ب ي ع

بَيْع сотиш — баҳоланган нарсани бериб, унинг қийматини олишдир. شِرَاء сотиб олиш эса, қийматини бериб, баҳоланган нарсани олишдир. Баъзан сотишга харид, баъзан харидга сотиш деб ном берилади. Бу эса қиймат ва баҳоланган нарса қайси жиҳатдан эътиборга олинишига қараб номланишидир. Аллоҳ буюради: وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ Юсуфни арзимас баҳога сотдилар (12/Юсуф 20).
Пайғамбаримиз (сав) буюрганлар: لاَ يَبِيعَنَّ أَحَدُكُمْ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ Бирингиз биродарининг сотуви устига сотув қилмасин. Яъни: унинг хариди устига харид қилмасин (яъни, у харидор бўлган нарсага харидор бўлмасин).
أَبَعْتُ الشَّيْء бир нарсани сотувга қўйишдир. Шоир шундай дейди:
75- فَرَسًا فَلَيْسَ جَوَادُنَا بِمَبَاعِ
75- Бу от бизнинг асл отимиздир, сотиладиган эмас.
مُباَيَعَة ва مُشَارَة сўзлари ҳам олди-сотди маъносида ишлатилади. Аллоҳ буюради: وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا Ҳолбуки, Аллоҳ олди-сотдини ҳалол, судхўрликни эса ҳаром қилган (2/Бақара 275); وَذَرُوا الْبَيْعَ ва олди-сотдини тарк қилинглар; (62/Жумуъа 9);
لا بَيْعٌ فِيهِ وَلاَ خِلاَلٌ унда на олди-сотди, на дўстлик ўтмайдиган (14/Иброҳим 31); لاَ بَيْعٌ فِيهِ وَلاَ خُلَّةٌ , унда на олди-сотди, на дўстлик бўлмайдиган (2/Бақара 254).
بَايَعَ السُّلْطَانَ : Ҳукмдорга итоат этишига ва унга содиқ бўлишига сўз берди, деганидир. Бунга بَيْعَة ва مُباَيَعَة ҳам дейилади. Аллоҳ таолонинг: فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُم بِهِ Бас, қилган ушбу савдоларингиздан хурсанд бўлинглар (9/Тавба 111) сўзи, لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ Дарҳақиқат, Аллоҳ мўминлардан дарахт остида сизга байъат қилаётган вақтларида рози бўлди (48/Фатҳ 18) оятида зикр қилинган بَيْعَةِ الرِضْواَن га ишорадир.
باَعٌ сўзи эса вовлидир, чунки بَاعَ فِي السَّيْرِ يَبُوعُ дейилади, бу эса қўлини узатмоқ маъносини билдиради.