س و ي
С-в-й
مُسَاوَاة : Ўлчам, тарози ва ўлчов идиши билан амалга ошириладиган ҳақиқий тенгликдир. هَذَا ثَوْبٌ مُسَاوٍ لِذَاكَ الثَّوْبِ : Бу кийим ана у кийимга тенгдир; هَذَا الدِّرْهَمُ مُسَاوٍ لِذَلِكَ الدِّرْهَمِ : Бу дирҳам ана у дирҳамга тенгдир, дейилади. Баъзан бу сўз билан кайфият/сифат ифодаланади: هَذَا السَّوَادُ مُسَاوٍ لِذَلِكَ السَّوَادِ : Бу тўда ана у тўдага тенгдир. Аслида бу ердаги тенглик, қораликнинг зоти жиҳатидан эмас, балки унинг макони жиҳатидандир. Бундан ташқари бу сўз, келиб чиққан тенглик маъноси туфайли адолат маъносида ҳам ишлатилади. Шоир шундай дейди:
أَبَيْنَا فَلاَ نُعْطِي السَّوَاءَ عَدُوَّنَا -256
256- Рад этдик, биз душманларимизга адолатли муомала қилмаймиз.
اِسْتَوَى : Икки маънода ишлатилади:
Биринчи: Икки ва ундан ортиқ фоил (эга) олади: اِسْتَوَى زَيْدٌ وَعَمْرٌو فِي كَذَا : Фалон масалада Зайд ва Амр тенг бўлдилар. لاَ يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللّهِ : Булар Аллоҳ наздида тенг бўлмаслар (9/Тавба 19).
Иккинчи: Бирор нарсанинг ўз зотида тик туриши/ростланиши учун ишлатилади: ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى : Устун ақл эгаси (фаришта), кўтарилди (53/Нажм 6); فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ : Сен ва ёнингда бўлганлар кемага жойлашганингизда (23/Муъминун 28); لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ : Уларнинг устига миниб-ўрнашишингиз учун (43/Зухруф 13); فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ : Ўз новдаси устига тикланган (48/Фатҳ 29). اِسْتَوَى فُلاَنٌ عَلَى عَمَالَتِهِ : Фалон киши ўз иш ҳақининг бошида тик турди.
اِسْتَوَى أَمْرُ فُلاَنٍ : Фалон кишининг иши тузалди. Бу феъл ( عَلَى ) билан мутаадди (ўтимли) бўлганда истило маъносини билдиради: الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى : Раҳмон Аршга истиво қилган/ҳукмронлиги остига олган (20/Тоҳо 5). Баъзиларга кўра оятнинг маъноси шудир: Осмон ва ердагилар Аллоҳга истиво қилган; яъни уларнинг барчаси, Аллоҳ уларни тартибга солиши билан Унинг иродасига кўра тўғрилик топган/ўз ўрнида қарор топгандир. Қуйидаги оят ҳам шу маънодадир: ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ : Сўнгра режасини осмонларга татбиқ этиб, уларни етти осмон шаклида тартибга солган Зотдир (2/Бақара 29).
Бошқа баъзилар эса оятни шундай изоҳлайдилар: Аллоҳ наздида ҳар бир нарса тенгдир. Ҳеч бир нарса бошқа нарсадан Аллоҳга яқинроқ эмас. Зеро Аллоҳ бир маконда бўлиб, бошқа маконда бўлмайдиган жисмлар каби эмас.
Бу феъл ( إِلَى ) юкламаси билан мутаадди бўлганда, ё бевосита, ё тадбир/режалаштириш йўли билан мафъулга етиш маъносини билдиради. Қуйидаги оят иккинчи ҳолатга тааллуқлидир: ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ : Сўнгра тутун (газ) ҳолидаги осмонга шакл берди (41/Фуссилат 11). Бирор нарсанинг тасвияси, ўша нарсани ё баландликда, ё пастликда тузатишдир.
اَلَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ : Ул Аллоҳки, сени яратди, сени дуруст қилди (82/Инфитор 7); яъни сенинг яратилишингни, ҳикмат тақозо этган даражада қилди. وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا : Нафсга ва уни шакллантирганга қасам бўлсин (91/Шамс 7) ояти, Аллоҳ таолонинг нафсга мадад қилган кучларига ишорадир. Шунинг учун феъл нафсга нисбат берилди. Бошқа бир жойда зикр қилиндики; феъл фоилга нисбат берилиши мумкин бўлгани каби, асбобга ва феъл муҳтож бўлган бошқа нарсаларга ҳам нисбат берилиши мумкин. Масалан سَيْفٌ قَاطِعٌ /ўткир қилич, каби. Бу изоҳ, “ وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا : Нафсга ва уни шакллантирганга қасам бўлсин”, яъни Аллоҳга қасам бўлсин, шаклидаги изоҳдан кўра муносибдир. Чунки ( ما ) Аллоҳ таоло учун ишлатилмайди, зеро бу сўз жинс (тур) маъноси учун қўйилган. Бундан ташқари унинг Аллоҳ учун ишлатилганига оид саҳиҳ ривоят ҳам йўқ.
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ اْلاَعْلَى * الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى : Юксак Роббингнинг исмини нуқсонлардан пок тут * Улки, яратди, тартибга солди (87/Аълаа 1-2) оятида эса феъл Аллоҳ таолога нисбат берилган. Қуйидаги оятларда ҳам шу ҳолат мавжуд: فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي : Унга бир шакл берганимда ва унга руҳимдан пуфлаганимда (15/Ҳижр 29); رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا : Осмоннинг шифтини баланд қилди ва уни тиклади (79/Нозиот 28). Осмоннинг тузатилиши, унинг қурилишини ва қуйидаги оятда зикр қилинган безатилишини ҳам ўз ичига олади: إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ : Биз энг яқин осмонни бир зийнат — юлдузлар билан безадик (37/Соффат 6).
Миқдор ва кайфият/сифат жиҳатидан ифрот ва тафритдан сақланган нарсага سَوِيّ дейилади: ثَلاَثَ لَيَالٍ سَوِيًّا : Тўлиқ уч кеча (19/Марям 10); فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ : Яқинда тўп-тўғри йўлга эргашганлар кимлар эканини билиб оласиз (20/Тоҳо 135).
رَجُلٌ سَوِيٌّ : Ахлоқи ва хилқати/яратилиши ифрот ва тафритдан сақланган одам. بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ : Ҳа, Биз унинг бармоқ учларини тиклашга қодирмиз (75/Қиёмат 4). Баъзилар бу оятни шундай изоҳлайдилар: Унинг кафтини туянинг тўпиғидек бармоқсиз қилишга қодирмиз.
Бошқа баъзиларга кўра эса оятнинг маъноси шундай: Унинг барча бармоқларини бир хил ўлчамда қиламизки, улар билан фойдалана олмасин. Дарҳақиқат, бармоқларнинг узунлиги ва шаклларининг ҳар хил бўлишидаги ҳикмат аёндир; чунки бирор нарсани ушлашда бармоқларнинг бир-бирлари билан ёрдамлашишлари учун уларнинг бир-бирларидан фарқли бўлишлари керак.
فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُم بِذَنبِهِمْ فَسَوَّاهَا : Роббилари ҳам, гуноҳлари туфайли азобни бошларига солиб, у ерни тап-текис қилди (91/Шамс 14); яъни уларнинг юртларини ер билан яксон қилди. Худди қуйидаги оят каби: وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا : Боғ ўз ишкомлари устига қулаган ҳолда қолган эди (18/Каҳф 42).
Баъзиларга кўра эса оятнинг маъноси шундай: Уларнинг юртларини ўзлари билан бирга тап-текис қилди. Худди қуйидаги оят каби: لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ اْلأَرْضُ : Ер билан бир бўлишни истайдилар (4/Нисо 42). Бу, кофирларнинг тилидан айтилган қуйидаги сўзга ишорадир: وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا : Кофир: “Эҳ, кошки эди, тупроқ бўлиб кетсам эди!” дейди (78/Набаъ 40).
مَكَانٌ سُوًى وَسَوَاءٌ : Ўртадаги бир жой. Бундан ташқари шундай ҳам дейилади: سَوَاءٌ وَسِوًى وَسُوًى : Яъни унинг ҳар икки томони тенгдир. Бу сўз ҳам сифат, ҳам зарф сифатида ишлатилади. Лекин унинг асли масдардир: فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ : Қаради, уни дўзахнинг ўртасида кўрди (37/Соффат 55); عَسَى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَوَاءَ السَّبِيلِ : Шояд Роббим мени тўғри йўлга бошласа (28/Қосос 22); فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ : Сен ҳам уларга нисбатан аҳдни бузиб, баробар тарзда муомала қил (8/Анфол 58); яъни адолатли ҳукм билан. تَعَالَوْا إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ : Биз билан сизнинг орамизда тенг бўлган бир калимага келинг (3/Оли Имрон 64); سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ : Уларни огоҳлантирасанми ёки огоҳлантирмайсанми, улар учун баробардир; иймон келтирмайдилар (2/Бақара 6); سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ : Улар учун мағфират сўрасанг ҳам, мағфират сўрамасанг ҳам улар учун баробардир; Аллоҳ уларни мағфират қилмайди (63/Мунофиқун 6); سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ : Энди биз дод-фарёд қилсак ҳам, сабр қилсак ҳам баробардир; биз учун қутулиш йўқ (14/Иброҳим 21); яъни бу ҳар икки ҳолат, фойда бермаслик жиҳатидан тенгдир. سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ : Хоҳ ерли бўлсин, хоҳ ташқаридан келувчи бўлсин фарқсиздир (22/Ҳаж 25).
Баъзан سِواى ва سَوَاء сўзлари, غَيْر /бошқа маъносида ишлатилади. Шоир шундай дейди:
فَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا سِوَى هَامِدٍ -257
257- Ундан сўник бир нарсадан бошқаси қолмади.
Бошқа бир шоир эса шундай дейди:
وَمَا قَصَدَتْ مِنْ أَهْلِهَا لِسِوَائِكَا -258
258- [Туя], унинг аҳлидан сендан бошқасига юзланмади.
عِنْدِي رَجُلٌ سِوَاكَ : Менинг ёнимда, сенинг ўрнингда ва сенга эваз бўлган бир одам бор. سِيّ, مُسَاوِي маъносидадир; худди عِدْل нинг مُعَادِل ва قِتْل нинг مُقَاتِل маъносида бўлгани каби. سِيَّانِ زَيْدٌ وَعَمْرٌو /Зайд ва Амр тенгдир, дейсан. أَسْوَاء сўзи سِيّ нинг кўплигидир; худди نَقْض-أَنْقَاض каби. قَوْمٌ أَسْوَاءٌ وَمُسْتَوُونَ /Бир-бирларига тенг бўлган қавм, дейилади.
مُسَاوَاة сўзининг нарх белгиланадиган нарсаларда ишлатилиши машҳурдир: هَذَا الثَّوْبُ يُسَاوِي كَذَا : Бу кийим шунча пул туради. Бу сўз, سَاوَاهُ فِي الْقَدْرِ /У билан бир хил даражада бўлди, сўзидан келиб чиққан. Аллоҳ буюради: حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ : (Зулқарнайн) икки тоғ орасини (темир бўлаклари билан тўлдириб, тоғлар билан) бир хил сатҳга келтиргач (18/Каҳф 96).
أَبَيْنَا فَلاَ نُعْطِي السَّوَاءَ عَدُوَّنَا -256
256- Рад этдик, биз душманларимизга адолатли муомала қилмаймиз.
اِسْتَوَى : Икки маънода ишлатилади:
Биринчи: Икки ва ундан ортиқ фоил (эга) олади: اِسْتَوَى زَيْدٌ وَعَمْرٌو فِي كَذَا : Фалон масалада Зайд ва Амр тенг бўлдилар. لاَ يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللّهِ : Булар Аллоҳ наздида тенг бўлмаслар (9/Тавба 19).
Иккинчи: Бирор нарсанинг ўз зотида тик туриши/ростланиши учун ишлатилади: ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى : Устун ақл эгаси (фаришта), кўтарилди (53/Нажм 6); فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ : Сен ва ёнингда бўлганлар кемага жойлашганингизда (23/Муъминун 28); لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ : Уларнинг устига миниб-ўрнашишингиз учун (43/Зухруф 13); فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ : Ўз новдаси устига тикланган (48/Фатҳ 29). اِسْتَوَى فُلاَنٌ عَلَى عَمَالَتِهِ : Фалон киши ўз иш ҳақининг бошида тик турди.
اِسْتَوَى أَمْرُ فُلاَنٍ : Фалон кишининг иши тузалди. Бу феъл ( عَلَى ) билан мутаадди (ўтимли) бўлганда истило маъносини билдиради: الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى : Раҳмон Аршга истиво қилган/ҳукмронлиги остига олган (20/Тоҳо 5). Баъзиларга кўра оятнинг маъноси шудир: Осмон ва ердагилар Аллоҳга истиво қилган; яъни уларнинг барчаси, Аллоҳ уларни тартибга солиши билан Унинг иродасига кўра тўғрилик топган/ўз ўрнида қарор топгандир. Қуйидаги оят ҳам шу маънодадир: ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ : Сўнгра режасини осмонларга татбиқ этиб, уларни етти осмон шаклида тартибга солган Зотдир (2/Бақара 29).
Бошқа баъзилар эса оятни шундай изоҳлайдилар: Аллоҳ наздида ҳар бир нарса тенгдир. Ҳеч бир нарса бошқа нарсадан Аллоҳга яқинроқ эмас. Зеро Аллоҳ бир маконда бўлиб, бошқа маконда бўлмайдиган жисмлар каби эмас.
Бу феъл ( إِلَى ) юкламаси билан мутаадди бўлганда, ё бевосита, ё тадбир/режалаштириш йўли билан мафъулга етиш маъносини билдиради. Қуйидаги оят иккинчи ҳолатга тааллуқлидир: ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ : Сўнгра тутун (газ) ҳолидаги осмонга шакл берди (41/Фуссилат 11). Бирор нарсанинг тасвияси, ўша нарсани ё баландликда, ё пастликда тузатишдир.
اَلَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ : Ул Аллоҳки, сени яратди, сени дуруст қилди (82/Инфитор 7); яъни сенинг яратилишингни, ҳикмат тақозо этган даражада қилди. وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا : Нафсга ва уни шакллантирганга қасам бўлсин (91/Шамс 7) ояти, Аллоҳ таолонинг нафсга мадад қилган кучларига ишорадир. Шунинг учун феъл нафсга нисбат берилди. Бошқа бир жойда зикр қилиндики; феъл фоилга нисбат берилиши мумкин бўлгани каби, асбобга ва феъл муҳтож бўлган бошқа нарсаларга ҳам нисбат берилиши мумкин. Масалан سَيْفٌ قَاطِعٌ /ўткир қилич, каби. Бу изоҳ, “ وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا : Нафсга ва уни шакллантирганга қасам бўлсин”, яъни Аллоҳга қасам бўлсин, шаклидаги изоҳдан кўра муносибдир. Чунки ( ما ) Аллоҳ таоло учун ишлатилмайди, зеро бу сўз жинс (тур) маъноси учун қўйилган. Бундан ташқари унинг Аллоҳ учун ишлатилганига оид саҳиҳ ривоят ҳам йўқ.
سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ اْلاَعْلَى * الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى : Юксак Роббингнинг исмини нуқсонлардан пок тут * Улки, яратди, тартибга солди (87/Аълаа 1-2) оятида эса феъл Аллоҳ таолога нисбат берилган. Қуйидаги оятларда ҳам шу ҳолат мавжуд: فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي : Унга бир шакл берганимда ва унга руҳимдан пуфлаганимда (15/Ҳижр 29); رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا : Осмоннинг шифтини баланд қилди ва уни тиклади (79/Нозиот 28). Осмоннинг тузатилиши, унинг қурилишини ва қуйидаги оятда зикр қилинган безатилишини ҳам ўз ичига олади: إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ : Биз энг яқин осмонни бир зийнат — юлдузлар билан безадик (37/Соффат 6).
Миқдор ва кайфият/сифат жиҳатидан ифрот ва тафритдан сақланган нарсага سَوِيّ дейилади: ثَلاَثَ لَيَالٍ سَوِيًّا : Тўлиқ уч кеча (19/Марям 10); فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ : Яқинда тўп-тўғри йўлга эргашганлар кимлар эканини билиб оласиз (20/Тоҳо 135).
رَجُلٌ سَوِيٌّ : Ахлоқи ва хилқати/яратилиши ифрот ва тафритдан сақланган одам. بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ : Ҳа, Биз унинг бармоқ учларини тиклашга қодирмиз (75/Қиёмат 4). Баъзилар бу оятни шундай изоҳлайдилар: Унинг кафтини туянинг тўпиғидек бармоқсиз қилишга қодирмиз.
Бошқа баъзиларга кўра эса оятнинг маъноси шундай: Унинг барча бармоқларини бир хил ўлчамда қиламизки, улар билан фойдалана олмасин. Дарҳақиқат, бармоқларнинг узунлиги ва шаклларининг ҳар хил бўлишидаги ҳикмат аёндир; чунки бирор нарсани ушлашда бармоқларнинг бир-бирлари билан ёрдамлашишлари учун уларнинг бир-бирларидан фарқли бўлишлари керак.
فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُم بِذَنبِهِمْ فَسَوَّاهَا : Роббилари ҳам, гуноҳлари туфайли азобни бошларига солиб, у ерни тап-текис қилди (91/Шамс 14); яъни уларнинг юртларини ер билан яксон қилди. Худди қуйидаги оят каби: وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا : Боғ ўз ишкомлари устига қулаган ҳолда қолган эди (18/Каҳф 42).
Баъзиларга кўра эса оятнинг маъноси шундай: Уларнинг юртларини ўзлари билан бирга тап-текис қилди. Худди қуйидаги оят каби: لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ اْلأَرْضُ : Ер билан бир бўлишни истайдилар (4/Нисо 42). Бу, кофирларнинг тилидан айтилган қуйидаги сўзга ишорадир: وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا : Кофир: “Эҳ, кошки эди, тупроқ бўлиб кетсам эди!” дейди (78/Набаъ 40).
مَكَانٌ سُوًى وَسَوَاءٌ : Ўртадаги бир жой. Бундан ташқари шундай ҳам дейилади: سَوَاءٌ وَسِوًى وَسُوًى : Яъни унинг ҳар икки томони тенгдир. Бу сўз ҳам сифат, ҳам зарф сифатида ишлатилади. Лекин унинг асли масдардир: فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ : Қаради, уни дўзахнинг ўртасида кўрди (37/Соффат 55); عَسَى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَوَاءَ السَّبِيلِ : Шояд Роббим мени тўғри йўлга бошласа (28/Қосос 22); فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ : Сен ҳам уларга нисбатан аҳдни бузиб, баробар тарзда муомала қил (8/Анфол 58); яъни адолатли ҳукм билан. تَعَالَوْا إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ : Биз билан сизнинг орамизда тенг бўлган бир калимага келинг (3/Оли Имрон 64); سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ : Уларни огоҳлантирасанми ёки огоҳлантирмайсанми, улар учун баробардир; иймон келтирмайдилар (2/Бақара 6); سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ : Улар учун мағфират сўрасанг ҳам, мағфират сўрамасанг ҳам улар учун баробардир; Аллоҳ уларни мағфират қилмайди (63/Мунофиқун 6); سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ : Энди биз дод-фарёд қилсак ҳам, сабр қилсак ҳам баробардир; биз учун қутулиш йўқ (14/Иброҳим 21); яъни бу ҳар икки ҳолат, фойда бермаслик жиҳатидан тенгдир. سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ : Хоҳ ерли бўлсин, хоҳ ташқаридан келувчи бўлсин фарқсиздир (22/Ҳаж 25).
Баъзан سِواى ва سَوَاء сўзлари, غَيْر /бошқа маъносида ишлатилади. Шоир шундай дейди:
فَلَمْ يَبْقَ مِنْهَا سِوَى هَامِدٍ -257
257- Ундан сўник бир нарсадан бошқаси қолмади.
Бошқа бир шоир эса шундай дейди:
وَمَا قَصَدَتْ مِنْ أَهْلِهَا لِسِوَائِكَا -258
258- [Туя], унинг аҳлидан сендан бошқасига юзланмади.
عِنْدِي رَجُلٌ سِوَاكَ : Менинг ёнимда, сенинг ўрнингда ва сенга эваз бўлган бир одам бор. سِيّ, مُسَاوِي маъносидадир; худди عِدْل нинг مُعَادِل ва قِتْل нинг مُقَاتِل маъносида бўлгани каби. سِيَّانِ زَيْدٌ وَعَمْرٌو /Зайд ва Амр тенгдир, дейсан. أَسْوَاء сўзи سِيّ нинг кўплигидир; худди نَقْض-أَنْقَاض каби. قَوْمٌ أَسْوَاءٌ وَمُسْتَوُونَ /Бир-бирларига тенг бўлган қавм, дейилади.
مُسَاوَاة сўзининг нарх белгиланадиган нарсаларда ишлатилиши машҳурдир: هَذَا الثَّوْبُ يُسَاوِي كَذَا : Бу кийим шунча пул туради. Бу сўз, سَاوَاهُ فِي الْقَدْرِ /У билан бир хил даражада бўлди, сўзидан келиб чиққан. Аллоҳ буюради: حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ : (Зулқарнайн) икки тоғ орасини (темир бўлаклари билан тўлдириб, тоғлар билан) бир хил сатҳга келтиргач (18/Каҳф 96).