrimizni bayon etish uchun va balki ular Allohdan qoʻrqsalar – degan umidda gapiryapmiz”, – deb javob berishgan.

165.Shunday qilib, ular eslatilgan ogohlantirishlarni unutishgach, yomon ishlardan qaytaruvchi solih kimsalarga najot berdik. Zulm qilgan kimsalarni esa qilgan fosiqliklari uchun yomon azob bilan tutib jazoladik.

166.Ular oʻzlariga taqiqlangan ishdan qaytmay oyoq tirab olganlarida, Biz ularga: “Xorlangan maymunlarga aylanib qolinglar”, – deb aytdik.

167.Ana oʻshanda Robbingiz ularning ustiga to qiyomat kunigacha ularni yomon azob bilan jazolaydigan kimsalarni, albatta, yuborib turishini bildirgan edi. Shubhasiz, Robbingizning azobi kofirlar uchun shitob bilan keluvchidir. Shubhasiz, U moʻminlar uchun gunohlarni kechiruvchi – G‘ofur va marhamati keng boʻlgan – Rahim Zotdir.

168.Shunday qilib, u yahudiylarni Yer yuzida turli xalqlarga parchalab tashladik. Ularning orasidan solih kishilar ham, solih boʻlmaganlari ham bor. Ularni zora hidoyatga qaytsalar, deb goʻzal neʼmatlar bilan ham yomon musibatlar bilan ham imtihon qilib koʻrdik.

169.Ulardan keyin Tavrot kitobiga voris boʻlgan va “Bizlar baribir kechirilamiz”, – deb, bu oʻtkinchi dunyo manfaatlarini tanlab olgan bir avlod oʻrinbosar boʻlib oʻrtaga chiqdi. Agar ularga yana shunga oʻxshash tuban matohlar kelib qolsa, uni ham olaveradilar. Axir ulardan Allohga nisbatan faqat haq soʻzni aytishlariga doir Tavrot kitobining ahdi olingan emasmidi?! Buning ustiga ular kitobdan dars olib oʻrganishgan edi-ku!. Oxirat diyori Allohdan qoʻrqadigan kimsalar uchun oʻtkinchi dunyo manfaatidan koʻra yaxshiroqdir. Nahotki aql ishlatmaysizlar?!

170.Kitobni mahkam ushlagan va namozlarini qoim qilgan kimsalar boʻlsa, albatta, Biz isloh qiluvchilarning ajrini behuda ketkazmaymiz.

171.Bir paytlar biz qudratimizni koʻrsatish uchun Tur tog‘ini joyidan sug‘urib, yahudiylar uzra xuddi soyabondek koʻtarib qoʻyganimizni yodga oling. Shunda ular goʻyo u tog‘ ustilariga tushib ketadi deb oʻylagan edilar. Keyin ularga: “Biz sizlarga keltirgan Tavrot hukmlarini mahkam ushlanglar va undagi oyatlarni yodda tutinglar. Shoyad, shunda Allohdan qoʻrqsangizlar”, – degan edik.

172.Robbingiz Odam bolalarining pushtu kamari boʻlgan bellaridan zurriyotlarini chiqarib olib hamda oʻzlarini oʻzlariga guvoh qilib: “Men sizlarning Robbingiz emasmanmi?” – deganini eslang. Shunda ruhlar: “Ha, shunday, Robbimizsan, biz bunga shohid boʻldik”, – deb aytganlar. Bu guvohlik, qiyomat kunida “Bizlar bundan bexabar edik”, – deb aytmasligingiz uchundir.

173.Yoki boʻlmasa, “Chindan ham ota-bobolarimiz oldindan shirk keltirganlar, bizlar esa ulardan keyingi zurriyotlar boʻlganmiz. Axir botil ish qiluvchilarning amali tufayli bizlarni halok qilasanmi?” deb aytmasliklari uchundir.

174.Shoyad, yomonliklardan tiyilib, haq yoʻlga qaytarlar, deb oyatlarimizni mana shu tariqa mufassal bayon qilib boramiz.

175.Ey Muhammad, unga dalillarimizni ato etgan, lekin amal qilmay undan ayrilib ketgan hamda shayton uni oʻziga ergashtirib, natijada, yoʻldan ozganlardan boʻlib qolgan kishining xabarini yahudiylarga oʻqib bering.

176.Agar xohlaganimizda edi bu oyatlar tufayli uning darajasini yuqori qilib koʻtargan boʻlar edik. Lekin u Yer yuzidagi boylikka ruju qoʻydi va havoyi nafsiga ergashdi. Uning misoli xuddi bir it kabidir. Agar unday itga hamla qilsang ham, indamay tek qoʻysang ham, tilini osiltirib turaveradi. Mana bu oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan qavm kishilarining misolidir. Bu qissalarni ularga aytib bering, shoyad, undan ibrat olib tafakkur qilsalar!

177.Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan va oʻzlariga zulm qilgan qavmlarning misoli naqadar yomondir!

178.Alloh kimni hidoyat qilsa, demak, u toʻg‘ri yoʻl topuvchidir. Agar kimni yoʻldan adashtirsa, bas, ana ular ziyon koʻruvchilardir.

179.Darhaqiqat, jin va insonlarning bir qanchasini jahannam uchun yaratganmiz. Ularda qalblar bor, lekin u qalblar bilan haqiqatni fahmlamaydilar. Ularda koʻzlar bor, lekin u koʻzlar bilan dalillarimizni koʻrmaydilar. Ularda quloqlar bor, lekin u quloqlar bilan daʼvatni eshitmaydilar. Ular xuddi hayvonlardek, balki ular adashishda hayvondan ham battaroqdirlar. Ana oʻshalar g‘aflatda qolgan kimsalardir.

180.Ismlarning eng goʻzali Allohga oiddir. Bas, Unga u ismlar bilan duo qilinglar. Uning ismlari haqida nomaqbul tarafga og‘adiganlarni oʻz holiga tashlab qoʻyinglar. Yaqinda ular qilgan ishlariga yarasha jazolanadilar.

181.Yaratgan bandalarim orasida haqiqat bilan toʻg‘ri yoʻlga boshlaydigan va u bilan odillikni tatbiq qiladigan ummat ham bordir.

182.Oyatlarimizni yolg‘onga chiqargan kimsalarni esa, oʻzlari bilmagan tarafdan sekin-asta halokatga sudrab boramiz.

183.Ularga bu dunyoda vaqtinchalik muhlat berib qoʻyaman. Albatta, mening ularga qarshi chora-tadbirim juda qattiqdir.

184.Ularning hamsuhbatlari Muhammadda jinnilikdan hech qanday asar yoʻqligini oʻylab koʻrmaydilarmi?! U faqatgina Allohning azobidan ochiq-oydin ogohlantiruvchidir.

185.Ular osmonlar va Yerning ajabtovur saltanatiga, Allohning yaratgan har bir maxluqotlariga va oʻz ajallarining yaqinlashib qolgan boʻlishiga bir nazar solmaydilarmi?! Bundan keyin inkor qiluvchilar qaysi gapga ham ishonar edilar?!

186.Alloh kimni toʻg‘ri yoʻldan adashtirgan boʻlsa, uni hidoyatga boshlovchi boʻlmaydi. Alloh unday kimsalarni tug‘yonlarida tentirab yurishlariga bir muddat qoʻyib beradi.

187.Ey Muhammad, sizdan qiyomatning qachon qoim boʻlishi haqida soʻraydilar. Ularga: “Uning ilmi, faqat Robbimning huzuridadir. Qiyomat vaqti kelganda faqat Uning Oʻzi oshkor qiladi. Qiyomatning dahshati osmonlaru Yerga og‘ir keladi. Sizlarga u toʻsatdan kelib qoladi”, – deb ayting. Sizdan u haqida goʻyo xabardordek soʻrashadi. Ularga qarata: “Shubhasiz, qiyomatning ilmi yolg‘iz Alloh huzuridadir. Lekin odamlarning koʻpchiligi buni bilmaydilar”, – deb javob bering.

188.Ey Rasulim, ularga: “Alloh iroda qilganidan tashqari oʻz nafsimga na bir foyda keltirishga, na bir zararni daf qilishga qodir emasman. Agarda g‘aybni bilganimda edi, xayrli ishlardan koʻp qilgan boʻlar edim. Shuningdek, menga yomonlik ham yetmagan boʻlardi. Men faqat iymon keltiradigan qavmlarga jahannamdan ogohlantiruvchi va jannatdan xushxabar beruvchi elchidirman xolos”, – deb ayting.

189.U sizlarni bir jondan yaratgan hamda unga uylanib orom topishi uchun undan jufti Havvoni vujudga keltirgan Zotdir. Vaqtiki, Odam unga qoʻshilgach, jufti Havvo yengil homilador boʻldi va shu holda u bilan bir muddat yurdi. Soʻngra homila og‘irlashib tug‘ish vaqti kelganda ikkovi Robbilariga duo qilib: “Agarda bizlarga solih bir farzand ato etsang, albatta, shukr qiluvchilardan boʻlamiz”, – dedilar.

190.Vaqti kelib, ikkoviga solih bir farzand ato etganidan keyin bergan farzandi xususida Unga sheriklarni nisbat qila boshladilar. Alloh esa ular sherik qilayotgan narsalardan oliy Zotdir.

191.Axir hech narsani yaratmagan, aksincha, oʻzlari yaratiluvchi boʻlgan narsalarni Allohga sherik qiladilarmi?!

192.Yaratilgan maxluqotlar ularga hech qanday bir yordam berolmaydilar hamda oʻzlari uchun ham yordam koʻrsata olmaydilar.

193.Axir u but-sanamlarni hidoyatga chaqirsangiz, sizlarga ergashmaydilar-ku! Ularga chorlasangiz ham, jim tursangiz ham sizlarga baribir, chunki ular jonsizdirlar.

194.Allohdan oʻzga iltijo qilayotganlaringiz, shubhasiz, oʻzingizga oʻxshash bandalardir. Agar iddaongizda rostgoʻy boʻlsangizlar, ularga iltijo qilib koʻringlar-chi, qani, sizlarning duolaringizga ijobat qilsinlar!

195.Axir u butlarning oyoqlari bormidiki, u oyoqlar bilan yursalar yoki qoʻllari bormidiki, u qoʻllar bilan ushlasalar yoki koʻzlari bormidiki, u koʻzlar bilan koʻrsalar, yoxud quloqlari bormidiki, u quloqlar bilan eshitsalar?! Ey Muhammad, ularga: “But va sanam kabi sheriklaringizga bemalol iltijo qilaveringlar. Menga muhlat bermay xohlaganingizcha makr qilaveringlar”, – deb ayting.

196.Shubhasiz, mening yolg‘iz Egam bu kitobni nozil qilgan Allohdir. U solih kishilarni oʻziga doʻst tutadi.

197.Undan oʻzga sizlar iltijo qilayotgan narsalar sizlarga yordam qilishga qodir emaslar va ular oʻzlariga ham yordam koʻrsata olmaydilar.

198.Agarda u but-sanamlarni hidoyatga chaqirsangiz ham baribir eshitmaydilar. Ularning goʻyo sizga qarab turganlarini koʻrasiz, vaholanki, ular koʻrmayaptilar.

199.Ey Rasulim, kechirimli boʻling, yaxshilikka buyuring, johillardan esa yuz oʻgiring.

200.Agarda koʻnglingizga shaytondan bir vasvasa kelib qadalsa, darhol Allohdan panoh tilang! Albatta, U hamma narsani eshitib turuvchi – Samiʼ va bilib turuvchi – Aʼlim Zotdir.

201.Albatta, taqvo qilgan kimsalarga shaytondan bir vasvasa kelib qolsa, darrov Allohni yodga oladilar. Ana oʻshanda ular vasvasadan qutulib haqni koʻruvchilardan boʻladilar.

202.Shaytonning doʻstlari ularni yoʻldan ozishiga yordam berib turadilar, keyin esa fitnalarini toʻxtatmaydilar.

203.Ey Muhammad, agarda ularga biror bir oyat keltirmasangiz sizga: “Uni oʻzing tanlab toʻqib bersayding!” – deydilar. Siz ularga: “Men faqat Robbimdan menga vahiy qilingan oyatlargagina ergashaman. Bu Qurʼon iymon keltiradigan qavmlar uchun Robbingizdan koʻrsatmalar, hidoyat va rahmat manbaidir”, – deb ayting.

204.Ey insonlar, Qurʼon oʻqilganda uni tinglanglar va jim turinglar. Shoyad, shunda Allohning rahmatiga sazovor boʻlsangizlar.

205.Robbingizni ichingizda yolvorgan holda, qoʻrquv bilan hamda gapirganda ovozni baland koʻtarmasdan ertayu kech zikr qiling. Aslo g‘aflatda qolganlardan boʻlmang.

206.Albatta, Robbingiz huzuridagi farishtalar Unga qullik qilishda takabburlik qilmaydilar. Hamda Unga tasbeh aytib, yolg‘iz Unga sajda qiladilar.