ع ذ ب
А-з-б
مَاءٌ عَذْبٌ : Хуш/чучук совуқ сув: هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ : Бу чучук, чанқоқни қондирувчи (25/Фурқон 53). أَعْذَبَ الْقَوْمُ : Қавмнинг чучук суви бўлди / Қавм чучук сувга эришди. عَذَاب : Шиддатли азоб беришдир. قَدْ عَذَّبَهُ تَعْذِيبًا : Уни кўп азоблади: لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا : Уни қаттиқ азоб билан азоблайман (27/Намл 21); وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ : Сиз уларнинг орасида экансиз, Аллоҳ уларни азобга дучор этмас. Шунингдек, мағфират тилаб турганларида ҳам Аллоҳ уларни азобга дучор этувчи эмасдир (8/Анфол 33); яъни Аллоҳ уларни бутунлай йўқ қиладиган тарзда азобламайди. وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ : Аллоҳ уларга нима учун азоб бермасин? (8/Анфол 34); яъни нима учун уларни қилич билан азобламасин? وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا : Биз пайғамбар юбормагунимизча ҳеч кимга азоб бермаймиз (17/Исро 15); وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ : Биз азобга дучор қилинадиган эмасмиз (26/Шуъаро 138); وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ : Улар учун доимий бир азоб бордир (37/Соффат 9); وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ : Ёлғон сўзлаётганлари сабабли, улар учун аламли бир азоб бордир (2/Бақара 10); وَأَنَّ عَذَابِي هُوَ الْعَذَابُ الْأَلِيمُ : Азобим ҳам ниҳоятда аламли бир азобдир (15/Ҳижр 50).
Бу сўзнинг ўзаги ҳақида ихтилоф қилинган. Баъзилар шундай дейди: бу сўз عَذَبَ الرَّجُلُ : Одам овқат ва уйқудан узилди, сўзидан келиб чиққан. Исм фоил عَاذِب ва عَذُوب шаклларида келади. Шундай экан, تَعْذِيب сўзининг асл маъноси инсонни азобга; яъни оч ва уйқусиз қолишга мажбурлашдир.
Баъзилар эса ушбу сўз عَذْب (чучук/хуш) ўзагидан келиб чиққан, деб айтади. Бунга кўра مَرَّضْتُهُ /Беморни парвариш қилдим ва قَذَّيْتُهُ /Уни хас-хашакдан тозаладим тузилмаларидаги عَذَّبْتُهُ ибораси шу маънога келади: Унинг ҳаётининг лаззатини/маззасини йўқ қилдим. Баъзиларга кўра эса تَعْذِيب сўзининг асл маъноси қамчининг азебаси билан; яъни учи билан кўп уришдир. Баъзи тилшунослар تَعْذِيب нинг ضَرْب /уриш маъносида эканини айтади. Баъзиларга кўра эса бу сўз مَاءٌ عَذَبٌ /Хас-хашакли ва лойқа сув сўзидан келиб чиққан. Бунга кўра عَذَّبْتُهُ сўзи كَدَّرْتُ عَيْشَهُ وَزَلَّقْتُ حَيَاتَهُ /Ҳаётини ғамгин қилдим/Унга қайғу бердим сўзлари каби бўлади. عَذَبَةُ السَّوْطِ واللِّسَانِ وَالشَّجَرِ : Қамчи, тил ва дарахтнинг учлари/четлари.
Бу сўзнинг ўзаги ҳақида ихтилоф қилинган. Баъзилар шундай дейди: бу сўз عَذَبَ الرَّجُلُ : Одам овқат ва уйқудан узилди, сўзидан келиб чиққан. Исм фоил عَاذِب ва عَذُوب шаклларида келади. Шундай экан, تَعْذِيب сўзининг асл маъноси инсонни азобга; яъни оч ва уйқусиз қолишга мажбурлашдир.
Баъзилар эса ушбу сўз عَذْب (чучук/хуш) ўзагидан келиб чиққан, деб айтади. Бунга кўра مَرَّضْتُهُ /Беморни парвариш қилдим ва قَذَّيْتُهُ /Уни хас-хашакдан тозаладим тузилмаларидаги عَذَّبْتُهُ ибораси шу маънога келади: Унинг ҳаётининг лаззатини/маззасини йўқ қилдим. Баъзиларга кўра эса تَعْذِيب сўзининг асл маъноси қамчининг азебаси билан; яъни учи билан кўп уришдир. Баъзи тилшунослар تَعْذِيب нинг ضَرْب /уриш маъносида эканини айтади. Баъзиларга кўра эса бу сўз مَاءٌ عَذَبٌ /Хас-хашакли ва лойқа сув сўзидан келиб чиққан. Бунга кўра عَذَّبْتُهُ сўзи كَدَّرْتُ عَيْشَهُ وَزَلَّقْتُ حَيَاتَهُ /Ҳаётини ғамгин қилдим/Унга қайғу бердим сўзлари каби бўлади. عَذَبَةُ السَّوْطِ واللِّسَانِ وَالشَّجَرِ : Қамчи, тил ва дарахтнинг учлари/четлари.