ب ر ه ن

بُرْهَان сўзи, далил сифатида келтирилган изоҳдир. У رُجْحَان ва ثُنْيَان ўзаклари каби фуълон вазнидан келган масдардир. Баъзилар эса, унинг оқармоқ маъносидаги بَرِهَ يَبْرَهُ феълининг масдари эканини айтганлар. Шунинг учун رَجُلٌ أَبْرَهُ ҳам, اِمْرَأَةٌ بَرْهاَءُ ҳам, قَوْمٌ بُرْهٌ ҳам, بَرَهْرَهَةٌ ҳам дейилиши мумкинки, бу ёш ва оқ киши, қавм ҳамда янги/гўзал нарса деганидир.
بُرْهَة сўзи вақтнинг қисқа бир бўлагидир. بُرْهَان : сўзи эса далилларнинг энг мустаҳкамидир. У ҳамиша муқаррар равишда ҳақни кўрсатувчи, тасдиқланиши лозим бўлган далилдир. Чунки далиллар беш хилдир.
1. Далолати ҳамиша рост бўлган далиллар.
2. Далолати ҳамиша ёлғон бўлган далиллар.
3. Далолати ростга кўпроқ яқин бўлган далиллар.
4. Далолати ёлғонга кўпроқ яқин бўлган далиллар.
5. Далолати ҳар иккисига ҳам тенг масофада бўлган далиллар.
Аллоҳ буюради: قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنتُمْ صَادِقِينَ Айтинг: “Агар айтганингиздек бўлса, далилингизни келтиринглар” (2/Бақара 111); قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَن معِيَ Айтинг: “Бу борадаги рад этиб бўлмас аниқ далилингизни келтиринглар”. Мана бу китоб мен билан бирга бўлганларнинг эслатмасини ўз ичига олади (21/Анбиё 24); قَدْ جَاءكُم بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ сизларга Роббингиз тарафидан аниқ далил келди (4/Нисо 174).