س ر ح
С-р-ҳ
سَرْح : Меваси бор бир дарахтдир. Бирлиги سَرْحَة шаклида келади. سَرَحْتُ الإِبِلَ сўзининг асл маъноси шудир: Туяларга сарҳ дарахтини едирдим. Кейинчалик бу сўз ҳайвонларни ҳар турли ўтлатишга олиб бориш учун ишлатиладиган бўлди. Аллоҳ буюради: وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ : Кечқурун қайтараётган, тонгда олиб кетаётган пайтингизда уларда сизлар учун чиройли манзара бор (16/Наҳл 6). سَارِح : Чўпон. سَرْح калимаси, شَرْب каби кўпликдир.
تَسْريِح талоқ билан боғлиқ бир калимадир: الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ : Талоқ икки мартадир. Бундан кейин ё яхшилик билан ушлаб қолиш, ё чиройли бир усулда қўйиб юбориш керак бўлади (2/Бақара 229). وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلاَ : Уларни чиройли қўйиб юборинглар (33/Аҳзоб 49) ояти, تَسْرِيحُ اِلإِبِلِ /туяларнинг ўтлашга қўйиб юборилиши сўзидан истиора қилингандир; худди талоқнинг/ажрашишнинг إِطْلاَقُ اْلإِبِلِ /туяларнинг бўшатиб юборилиши сўзидан истиора қилингани каби.
Бу калима ўтиб кетмоқ маъносида ҳам келади: ناقةُ سُرُحٌ : Юриши енгил бўлган туя деганидир. مُنْسَرِح : Бир шеър вазни бўлиб, юқоридаги ибородан истиора қилингандир.
تَسْريِح талоқ билан боғлиқ бир калимадир: الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ : Талоқ икки мартадир. Бундан кейин ё яхшилик билан ушлаб қолиш, ё чиройли бир усулда қўйиб юбориш керак бўлади (2/Бақара 229). وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلاَ : Уларни чиройли қўйиб юборинглар (33/Аҳзоб 49) ояти, تَسْرِيحُ اِلإِبِلِ /туяларнинг ўтлашга қўйиб юборилиши сўзидан истиора қилингандир; худди талоқнинг/ажрашишнинг إِطْلاَقُ اْلإِبِلِ /туяларнинг бўшатиб юборилиши сўзидан истиора қилингани каби.
Бу калима ўтиб кетмоқ маъносида ҳам келади: ناقةُ سُرُحٌ : Юриши енгил бўлган туя деганидир. مُنْسَرِح : Бир шеър вазни бўлиб, юқоридаги ибородан истиора қилингандир.