ع م ل
А-м-л
عَمَل : Тирик мавжудотдан ихтиёрий равишда содир бўладиган ҳар бир феълга айтилади. Бу тушунча فِعْل сўзидан кўра торроқ доирага эга. Чунки فِعْل сўзи гоҳида қасддан эмас, ўзларидан бирор феъл содир бўладиган ҳайвонларга, гоҳида эса жонсиз нарсаларга нисбат берилади. Аммо عَمَل сўзининг буларга нисбат берилиши жуда кам учрайди.
Араблар اَلْبَقَرُ الْعَوَامِلُ (Ишлайдиган ҳўкизлар) деган сўзларидан бошқа ҳайвонлар учун عَمَل сўзини ишлатмаганлар.
عَمَل ҳам яхши, ҳам ёмон хатти-ҳаракатлар учун ишлатилади: إِنَّ الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآَتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ : Иймон келтириб, яхши амал қилганларнинг, намоз ўқиб, закот берганларнинг Роббилари ҳузурида мукофотлари бордир (2/Бақара 277); وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا : Эркакми, аёлми мўмин бўлган ҳолда ким эзгу ишлар қилса, ана ўшалар жаннатга кирадилар ва уларга заррача зулм қилинмайди (4/Нисо 124); مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ : Ким ёмон иш қилса, унинг жазосини кўради (4/Нисо 123); وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ : Мени фиръавндан ва унинг қилмишидан қутқар (66/Таҳрим 11) ва шунга ўхшаш оятлар. إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ : У солиҳ бўлмаган бир ишдир (11/Ҳуд 46); وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ : Ёмонликларни режалаштириб уюштирганлар учун қаттиқ азоб бордир (35/Фотир 10); وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا (9/Тавба 60); яъни закот йиғиш билан вазифадор ходимлар.
عَمَالَة : Ходимнинг иш ҳақи. عَامِلُ الرُّمْحِ : Найзанинг темир учидан кейин келадиган қисм. يَعْمَلَة (Ишга чидамли туя) сўзи عَمَل сўзидан олингандир.
Араблар اَلْبَقَرُ الْعَوَامِلُ (Ишлайдиган ҳўкизлар) деган сўзларидан бошқа ҳайвонлар учун عَمَل сўзини ишлатмаганлар.
عَمَل ҳам яхши, ҳам ёмон хатти-ҳаракатлар учун ишлатилади: إِنَّ الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآَتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ : Иймон келтириб, яхши амал қилганларнинг, намоз ўқиб, закот берганларнинг Роббилари ҳузурида мукофотлари бордир (2/Бақара 277); وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ نَقِيرًا : Эркакми, аёлми мўмин бўлган ҳолда ким эзгу ишлар қилса, ана ўшалар жаннатга кирадилар ва уларга заррача зулм қилинмайди (4/Нисо 124); مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ : Ким ёмон иш қилса, унинг жазосини кўради (4/Нисо 123); وَنَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ : Мени фиръавндан ва унинг қилмишидан қутқар (66/Таҳрим 11) ва шунга ўхшаш оятлар. إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ : У солиҳ бўлмаган бир ишдир (11/Ҳуд 46); وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ : Ёмонликларни режалаштириб уюштирганлар учун қаттиқ азоб бордир (35/Фотир 10); وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا (9/Тавба 60); яъни закот йиғиш билан вазифадор ходимлар.
عَمَالَة : Ходимнинг иш ҳақи. عَامِلُ الرُّمْحِ : Найзанинг темир учидан кейин келадиган қисм. يَعْمَلَة (Ишга чидамли туя) сўзи عَمَل сўзидан олингандир.