عَهْد : Бир нарсани ҳолдан ҳолга сақлаб, назорат қилиб туришдир. Риоя қилиниши лозим бўлган аҳдга عَهْد дейилади. وَأَوْفُوابِالْعَهْدِإِنَّالْعَهْدَكَانَ مَسْئُولًا : Берганаҳдингизга вафо қилинглар. Чунки берилганаҳд масъулиятни тақозо этади (17/Исро 34); لَا يَنَالُعَهْدِيالظَّالِمِينَ : Менинг аҳдим золимларга етмайди (2/Бақара 124); яъни берган аҳдим золимларни қамраб олмайди. وَمَنْ أَوْفَىبِعَهْدِهِمِنَ اللَّهِ : Аллоҳдан кўра аҳдига вафодорроқ ким бор! (9/Тавба 111). عَهِدَ فُلاَنٌ إِلَى فُلاَنٍ يَعْهَدُ : Фалон киши фалон кишига бир аҳд берди ва уни сақлашни унга тавсия қилди. وَلَقَدْعَهِدْنَاإِلَى آَدَمَ مِنْ قَبْلُ : Дарҳақиқат, Биз бундан олдин Одамга аҳд берган эдик (20/Тоҳо 115); أَلَمْأَعْهَدْإِلَيْكُمْ يَا بَنِي آَدَمَ : Эй Одам болалари, Мен сизларга аҳд бермадимми (36/Ёсин 60); الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَعَهِدَإِلَيْنَا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنَا بِقُرْبَانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ : Аллоҳ бизга олов ейдиган бир қурбонлик келтирмагунча ҳеч бир пайғамбарга иймон келтирмаслигимиз ҳақида аҳд берди, деганлар (3/Оли Имрон 183); وَعَهِدْنَاإِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ : (2/Бақара 125). Аллоҳнинг (33/Аҳзоб 15). :
Иброҳим ва Исмоилга ҳам: “Уйимни тавоф қилувчилар, эътикоф қилувчилар, руку ва сажда қилувчилар учун покиза тутинглар”, – деб аҳд берган эдик
аҳди
— гоҳида ақлимизга ўрнашган нарса билан; гоҳида Китоб/Ваҳий ва элчиларининг тили орқали бизга буюрган амрлари билан; гоҳида эса назр, атаб қўйиш ва шунга ўхшашлар каби шариатда/динда лозим бўлмаган, бироқ ўзимизга лозим қилиб олган нарсаларимиз билан бўлади. Қуйидаги оятлар шу маънодадир: وَمِنْهُمْ مَنْ
Улардан баъзилари эса: “Агар Аллоҳ Ўз фазлу карамидан бизга ато қилса, албатта, садақа қиламиз ва албатта, солиҳлардан бўламиз!” деб Аллоҳга аҳд берган эди
(9/Тавба 75); أَوَكُلَّمَا
عَاهَدُوا
عَهْدًا
نَبَذَهُ فَرِيقٌ مِنْهُمْ :
Улар ҳар қачон бираҳдтузсалар, ораларидан бир гуруҳ уни бузиб бир четга отмадими?
(2/Бақара 100); وَلَقَدْ كَانُوا
عَاهَدُوا
اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ :
Ҳолбуки, улар орқага чекинмасликлари ҳақида Аллоҳга аҳдберган эдилар
مُعَاهَد : Шариат истилоҳида кофирлардан мусулмонларнинг ҳимояси остига кирган/улар билан аҳд тузган киши маъносидадир. ذُو الْعَهْدِ сўзи ҳам шу маънодадир. Пайғамбар (сав) шундай буюрадилар: لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو
عَهْدٍ
فِي
عَهْدِهِ
Кофир эвазига мўмин ўлдирилмайди; аҳдтузган ҳам ўша муддат ичида ўлдирилмайди
. Ҳифз/сақлаш маъноси эътиборга олиниб, икки тараф ўртасидаги битимга عُهْدَة дейилади. Кафолат остига олиниши буюрилган нарсага; فِي هَذَا اْلأَمْرِ عُهْدَةٌ дейилади. Бир нарсани излаш маъноси инобатга олиниб, ёмғирга عَهْد ва عِهَاد дейилади. رَوْضَةٌ مَعْهُودَةٌ : Устига ёмғир ёққан боғ.