ع ز ل
А-з-л
اِعْتِزَال : Бадан ёки қалб билан бирор нарсадан — хоҳ ўзаро, хоҳ ўзаросиз/хоҳ айбдор, хоҳ айбсиз, хоҳ улардан бошқа бир нарса билан бўлсин — четланишдир.
Бу ўзакдан қуйидаги феъл шакллари келади: عَزَلْتُهُ اِعْتَزَلْتُهُ وَتَعَزَّلْتُهُ (Уни узоқлаштирдим). Аллоҳ буюради: وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرفَقًا : Модомики сизлар улардан ва Аллоҳдан бошқа сиғинаётган нарсаларидан узоқлашдингиз; у ҳолда ғорга чекилинглар, токи Роббингиз сизларга раҳматидан кенглик берсин, ишингизда осонлик кўрсатсин (18/Каҳф 16); فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا : Агар улар сиздан четланиб турсалар, сиз билан жанг қилмасалар ва сизга тинчлик таклиф қилсалар, Аллоҳ уларга қарши сизларга йўл бермайди (4/Нисо 90); وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ : Сизни ва Аллоҳдан бошқа сиғинаётган нарсаларингизни тарк этиб четланаман (19/Марям 48); وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ : Сендан аёлларнинг ҳайз ҳолати ҳақида сўрайдилар. Айтгинки: у бир азиятдир. Шу сабабли ҳайз ҳолатидаги аёллардан узоқ туринглар. Покланмагунларича уларга яқинлашманглар (2/Бақара 222). Шоир эса шундай дейди:
يَا بَيْتَ عَاتِكَةَ الَّتِي أَتَعَزَّلُ -318
318- Эй мен узоқ турган Отиканинг уйи!
إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ : Улар, ҳақиқатан, эшитишдан узоқ тутилганлар (26/Шуъаро 212); яъни эшитиш имкониятига эга бўлганларидан кейин ундан тўсиб қўйилганлар.
أَعْزَل : Ёнида найза бўлмаган киши, думи бир томонга оғган ҳайвон ва ичида ёмғири бўлмаган булут деганидир. اَلسِّمَاكُ اْلأَعْزَلُ : Найзаси шаклида тасаввур қилинадиган бир юлдуз билан бирга бўлган اَلسِّمَاكُ الرَّامِحُ номли юлдузнинг зидди сифатида ўйлангани учун, шу тарзда номланган бир юлдуздир.
Бу ўзакдан қуйидаги феъл шакллари келади: عَزَلْتُهُ اِعْتَزَلْتُهُ وَتَعَزَّلْتُهُ (Уни узоқлаштирдим). Аллоҳ буюради: وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرفَقًا : Модомики сизлар улардан ва Аллоҳдан бошқа сиғинаётган нарсаларидан узоқлашдингиз; у ҳолда ғорга чекилинглар, токи Роббингиз сизларга раҳматидан кенглик берсин, ишингизда осонлик кўрсатсин (18/Каҳф 16); فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقَاتِلُوكُمْ وَأَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَمَا جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا : Агар улар сиздан четланиб турсалар, сиз билан жанг қилмасалар ва сизга тинчлик таклиф қилсалар, Аллоҳ уларга қарши сизларга йўл бермайди (4/Нисо 90); وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ : Сизни ва Аллоҳдан бошқа сиғинаётган нарсаларингизни тарк этиб четланаман (19/Марям 48); وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ : Сендан аёлларнинг ҳайз ҳолати ҳақида сўрайдилар. Айтгинки: у бир азиятдир. Шу сабабли ҳайз ҳолатидаги аёллардан узоқ туринглар. Покланмагунларича уларга яқинлашманглар (2/Бақара 222). Шоир эса шундай дейди:
يَا بَيْتَ عَاتِكَةَ الَّتِي أَتَعَزَّلُ -318
318- Эй мен узоқ турган Отиканинг уйи!
إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ : Улар, ҳақиқатан, эшитишдан узоқ тутилганлар (26/Шуъаро 212); яъни эшитиш имкониятига эга бўлганларидан кейин ундан тўсиб қўйилганлар.
أَعْزَل : Ёнида найза бўлмаган киши, думи бир томонга оғган ҳайвон ва ичида ёмғири бўлмаган булут деганидир. اَلسِّمَاكُ اْلأَعْزَلُ : Найзаси шаклида тасаввур қилинадиган бир юлдуз билан бирга бўлган اَلسِّمَاكُ الرَّامِحُ номли юлдузнинг зидди сифатида ўйлангани учун, шу тарзда номланган бир юлдуздир.