و ل د

وَلَد : Бу сўз туғилган бола деганидир; унинг бирлиги ва кўплиги, кичиги ва каттаси — барчаси шу исм билан аталади.
Шу маънода Аллоҳ буюради: فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ агар марҳумнинг фарзанди бўлмаса, (4/Нисо 11); أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ Унинг қандай боласи бўлсин? (6/Анъом 101).
Фарзандликка олинган бола учун ҳам وَلَد исми ишлатилади.
Аллоҳ буюради: أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا ёки уни фарзанд қилиб оламиз, (28/Қосос 9); وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ Отага ва унинг боласига қасам (90/Балад 3).
Абул-Ҳасан шундай дейди: وَلَد сўзи ҳам ўғил, ҳам қиз бола учун ишлатилади. وُلْد сўзи эса оила ва болалар деганидир. Баъзилар бу сўзнинг вов ҳарфини касра билан ўқиб, وِلْد шаклида айтади. وُلِدَ فُلاَنٌ ибораси кишининг боласи бўлди маъносини англатади.
Аллоҳ буюради: وَالسَّلَامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ Туғилган куним менга салом бўлгай (19/Марям 33); وَسَلَامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ Туғилган кунида унга салом бўлсин (19/Марям 15).
Ота маъносидаги أَب сўзи وَالِد шаклида ҳам айтилади. Она эса وَالِدَة шаклидадир. Ҳар иккисига биргаликда وَالِدَانِ дейилади.
Аллоҳ буюради: رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ Эй Роббим! Мени ва ота-онамни мағфират қилгин (71/Нуҳ 28).
وَلِيد сўзи туғилиш арафасидаги бола деганидир. Асл маъноси — туғилиш вақти яқин ёки узоқ бўлсин, ҳар қандай боладир. Бу худди энди ҳомилага айланган гўдакка جَنِيٌّ дейилиши кабидир. Бола улғайганида энди бу исм билан аталмайди.
وَلَد сўзининг кўплиги وِلْدَان шаклида келади.
Аллоҳ буюради: فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِنْ كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا Бас, агар куфр келтирсангиз, болаларни қаритиб қўядиган бир кундан ўзингизни қандай сақлайсиз? (73/Муззаммил 17).
وَلِيدَة эса туғадиган чўри маъносидадир. Арабчада одатда шу маънода ишлатилади. لِدَة эса фақат тенгдош ва эгизак учун ишлатилади. فُلاَنٌ لِدَةُ فُلاَنٍ، وَتِرْبُهُ дейилади, фалончи фалончининг тенгдоши, эгизагидир, деганидир. Бунда тушиб қолгани вов ҳарфидир. Чунки унинг асли وِلْدَة шаклидадир. تَوَلُّدُ الشَّيْءِ مِنَ الشَّّيْءِ бирор сабаб билан бир нарсадан бошқа нарсани ҳосил қилишдир.
وَلَد : Бу сўзнинг кўплиги اَوْلاَد шаклида келади.
Аллоҳ буюради: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ وَأَوْلاَدِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ Эй иймон келтирганлар! Жуфтларингиз ва болаларингиздан сизга душман бўлганлари ҳам бор, улардан эҳтиёт бўлинг; Дарҳақиқат, мол-мулкларингиз ва болаларингиз сиз учун бир имтиҳондир (64/Тағобун 14-15).
Оятга кўра, буларнинг ҳаммаси фитнадир, баъзиси эса душмандир.
Айтиладики, وُلْد сўзи وَلَد сўзининг кўплигидир. Худди أُسْد сўзи أَسَد сўзининг кўплиги бўлгани каби. وُلْد сўзининг бирлик бўлиши ҳам тўғридир. Худди بُخْل وبَخَل хасислик ва хасислар ҳамда عُرْب وعَرَب арабийлик ва араблар сўзлари каби.
Ривоятда шундай дейилган: وُلْدُكَ مَنْ دَمَّي عَقِبَيْكَ Ўғлинг сенинг товонларингни қонга бўяган кишидир. Ушбу оят бир қироатга кўра шундай ҳам ўқилган:
وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوُلْدُهُ اِلاَّ خَسَارًا Мол-дунёси ва боласи ўзига фақат зиённи орттирадиган кимсага эргашдилар (71/Нуҳ 21).