ع ر ف

مَعْرِفَة ва عِرْفَان : бирор нарсанинг изини тафаккур этиб, чуқур мулоҳаза юритиш орқали уни идрок этишдир. Бу сўз عِلْم /илм сўзидан кўра торроқ қамровга эга. Унинг зидди эса إِنْكَار /инкордир. فُلاَنٌ يَعْرِفُ اللهَ /Фалончи Аллоҳни тан олмоқда/танимоқда дейилади; лекин фақат битта мафъул келтириб فُلاَنٌ يَعْلَمُ اللهَ /Фалончи Аллоҳни билмоқда, дейилмайди. Зеро, инсоннинг Аллоҳни билиши Унинг зотини идрок этиш билан эмас, балки Унинг асарларини мулоҳаза қилиш билан бўлади. Худди шунингдек, اَللهُ يَعلَمُ كَذَا /Аллоҳ фалон нарсани билади, дейилади; лекин اَللهُ يَعْرِفُ كَذَا дейилмайди. Чунки маърифат тафаккур билан эришиладиган чекланган билим учун ишлатилади.
Бу сўзнинг асли; عَرَفْتُ ; яъни унинг арфига; яъни ҳидига етдим; ёки أَصَبْتُ عُرْفَهُ ; яъни унинг ёноғига тегдим, деган сўздан келиб чиққан. عَرَفْتُ كَذَا /Фалон нарсани таниб/билиб олдим, дейилади. Аллоҳ буюради: فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ : Таниб билган (китоб/ваҳий) келганида уни инкор қилдилар (2/Бақара 89); وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ : Юсуфнинг акалари келиб унинг олдига киришди. Улар уни танимаган ҳолда у уларни таниди (12/Юсуф 58); وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيمَاهُمْ : Биз истасак, уларни сенга кўрсатган бўлар эдик, шунда сен уларни белгиларидан таниб олардинг (47/Муҳаммад 30); الَّذِينَ آَتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ (2/Бақара 146). келади. Аллоҳ буюради: , дейилади. Аллоҳ буюради: (66/Таҳрим 3). : (10/Юнус 45). : (33/Аҳзоб 32). : : : (2/Бақара 263); яъни гўзаллик билан рад қилиш ва дуо қилиш, у турдаги садақадан яхшироқдир. : : одамларни биладиган ва уларга билим берадиган кишидир. Шоир шундай дейди: 316-. 317- . (40/Ғофир 11).