س ب ق

سَبْق сўзининг асл маъноси, юришда олдинга ўтишдир: فَالسَّابِقَاتِ سَبْقًا : Қасам бўлсин мусобақалашиб бир-бирларини ўзиб ўтувчиларга (79/Нозиот 4). اِسْتِبَاق да мусобақа маъносидадир: إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ : Кетдик, қувалашардик (12/Юсуф 17); وَاسْتَبَقَا الْبَابَ : Иккиси ҳам эшик томон чопишди (12/Юсуф 25). Бу сўз бошқа олдинга ўтишлар учун эса мажозан ишлатилади: وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كَانَ خَيْرًا مَا سَبَقُونَا إِلَيْهِ : Инкор этганлар, иймон келтирганлар ҳақида: “Агар (Исломиятда) бир яхшилик бўлганида, бу хусусда биздан олдинга ўта олмас эдилар” дейдилар (46/Аҳқоф 11); وَلَوْلاَ كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ : Агар Роббинг томонидан анча олдин берилган бир сўз бўлмаганида эди (20/Тоҳо 129).
Бу сўз фазилатнинг қўлга киритилиши учун истиора қилинади; бу ҳам бир турдаги олдинга ўтишдир: وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ : (Яхшилик қилишда) олдинда бўлганлар, (мукофотларини олишда ҳам) олдинда бўлувчилардир (56/Воқеа 10); яъни солиҳ амаллар билан илоҳий савобга ва Унинг жаннатига томон олдинда бўлувчилардир.
Мана бу оятлар ҳам худди шу маънодадир: وَيُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ : Хайрли ишларга шошиладилар (3/Оли Имрон 114); أُوْلَئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ : : : : (29/Анкабут 39). Бу оятлар уларнинг Аллоҳдан қоча олмасликларига ишора қилади.