ر ج م
Р-ж-м
رِجَام : Тош. رَجْم : Тошбўрон қилиш. رُجِمَ فَهُوَ مَرجُومٌ : Тошбўрон қилинди; у, тошбўрон қилингандир, дейилади. Аллоҳ буюради: قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ : Дедилар: “Эй Нуҳ! Агар бу ишга барҳам бермасанг, албатта, тошбўрон қилинганлардан бўласан (26/Шуъаро 116); яъни энг ёмон тарзда ўлдириладиганлардан бўласан. وَلَوْلاَ رَهْطُكَ لَرَجَمْنَاكَ : Қабиланг бўлмаганида, сени тошбўрон қилардик (11/Ҳуд 91); إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ : Улар сизни қўлга туширсалар, тошбўрон қилиб ўлдирадилар (18/Каҳф 20).
رَجْم , истиора йўли билан гумон, ваҳм, сўкиш ва қувиш маъноларида ҳам ишлатилади. Масалан, қуйидаги оятда бўлганидек: سَيَقُولُونَ ثَلاثَةٌ رَابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْمًا بِالْغَيْبِ : Улар: “Уч кишидир, тўртинчилари итларидир”, – дейишади; яна: “Бештадир, олтинчилари итларидир”, – дейишади. Бу — ғайбга тош отишдир (ғайб ҳақида тахмин юритишдир) (18/Каҳф 22). Шоир эса шундай дейди:
وَمَا هُوَ عَنْهَا بِالْحَدِيثِ الْمُرَجَّمِ -181
181- Уруш ҳақидаги бу сўзим тахминий эмасдир.
َلاَرْجُمَنَّكَ وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا : Қасамки, сени тошбўрон қиламан! Узоқ муддат мендан узоқ бўл! (19/Марям 46); яъни сен ҳақингда ёқмайдиган бир нарса айтаман. اَلشَّيْطَانُ الرَّجِيمُ : Яхшиликлардан ва малаи аълонинг мартабаларидан қувилган шайтон. Аллоҳ буюради: فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ : Қувилган шайтондан Аллоҳга сиғин (16/Наҳл 98); فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ : У ердан чиқ; чунки сен қувилдинг (15/Ҳижр 34). Учар юлдузлар хусусида ҳам шундай буюради: وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ : Уларни шайтонлар учун отиладиган тошлар қилдик (67/Мулк 5).
رَجْمَة ва رُجْمَة қабр тошларидир; булар қабр маъносида ҳам ишлатилади. Кўплиги رِجَام ва رُجَم шаклида келади. رَجَمْتُ الْقَبْرَ : Қабр устига тош қўйдим.
Ҳадисда шундай келади: “لاَ تَرْجُموُا قَبْرِي : Қабрим устига тош қўйманг.” مُرَاجَمَة ; худди مُقَاذَفَة каби, истиора йўли билан шиддатли сўкиш маъносида ишлатилади. تَفْعُلاَن вазнидаги تَرْجُمَان ҳам шу маънодан келиб чиқади.
رَجْم , истиора йўли билан гумон, ваҳм, сўкиш ва қувиш маъноларида ҳам ишлатилади. Масалан, қуйидаги оятда бўлганидек: سَيَقُولُونَ ثَلاثَةٌ رَابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ وَيَقُولُونَ خَمْسَةٌ سَادِسُهُمْ كَلْبُهُمْ رَجْمًا بِالْغَيْبِ : Улар: “Уч кишидир, тўртинчилари итларидир”, – дейишади; яна: “Бештадир, олтинчилари итларидир”, – дейишади. Бу — ғайбга тош отишдир (ғайб ҳақида тахмин юритишдир) (18/Каҳф 22). Шоир эса шундай дейди:
وَمَا هُوَ عَنْهَا بِالْحَدِيثِ الْمُرَجَّمِ -181
181- Уруш ҳақидаги бу сўзим тахминий эмасдир.
َلاَرْجُمَنَّكَ وَاهْجُرْنِي مَلِيًّا : Қасамки, сени тошбўрон қиламан! Узоқ муддат мендан узоқ бўл! (19/Марям 46); яъни сен ҳақингда ёқмайдиган бир нарса айтаман. اَلشَّيْطَانُ الرَّجِيمُ : Яхшиликлардан ва малаи аълонинг мартабаларидан қувилган шайтон. Аллоҳ буюради: فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ : Қувилган шайтондан Аллоҳга сиғин (16/Наҳл 98); فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ : У ердан чиқ; чунки сен қувилдинг (15/Ҳижр 34). Учар юлдузлар хусусида ҳам шундай буюради: وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ : Уларни шайтонлар учун отиладиган тошлар қилдик (67/Мулк 5).
رَجْمَة ва رُجْمَة қабр тошларидир; булар қабр маъносида ҳам ишлатилади. Кўплиги رِجَام ва رُجَم шаклида келади. رَجَمْتُ الْقَبْرَ : Қабр устига тош қўйдим.
Ҳадисда шундай келади: “لاَ تَرْجُموُا قَبْرِي : Қабрим устига тош қўйманг.” مُرَاجَمَة ; худди مُقَاذَفَة каби, истиора йўли билан шиддатли сўкиш маъносида ишлатилади. تَفْعُلاَن вазнидаги تَرْجُمَان ҳам шу маънодан келиб чиқади.