و د ي
В-д-й
Аллоҳ буюради: إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى Албатта, сен муқаддас Туво водийсидасан (20/Тоҳо 12).
وَادِي сўзининг асли — сув унинг ичида оқадиган жойдир. Шунинг учун икки тоғ орасидаги ўтиш жойига ҳам водий дейилган. Унинг кўплиги أَوْدِيَة шаклидадир. Бу худди نَادٍ أَنْدِيَة، نَاجٍ أَنْجِيَة сўзлари кабидир.
وَادِي сўзи худди مَذْهَب ва أُسْلُوبсўзлари каби йўл маъносида ҳам ишлатилади. Масалан: فُلاَنٌ فِي وَادٍ غَيْرِ وَادِيكَ Фалончи одам сенинг водийингдан бошқа бир водийдадир, дейилади.
Аллоҳ буюради: أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ Уларнинг ҳар водийда дайдиб юришларини (26/Шуъаро 225) оятида келган водий сўзидан кўзда тутилган нарса эса мақташ, ёмонлаш, тортишув ва ишқ сўзлари каби сўз ва нутқ турларидир.
Бу маънода шоир шундай дейди:
470- إِذَا مَا قَطَعْنَا وَادِيًا مِنْ حَدِيثِنَا
إِلَى غَيْرِهِ زِدْنَا اْلأَحَادِيثَ وَادِيًا
470- Биз суҳбатимизда бир водийни кесиб ўтганимизда;
Ундан бошқа бир водийга ўтиб суҳбатни қуюқлаштирамиз.
Пайғамбар (сав) ҳам шундай буюрганлар: لَوْ كَانَ ِلاِبْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ ذَهَبٍ لاَبْتَغَى إِلَيْهِمَا ثَالِثًا Инсон боласининг икки водий тўла олтини бўлса, у учинчисини истарди.
Аллоҳ буюради: أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا Осмондан сув ёғдирди-да, водийлар ўз миқдорича сел бўлиб оқди (13/Раъд 17), яъни: сувлари миқдорича.
Феъл сифатида وَدِيَ يَدِي шаклида айтилади.
Эркакнинг ишқий ўйин ва баъзан оз миқдорда сув чиқарилгандан сўнг келадиган ёпишқоқ сувга وَدْي деб ном берилади. Бу ҳолат юз берганини билдирувчи феъл шакли أَوْدَى шаклидадир. Бу худди أَمْذَى وأَمْنَى феъллари кабидир. Бу маънода وَدَى وأَوْدَى ومَنَى وأَمْنَى вадий оқди, оқизилди; маний оқди, оқизилди, дейилади.
Узунасига чўзилиб ўсиб кетишига қараб кичик хурмо новдаси/куртагига وَدِيّ дейилган.
أَوْدَاهُ ўлдирди деганидир, бу қонини оқизди дейишга ўхшайди.
وَدَيْتُ اْلقَتِيلَ ўлдирилган кишининг хунини тўладим, деганидир. Шу тарзда тўланадиган қон баҳосига دِيَة деб ном берилади.
Аллоҳ таоло бу маънода шундай буюради: وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ --- فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ марҳумнинг оиласига топшириладиган бир хун, ўлдирувчининг марҳумнинг оиласига хун бериши (4/Нисо 92).
وَادِي сўзининг асли — сув унинг ичида оқадиган жойдир. Шунинг учун икки тоғ орасидаги ўтиш жойига ҳам водий дейилган. Унинг кўплиги أَوْدِيَة шаклидадир. Бу худди نَادٍ أَنْدِيَة، نَاجٍ أَنْجِيَة сўзлари кабидир.
وَادِي сўзи худди مَذْهَب ва أُسْلُوبсўзлари каби йўл маъносида ҳам ишлатилади. Масалан: فُلاَنٌ فِي وَادٍ غَيْرِ وَادِيكَ Фалончи одам сенинг водийингдан бошқа бир водийдадир, дейилади.
Аллоҳ буюради: أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ Уларнинг ҳар водийда дайдиб юришларини (26/Шуъаро 225) оятида келган водий сўзидан кўзда тутилган нарса эса мақташ, ёмонлаш, тортишув ва ишқ сўзлари каби сўз ва нутқ турларидир.
Бу маънода шоир шундай дейди:
470- إِذَا مَا قَطَعْنَا وَادِيًا مِنْ حَدِيثِنَا
إِلَى غَيْرِهِ زِدْنَا اْلأَحَادِيثَ وَادِيًا
470- Биз суҳбатимизда бир водийни кесиб ўтганимизда;
Ундан бошқа бир водийга ўтиб суҳбатни қуюқлаштирамиз.
Пайғамбар (сав) ҳам шундай буюрганлар: لَوْ كَانَ ِلاِبْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ ذَهَبٍ لاَبْتَغَى إِلَيْهِمَا ثَالِثًا Инсон боласининг икки водий тўла олтини бўлса, у учинчисини истарди.
Аллоҳ буюради: أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا Осмондан сув ёғдирди-да, водийлар ўз миқдорича сел бўлиб оқди (13/Раъд 17), яъни: сувлари миқдорича.
Феъл сифатида وَدِيَ يَدِي шаклида айтилади.
Эркакнинг ишқий ўйин ва баъзан оз миқдорда сув чиқарилгандан сўнг келадиган ёпишқоқ сувга وَدْي деб ном берилади. Бу ҳолат юз берганини билдирувчи феъл шакли أَوْدَى шаклидадир. Бу худди أَمْذَى وأَمْنَى феъллари кабидир. Бу маънода وَدَى وأَوْدَى ومَنَى وأَمْنَى вадий оқди, оқизилди; маний оқди, оқизилди, дейилади.
Узунасига чўзилиб ўсиб кетишига қараб кичик хурмо новдаси/куртагига وَدِيّ дейилган.
أَوْدَاهُ ўлдирди деганидир, бу қонини оқизди дейишга ўхшайди.
وَدَيْتُ اْلقَتِيلَ ўлдирилган кишининг хунини тўладим, деганидир. Шу тарзда тўланадиган қон баҳосига دِيَة деб ном берилади.
Аллоҳ таоло бу маънода шундай буюради: وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ --- فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ марҳумнинг оиласига топшириладиган бир хун, ўлдирувчининг марҳумнинг оиласига хун бериши (4/Нисо 92).