ع ر ش

عَرْش сўзининг ўзак маъноси — томи бор нарса демакдир. Кўплиги عُرُوش шаклида келади: وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا : Уйларнинг деворлари томлари устига қулаган (2/Бақара 259). Шу маънодан келиб чиқиб шундай дейилади: عَرَشْتُ الْكَرْمَ وَعَرَّشْتُهُ : Ток учун томга ўхшаш бир нарса ясадим. Бунга эса عَرِيش /ишком дейилади. Аллоҳ буюради: وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ : Ишкомли ва ишкомсиз боғларни бунёд этган Аллоҳдир (6/Анъом 141); وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ : Роббинг асаларига: Тоғлардан, дарахтлардан ва одамлар кўтарган ишкомлардан ўзингга уйлар (уялар) қил деб ваҳий қилди (16/Наҳл 68); وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا يَعْرِشُونَ : Фиръавн ва унинг қавми ясаган нарсани ва кўтарганларини вайрон қилдик (7/Аъроф 137). Абу Убайда оятда келган يَعْرِشُونَ сўзи يَبْنُونَ (бино/иншо қиладилар) маъносида эканини айтади.
اِعْتَرَشَ الْعِنَبَ : Узум токларини ишком устига қўйди. Шакли жиҳатидан ток ишкомига ўхшатилиб, аёллар учун бўлган ҳавдаж/маҳфа каби нарсага ҳам عَرْش дейилади. عَرَّشْتُ الْبِئْرَ : Қудуқ устига том ясадим. Баландлиги эътиборга олиниб, султон ўтирадиган жойга/тахтга عَرْش дейилган: وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ : Ота-онасини арш/тахт устига ўтқазди (12/Юсуф 100); قَالَ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَيُّكُمْ يَأْتِينِي : : (27/Намл 42). : . (35/Фотир 41). : (40/Ғофир 15) ва шунга ўхшаш оятлар Аллоҳ таолонинг бирон макони борлигига эмас, балки Унинг ҳукмронлиги ва кучига ишорадир. Зеро Аллоҳ макондан покдир.