ع ص ب
А-с-б
عَصَب : Бўғим пайлари. لَحْمٌ عَصِبٌ : Пайи кўп бўлган гўшт. مَعْصُوب : Ҳайвондан тортиб олинган пайлар билан боғланадиган нарса. Кейин ҳар турли боғлашга عَصْب дейилган. Масалан, арабларнинг қуйидаги сўзи каби: َلأَعْصِبَنَّكُمْ عَصْبَ السَّلَمَةِ : Сизни салама дарахтининг боғланиши каби боғлайман. فُلاَنٌ شَدِيدُ الْعَصْبِ وَمَعْصُوبُ الْخَلْقِ : Фалончи мустаҳкам тузилишли, кучли кишидир.
هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ : Бу қийин бир кундир (11/Ҳуд 77) оятидаги عَصِيب сўзи شَدِيد /қийин, оғир маъносидадир. Бу сўз фоил маъносида бўлиши мумкин бўлганидек, мафъул маъносида ҳам бўлиши мумкин. Шунга кўра оятнинг маъноси қуйидагича бўлади: يَوْمٌ مَجْمُوعُ اْلأَطْرَافِ : Четлари бир жойга тўпланган кун/ташвишли бир кун. Бу худди қуйидаги сўзга ўхшайди: يَوْمٌ كَكِفَّةِ حَابِلٍ وَحَلْقَةِ خَاتَمٍ : Овчи тўри ва узук ҳалқаси каби бир кун/ташвишли бир кун.
عُصْبَة : Бир-бирлари билан жипслашган, бир-бирини қўллаб-қувватлайдиган жамоа. Аллоҳ буюради: وَآَتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ : Биз унга шундай хазиналар берган эдикки, унинг калитларини бақувват, кучли бир гуруҳ зўрға кўтарар эди (28/Қосос 76); قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَخَاسِرُونَ : Дедилар: «Қасамки, биз бир жамоа бўла туриб, уни бўри еб кетса, у ҳолда, албатта, биз зиён кўргувчилар (ожиз кимсалар) бўлиб қоламиз» (12/Юсуф 14); яъни ўзаро келишиб, бир-бирини қўллаб-қувватлайдиган жамоа.
اِعْصَوْصَبَ الْقَوْمُ : Халқ бир жойга тўпланди. عَصَبُوا بِهِ أَمْرًا : У билан бир ишни боғладилар. عَصِبَ الرِّيقُ بِفَمِهِ : Унинг оғзидаги сўлак қуриди; яъни сўлак шундай қуридики, пай/ватар ёки у билан боғланадиган нарса каби бўлиб қолди. عَصْب : Устига чизиқлар тортилган бир хил яман абоси/пўстини. عِصَابَة : Бошга боғланадиган нарса, салла. اِعْتَصَبَ فُلاَنٌ сўзи تَعَمَّمَ فُلاَنٌ /Фалончи салла ўради сўзи кабидир. مَعْصُوب : Боғланмагунча сут бермайдиган туя. Ҳайвоннинг қорнида ўралиб турганлиги сабабли ичакка عَصِيب дейилади.
هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ : Бу қийин бир кундир (11/Ҳуд 77) оятидаги عَصِيب сўзи شَدِيد /қийин, оғир маъносидадир. Бу сўз фоил маъносида бўлиши мумкин бўлганидек, мафъул маъносида ҳам бўлиши мумкин. Шунга кўра оятнинг маъноси қуйидагича бўлади: يَوْمٌ مَجْمُوعُ اْلأَطْرَافِ : Четлари бир жойга тўпланган кун/ташвишли бир кун. Бу худди қуйидаги сўзга ўхшайди: يَوْمٌ كَكِفَّةِ حَابِلٍ وَحَلْقَةِ خَاتَمٍ : Овчи тўри ва узук ҳалқаси каби бир кун/ташвишли бир кун.
عُصْبَة : Бир-бирлари билан жипслашган, бир-бирини қўллаб-қувватлайдиган жамоа. Аллоҳ буюради: وَآَتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ : Биз унга шундай хазиналар берган эдикки, унинг калитларини бақувват, кучли бир гуруҳ зўрға кўтарар эди (28/Қосос 76); قَالُوا لَئِنْ أَكَلَهُ الذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذًا لَخَاسِرُونَ : Дедилар: «Қасамки, биз бир жамоа бўла туриб, уни бўри еб кетса, у ҳолда, албатта, биз зиён кўргувчилар (ожиз кимсалар) бўлиб қоламиз» (12/Юсуф 14); яъни ўзаро келишиб, бир-бирини қўллаб-қувватлайдиган жамоа.
اِعْصَوْصَبَ الْقَوْمُ : Халқ бир жойга тўпланди. عَصَبُوا بِهِ أَمْرًا : У билан бир ишни боғладилар. عَصِبَ الرِّيقُ بِفَمِهِ : Унинг оғзидаги сўлак қуриди; яъни сўлак шундай қуридики, пай/ватар ёки у билан боғланадиган нарса каби бўлиб қолди. عَصْب : Устига чизиқлар тортилган бир хил яман абоси/пўстини. عِصَابَة : Бошга боғланадиган нарса, салла. اِعْتَصَبَ فُلاَنٌ сўзи تَعَمَّمَ فُلاَنٌ /Фалончи салла ўради сўзи кабидир. مَعْصُوب : Боғланмагунча сут бермайдиган туя. Ҳайвоннинг қорнида ўралиб турганлиги сабабли ичакка عَصِيب дейилади.