باََنَ اِسْتَباَنَ تَبَيَّنَ феъли عَجَلَ اِسْتَعْجَلَ تَعَجَّلَ феъли кабидир. Аллоҳ буюради: وَقَدتبَيَّنَلَكُمْ مِنْ مَسَاكِنِهِمْБуни уларнинг ўтмишда яшаган уйларининг харобалари сизларга очиқ-ойдинкўрсатиб турибди(29/Анкабут 38); وَتَبَيَّنَلَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنَا بِهِمْ Уларни нима қилганимиз сизларга очиқ маълум бўлди(14/Иброҳим 45); وَلِتَسْتَبِينَسَبِيلُ الْمُجْرِمِينَГуноҳкорларнинг йўли очиқ маълум бўлсин деб (6/Анъом 55); قَدتبَيَّنَالرُّشْد ُمِنَ الْغَيِّТўғри йўл билан эгри йўл бир-биридан аниқ ажралди (2/Бақара 256); قَدْبَيَّنَّالَكُمُ اْلآيَاتِсизларга оятларимизни очиқравшан баён қилдик (3/Оли Имрон 118); وَ ِلأُبَيِّنَلَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِихтилоф қилаётган нарсаларингизнинг бир қисмини баён қилиш учун келдим (43/Зухруф 63). وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَلِتُبَيِّنَلِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْСизга эса одамларга нозил қилинган илоҳий хабарни баён қилиб беришингиз учун зикрни юбордик (16/Наҳл 44); لِيُبَيِّنَلَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِОдамлар ўртасидаги баҳсли масалалар Аллоҳ томонидан ойдинликка чиқарилсин (16/Наҳл 39); شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِوَبَيِّنَاتٍ (2/Бақара 185). ваҳам шундайдир. Пайғамбарнинг (сав): (30/Рум 9). икки хилдир: билан бўлади. Бу — санъат асарларининг ҳолатларидан бирига ишора қилувчи ҳолатлардан бирини кўрсатувчи нарсалардир. билан бўлади. Бу эса ё сўзлаш, ё ёзиш, ёки ишора билан бўлади. Ҳолатни (14/Иброҳим 10). (16/Наҳл 43-44). (3/Оли Имрон 138) ояти кабидир. (43/Зухруф 18).
مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ
Рамазон ойики, ўша ойда Қуръон одамларга йўл кўрсатувчи, тўғри йўлга бошловчи, ботил билан ҳақни бир-биридан ажратувчи очиқ далиллар сифатида нозил қилинди
Баён қилувчи киши эътиборга олиниб, آيَةٌ مُبَيَّنَةٌ баён қилинган оят; оятнинг ўзи асос қилиб олиниб, آيَةٌ مُبَيِّنَةٌ баён қилувчи оят дейилади. آيَاتٌ
Даъвогар баййина/далил келтириши, инкор қилувчи эса қасам ичиши лозим
деган сўзига асосланиб, ҳар икки гувоҳ ҳам بَيِّنَة деб номланган. Аллоҳ буюради: أَفَمَنْ كَان َعَلَى
بَيِّنَةٍ
مِنْ ربِّهِ
Бир бор Роббиси томонидан келган очиқҳужжатга таянган кишиларни ўйлаб кўрайлик
(11/Ҳуд 17); لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن
بَيِّنَةٍ
وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ
بَيِّنَةٍ
Шундай қилиб, ҳалок бўлувчи билиб туриб ҳалок бўлар, ҳаётда қолувчи ҳам билиб туриб тирик қолар эди
(8/Анфол 42); جَاءتْهُمْ رُسُلُهُم
بِالْبَيِّنَاتِ
уларга ҳам пайғамбарлари ҳужжатлар билан келган эдилар
بَيَان эса, бир нарсани ошкор қилиш/баён этишдир. Бу сўзлашдан кўра умумийроқдир; чунки сўзлаш инсонга хосдир. Ўзи орқали баён қилинадиган нарсага ҳам баён дейилади. Баъзилар шундай дейди:
Шайтон сизларни бундан тўсмасин; чунки у сизларга очиқ душмандир
(43/Зухруф 62). Яъни, шайтон сизлар учун ҳоли аниқ-равшан бўлган душмандир. تُرِيدُونَ أَنْ تَصُدُّونَاعَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَآؤُنَا فَأْتُونَا بِسُلْطَانٍ
مُبِينٍ
Сизлар бизни ота-боболаримиз ибодат қилиб келган нарсадан тўсмоқчисиз, ундай бўлса, бизга аниқ бир ҳужжат келтиринглар
Синаш
йўли билан бўладиган баёнга эса ушбу оят мисолдир: فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ بِاْلبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ
لِتُبَيِّنَ
لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ
Агар билмасангизлар, илгари ўзларига китоб берилганлардан сўранглар. У пайғамбарларни очиқ ҳужжатлар ва китоблар билан юборган эдик. Сизга эса одамларга нозил қилинган илоҳий хабарни баён қилиб беришингиз ва шоядки тафаккур қилсалар деб, Қуръонни нозил қилдик
Сўз ҳам بَيَان деб номланади; чунки: сўз орқали баён қилиниши кўзланган маъно баён қилинади/ошкор бўлади
.
هَـذَا
بَيَانٌ
لِلنَّاسِ
Бу Қуръон — одамлар учун бир баёндир
Сўзнинг مُجْمَل ва مُبْهَم бўлган томонини баён қилувчи қисмига ҳам
баён
деб ном берилади. Аллоҳ таолонинг ушбу сўзи каби: ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا
بَيَانَهُ
Сўнгра уни сенга баён қилиб бериш ҳам Бизнинг зиммамиздаги ишдир
(75/Қиёмат 19). Бир нарсанинг нима эканини ошкор қиладиган баён қилишга эса بَيَّنْتُهُ وأَبَنْتُهُ дейилади. Ушбу оятлар бунга мисолдир:
لِتُبَيِّنَ
لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ
Сизга эса одамларга нозил қилинган илоҳий хабарни баён қилиб беришингиз учун