س ر ي

سُرَى : Тунги юриш. Бу ўзакдан سَرَى ва أَسْرَى феъл шакллари ясалади: فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ : Кечаси оиланг билан йўлга чиқ (11/Ҳуд 81); سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ : Бир кечада бандаси Муҳаммадни Масжид ул-Ҳаромдан, атрофини муборак қилиб қўйганимиз Масжид ул-Ақсога сайр қилдирган Зотнинг шони не улуғдир! (17/Исро 1). Баъзилар أَسْرَى феълининг سَرَى يَسْرِي ўзагидан эмас, балки кенг жой маъносидаги سَرَاة ўзагидан келиб чиққанини ва аслида вов ҳарфли эканини айтадилар. Дарҳақиқат, шоир ҳам шундай деган:
بِسِرْوِ حَمِيرَ أَبْوَالُ اْلبِغَالِ بِهِ -232
232- Хачирларнинг сийдиги Ҳимярнинг кенг ҳудудида.
Бунга кўра أَسْرَى , худди أَجْبَلَ ва أَتْهَم феъл шакллари каби бўлади. سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ : Бандасини олиб борган У Зотнинг шони не улуғдир! (17/Исро 1); яъни, уни юксак бир жойга олиб борган. سَرَاةُ كُلِّ شَيْءٍ : Ҳар нарсанинг энг юксаги. سَرَاةُ النَّهَار ибораси ҳам шу маънодадир; яъни қуёшнинг кўтарилиши. قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا : Роббинг оёқ остингда бир серийй қилиб қўйди (19/Марям 24); яъни, оқар бир дарё қилиб қўйди.
Баъзилар эса бу сўз юксаклик маъносидаги سَرْو дан келиб чиққанини айтадилар. رَجُلٌ سَرِيٌّ /Шарафли одам, дейилади. Бу фикрга кўра, оятда келган ( سَرِيًّا ) сўзи Ҳазрат Исога ва Аллоҳ таоло унга ато этган юксак мақомга ишора қилади. سَرَوْتُ الثَّوْبَ عَنِّي /Кийимни устимдан ечдим, дейилади.
سَرَوْتُ الْجُلَّ عنِ الْفَرَسِ : Отнинг устидан ёпинчиқни ечдим. Бу маънодан; رَجُلٌ سَرِيٌّ дейилади; гўё у ўз кийимини ечгандир. Бу сўз مُتَدَثِّر, مُتَزَمِّل ва زُمَّيْل сўзларининг зиддидир. وَأَسَرُّوهُ بِضَاعَةً : Уни тижорат учун беркитиб қўйдилар (12/Юсуф 19). Яъни улар ичларида уни сотишдан бирор мол-мулкка эга бўлишларини тахмин қилдилар. سَارِيَة : Кечаси йўлга чиққан гуруҳ, сузиб юрувчи булут ва устун маъноларини англатади.