و س ط
В-с-т
Бир нарсанинг васати — бир-бирига тенг икки томони бўлган нарсалар учун унинг ўртаси деганидир. Бу وسط сўзи бир тана каби бир-бирига туташган (яхлит бўлган) мавжудотлар учун ишлатилади. Масалан, وَسَطُهُ صَلْبٌ Унинг ўртаси қаттиқдир ва وَضَرَبْتُ وَسَطَ رَأْسِهِ бошининг ўртасига урдим — дейилганда син ҳарфи фатҳали ўқилади — бу унинг айрим ишлатилишларидир.
وَسْط эса бир-биридан айри мавжудотлар учун ишлатилади. Икки нарсани бир-биридан ажратадиган нарса каби. Масалан: وَسْطُ اْلقَوْمِ كَذَا Жамоанинг ўртаси мана шундайдир.
وَسَط тушунчаси баъзан ҳар икки томони ҳам ёмон кўриладиган нарсалар учун ҳам ишлатилади. Масалан, هَذَا أَوْسَطُهُمْ حَسَبًا Бу обрў-эътибор жиҳатидан уларнинг ўртасидир ва мартаба жиҳатидан энг юксак даражада бўлганидир. Бахиллик билан исрофгарчилик орасида турадиган сахийлик ҳам шундайдир. Шундай қилиб, васат тушунчаси ифрот ва тафритдан узоқ мўътадил сўз, хулқ ва ҳаракатлар учун ишлатилиши маълум бўлади. Бу хусусиятга эга бўлган киши худди тенглик, адолат ва инсоф эгаси каби эъзозланиб мақталади.
Шу маънода Аллоҳ буюради: وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا Ана шундай, сизни ўрта йўл тутган бир уммат қилдик, (2/Бақара 143) мана бу оят ҳам шунга ўхшашдир: قَالَ أَوْسَطُهُمْ Уларнинг ичидаги энг оқил бўлгани шундай деди: (68/Қалам 28).
Баъзан эса وَسَط тушунчаси бир томони яхши кўриладиган, бошқа томони эса ёмон кўриладиган нарсалар учун ишлатилади. Яхшилик ва ёмонлик каби. Киноя йўли билан енгилтаклик ҳам шу тушунча орқали ифодаланади. Масалан: فُلاَنٌ وَسَطٌ مِنَ الرِّجَالِ дейилади. Бу билан ўша кишининг энди яхшилик чегарасидан чиқиб кетганига ишора қилинган бўлади.
Аллоҳ таолонинг: حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاَةِ الْوُسْطَى Намозларни ва намозни муҳофаза қилинг (2/Бақара 238) деган сўзига келсак, буни , деганлар кундузни асос қилиб олганлар. , деганлар эса ракат сонини ўлчов қилиб олганлар, чунки бу намоз барча намозларнинг умумий шаклини ташкил этувчи икки ракат билан тўрт ракат орасида жойлашган — яъни, у уч ракатдир —. (17/Исро 78). Яъни, бомдод намози. жумласи қўшилган. .
وَسْط эса бир-биридан айри мавжудотлар учун ишлатилади. Икки нарсани бир-биридан ажратадиган нарса каби. Масалан: وَسْطُ اْلقَوْمِ كَذَا Жамоанинг ўртаси мана шундайдир.
وَسَط тушунчаси баъзан ҳар икки томони ҳам ёмон кўриладиган нарсалар учун ҳам ишлатилади. Масалан, هَذَا أَوْسَطُهُمْ حَسَبًا Бу обрў-эътибор жиҳатидан уларнинг ўртасидир ва мартаба жиҳатидан энг юксак даражада бўлганидир. Бахиллик билан исрофгарчилик орасида турадиган сахийлик ҳам шундайдир. Шундай қилиб, васат тушунчаси ифрот ва тафритдан узоқ мўътадил сўз, хулқ ва ҳаракатлар учун ишлатилиши маълум бўлади. Бу хусусиятга эга бўлган киши худди тенглик, адолат ва инсоф эгаси каби эъзозланиб мақталади.
Шу маънода Аллоҳ буюради: وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا Ана шундай, сизни ўрта йўл тутган бир уммат қилдик, (2/Бақара 143) мана бу оят ҳам шунга ўхшашдир: قَالَ أَوْسَطُهُمْ Уларнинг ичидаги энг оқил бўлгани шундай деди: (68/Қалам 28).
Баъзан эса وَسَط тушунчаси бир томони яхши кўриладиган, бошқа томони эса ёмон кўриладиган нарсалар учун ишлатилади. Яхшилик ва ёмонлик каби. Киноя йўли билан енгилтаклик ҳам шу тушунча орқали ифодаланади. Масалан: فُلاَنٌ وَسَطٌ مِنَ الرِّجَالِ дейилади. Бу билан ўша кишининг энди яхшилик чегарасидан чиқиб кетганига ишора қилинган бўлади.
Аллоҳ таолонинг: حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلاَةِ الْوُسْطَى Намозларни ва намозни муҳофаза қилинг (2/Бақара 238) деган сўзига келсак, буни , деганлар кундузни асос қилиб олганлар. , деганлар эса ракат сонини ўлчов қилиб олганлар, чунки бу намоз барча намозларнинг умумий шаклини ташкил этувчи икки ракат билан тўрт ракат орасида жойлашган — яъни, у уч ракатдир —. (17/Исро 78). Яъни, бомдод намози. жумласи қўшилган. .