س ب ح
С-б-ҳ
سَبْح : Сувда ёки ҳавода тез юришдир. Бу ўзакдан سَبَحَ سَبْحًا وسَبَاحَةً /сузгандан-сузди, дейилади. Бу сўз истиора йўли билан юлдузларнинг фалакдаги ҳаракатларини: كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ : Ҳар бири бир фалакда сузмоқда (21/Анбиё 33); отларнинг чопишини: وَالسَّابِحَاتِ سَبْحًا : Сузгандан-сузувчиларга (79/Нозиот 3) ва ишга тез киришишни: إِنَّ لَكَ فِي اَلنَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا : Кундузи сизни анча машғул қиладиган ишларингиз бордир (73/Муззаммил 7) маъноларида ишлатилган.
تَسْبِيح — Аллоҳ таолони танзиҳ этишдир. Асл маъноси — Аллоҳ таолога ибодат қилишда тез ҳаракат қилишдир. Ёмонликлар борасида إِبْعَاد ишлатилгани каби, яхши ишларни қилиш ҳақида ҳам تَسْبِيح ишлатилади. Шу маънода, أَبْعَدَهُ اللهُ : Аллоҳ уни (ёмонликлардан) узоқлаштирсин, дейилади. تَسْبِيح сўзи, хоҳ сўз, хоҳ феъл, хоҳ ният бўлсин — барча ибодат шаклларини қамраб олади: فَلَوْلا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ : Агар у тасбеҳ айтувчилардан бўлмаганида (37/Соффат 143). Баъзилар оятда келган مِنَ الْمُسَبِّحِينَ ибораси, مِنَ الْمُصَلِّينَ /намоз ўқувчилардан, деб талқин қилганлар. Лекин мазкур иборани, юқорида зикр этилган ҳар уч ибодат шаклига ҳамл қилиш кўпроқ мувофиқдир.
وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ : Ҳолбуки, бизлар Сени ҳамд ила тасбеҳ айтмоқдамиз (2/Бақара 30); وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ : : (68/Қалам 17-18). : (16/Наҳл 9). : Ҳар бир нарса — баъзиси бўйсундирилган ҳолда, баъзиси эса ўз хоҳиши ила — Аллоҳга тасбеҳ айтиб, сажда қилади. Осмонлар, Ер ва ҳайвонларнинг бўйсундирилиш билан тасбеҳ айтишлари ҳақида ҳеч қандай ихтилоф йўқ. Зеро уларнинг ҳоллари Аллоҳ таолонинг ҳикматига далолат қилади. Асл ихтилоф — осмонлар ва Ер ўз ихтиёрлари ила тасбеҳ айтадими ёки йўқми, шу ҳақдадир. Лекин юқорида баён қилганимдек, оят — уларнинг ўз ихтиёрлари ила тасбеҳ айтишлари маъносидадир. (30/Рум 17); (2/Бақара 32). Шоирнинг; 224- Баъзиларга кўра эса шеърнинг маъноси шудир: Кибрли Алқама туфайли Аллоҳ покдир! Бунга кўра музофунилайҳ ҳазф қилинган.
تَسْبِيح — Аллоҳ таолони танзиҳ этишдир. Асл маъноси — Аллоҳ таолога ибодат қилишда тез ҳаракат қилишдир. Ёмонликлар борасида إِبْعَاد ишлатилгани каби, яхши ишларни қилиш ҳақида ҳам تَسْبِيح ишлатилади. Шу маънода, أَبْعَدَهُ اللهُ : Аллоҳ уни (ёмонликлардан) узоқлаштирсин, дейилади. تَسْبِيح сўзи, хоҳ сўз, хоҳ феъл, хоҳ ният бўлсин — барча ибодат шаклларини қамраб олади: فَلَوْلا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ : Агар у тасбеҳ айтувчилардан бўлмаганида (37/Соффат 143). Баъзилар оятда келган مِنَ الْمُسَبِّحِينَ ибораси, مِنَ الْمُصَلِّينَ /намоз ўқувчилардан, деб талқин қилганлар. Лекин мазкур иборани, юқорида зикр этилган ҳар уч ибодат шаклига ҳамл қилиш кўпроқ мувофиқдир.
وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ : Ҳолбуки, бизлар Сени ҳамд ила тасбеҳ айтмоқдамиз (2/Бақара 30); وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ : : (68/Қалам 17-18). : (16/Наҳл 9). : Ҳар бир нарса — баъзиси бўйсундирилган ҳолда, баъзиси эса ўз хоҳиши ила — Аллоҳга тасбеҳ айтиб, сажда қилади. Осмонлар, Ер ва ҳайвонларнинг бўйсундирилиш билан тасбеҳ айтишлари ҳақида ҳеч қандай ихтилоф йўқ. Зеро уларнинг ҳоллари Аллоҳ таолонинг ҳикматига далолат қилади. Асл ихтилоф — осмонлар ва Ер ўз ихтиёрлари ила тасбеҳ айтадими ёки йўқми, шу ҳақдадир. Лекин юқорида баён қилганимдек, оят — уларнинг ўз ихтиёрлари ила тасбеҳ айтишлари маъносидадир. (30/Рум 17); (2/Бақара 32). Шоирнинг; 224- Баъзиларга кўра эса шеърнинг маъноси шудир: Кибрли Алқама туфайли Аллоҳ покдир! Бунга кўра музофунилайҳ ҳазф қилинган.