ب و ب
Б-в-б
بَابٌ бирор нарсанинг кириш жойи учун айтилади. Унинг асли — маконларнинг кириш жойларидир. Шаҳарнинг, қасрнинг, уйнинг эшиги каби; кўплиги أَبْوَاب бўлади. Аллоҳ буюради: وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَى الْبَابِ Иккиси ҳам — Юсуф олдинда, аёл унинг ортидан — эшикка қараб чопишди. Аёл Юсуфнинг кўйлагини орқа томондан йиртиб юборди; эшик олдида аёлнинг эри билан юзма-юз келишди (12/Юсуф 25); لاَ تَدْخُلُوا مِنْ بَابٍ وَاحِدٍ وَادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُتَفَرِّقَةٍ бир хил дарвозадан кирманглар, балки бошқа-бошқа дарвозалардан киринглар (12/Юсуф 67). Шу маъносидан келиб чиқиб илмда بَابُ كَذَا, масалан, (китобларда сарлавҳа сифатида) “ باَب ”; “ мавзуси” дейилади, هَذَا الْعِلْمُ باَبٌ إِلَى عِلْمٍ كَذَا , дейилади, яъни бу илм ана шу илмга эшикдир/бу орқали кириб унга етилади деганидир.
Пайғамбар (сав): أَنَا مَدِينَةُ اْلعِلْمِ وَعَلِيٌّ بَابُهَا Мен илмнинг шаҳриман, Али эса унинг эшигидир, деб буюрганлар. Яъни, илмга унинг воситасида етилади. Шоир шундай дейди:
71- أَتَيْتَ اْلمُرُوءَةَ مِنْ بَابِهَا
71- Мурувватга эшигидан кирдинг.
Аллоҳ буюради: فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ Уларга барча неъматларнинг эшикларини очиб қўйдик (6/Анъом 44); فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ Уларнинг орасига эшиги бўлган бир девор тортилди. Бу деворнинг ичида раҳмат бордир (57/Ҳадид 13).
Жаннатга ва жаҳаннамга элтадиган нарсалар жаннатнинг эшиклари ва жаҳаннамнинг эшиклари деб аталади. Аллоҳ буюради: فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ жаҳаннамда мангу қолувчи бўлган ҳолда унинг дарвозаларидан киринглар (16/Наҳл 29); حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ Унга етиб келиб, эшиклар очилганда, унинг қўриқчилари уларга: Сизларга салом бўлсин, дейдилар (39/Зумар 73).
Баъзан: هَذَا مِنْ باَبَةٍ كَذَا дейилади, яъни бу нарса ана шу ишга ярайди деганидир; кўплиги بَابَات шаклидадир.
ал-Халил шундай дейди: بَابَة сўзи, ҳудудда [ва ҳисобда] ишлатилади. بَوَّبْتُ باَباً бир эшик ясашни; أَبْوَابٌ مُبَوَّبَةٌ ясалган эшикларни; بَوَّاب уйнинг қоровулини; تَبَوَّبْتُ بَوَّاباً эса уй қоровули ёллашни англатади. باَبٌ сўзининг асли بَوَبٌ шаклидадир.
Пайғамбар (сав): أَنَا مَدِينَةُ اْلعِلْمِ وَعَلِيٌّ بَابُهَا Мен илмнинг шаҳриман, Али эса унинг эшигидир, деб буюрганлар. Яъни, илмга унинг воситасида етилади. Шоир шундай дейди:
71- أَتَيْتَ اْلمُرُوءَةَ مِنْ بَابِهَا
71- Мурувватга эшигидан кирдинг.
Аллоҳ буюради: فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ Уларга барча неъматларнинг эшикларини очиб қўйдик (6/Анъом 44); فَضُرِبَ بَيْنَهُم بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ Уларнинг орасига эшиги бўлган бир девор тортилди. Бу деворнинг ичида раҳмат бордир (57/Ҳадид 13).
Жаннатга ва жаҳаннамга элтадиган нарсалар жаннатнинг эшиклари ва жаҳаннамнинг эшиклари деб аталади. Аллоҳ буюради: فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ жаҳаннамда мангу қолувчи бўлган ҳолда унинг дарвозаларидан киринглар (16/Наҳл 29); حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلامٌ عَلَيْكُمْ Унга етиб келиб, эшиклар очилганда, унинг қўриқчилари уларга: Сизларга салом бўлсин, дейдилар (39/Зумар 73).
Баъзан: هَذَا مِنْ باَبَةٍ كَذَا дейилади, яъни бу нарса ана шу ишга ярайди деганидир; кўплиги بَابَات шаклидадир.
ал-Халил шундай дейди: بَابَة сўзи, ҳудудда [ва ҳисобда] ишлатилади. بَوَّبْتُ باَباً бир эшик ясашни; أَبْوَابٌ مُبَوَّبَةٌ ясалган эшикларни; بَوَّاب уйнинг қоровулини; تَبَوَّبْتُ بَوَّاباً эса уй қоровули ёллашни англатади. باَبٌ сўзининг асли بَوَبٌ шаклидадир.