ع ب د
А-б-д
عُبُودِيَة : Хорлик изҳор қилмоқ, бўйсунмоқ. عِبَادَة шакли ундан кўра муболағалироқдир; чунки бу — хорлик изҳор қилишнинг сўнгги нуқтасидир. Ибодат қилинишга эса фақат энг буюк марҳамат эгаси бўлган Зотгина ҳақлидир — У эса Аллоҳ таолодир. Шунинг учун бундай буюрилади: وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا : Роббингиз, фақат Ўзигагина ибодат қилишларингизни ва ота-онага яхшилик қилишни амр қилди (17/Исро 23).
Ибодат икки қисмга бўлинади:
1- Мажбуран қилдириладиган ибодат. Бу худди сажда мавзусида зикр қилганимиздек.
2- Ихтиёрий равишда қилинадиган ибодат. Бу эса ақл эгаларининг қиладиган ишидир. Оятларда буюрилган ушбу турдаги ибодат мана буларнинг ўхшашларидир: يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ : Эй одамлар! Сизларни ва сизлардан олдингиларни яратган Роббингизга ибодат қилинглар (2/Бақара 21); وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا : Аллоҳга ибодат қилинглар, Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар (4/Нисо 36).
عَبْد /Банда сўзи ҳам тўрт хил маънога келади:
1- Шариат ҳукми билан бўлган абд/қул. Бу — олиниб-сотилиши мумкин бўлган инсондир. Қуйидаги оятлар шу маънодадир: وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ : Қулга (Қулга) эвазига қул (2/Бақара 178); ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَمَنْ رَزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا : Аллоҳ ҳеч нарсага кучи етмайдиган, бошқанинг мулки бўлган бир қул билан, Ўзи унга чиройли ризқ ато этган ва у ўша ризқдан яширин ва ошкора эҳсон қиладиган (ҳур) бир инсонни мисол келтирди (16/Наҳл 75). : (19/Марям 93). 3- Ибодат ва хизмат билан бўлган абд. Инсонлар бу борада икки қисмга бўлинадилар: (19/Марям 61); : (18/Каҳф 65). . Шу маънода бундай дейилиши мумкин: Ҳар бир инсон Аллоҳнинг : (50/Қоф 29). Аллоҳ таоло бу оятда, на Ўзига ибодат қилувчиларга, на Ундан бошқасига ибодат қилувчи бўлган — Қуёшнинг абди, Лотнинг абди ва шунга ўхшаш деб номланган кишиларга зулм қилмаслигига эътибор қаратади. (26/Шуъаро 22).
Ибодат икки қисмга бўлинади:
1- Мажбуран қилдириладиган ибодат. Бу худди сажда мавзусида зикр қилганимиздек.
2- Ихтиёрий равишда қилинадиган ибодат. Бу эса ақл эгаларининг қиладиган ишидир. Оятларда буюрилган ушбу турдаги ибодат мана буларнинг ўхшашларидир: يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ : Эй одамлар! Сизларни ва сизлардан олдингиларни яратган Роббингизга ибодат қилинглар (2/Бақара 21); وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا : Аллоҳга ибодат қилинглар, Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар (4/Нисо 36).
عَبْد /Банда сўзи ҳам тўрт хил маънога келади:
1- Шариат ҳукми билан бўлган абд/қул. Бу — олиниб-сотилиши мумкин бўлган инсондир. Қуйидаги оятлар шу маънодадир: وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ : Қулга (Қулга) эвазига қул (2/Бақара 178); ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَمَنْ رَزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا : Аллоҳ ҳеч нарсага кучи етмайдиган, бошқанинг мулки бўлган бир қул билан, Ўзи унга чиройли ризқ ато этган ва у ўша ризқдан яширин ва ошкора эҳсон қиладиган (ҳур) бир инсонни мисол келтирди (16/Наҳл 75). : (19/Марям 93). 3- Ибодат ва хизмат билан бўлган абд. Инсонлар бу борада икки қисмга бўлинадилар: (19/Марям 61); : (18/Каҳф 65). . Шу маънода бундай дейилиши мумкин: Ҳар бир инсон Аллоҳнинг : (50/Қоф 29). Аллоҳ таоло бу оятда, на Ўзига ибодат қилувчиларга, на Ундан бошқасига ибодат қилувчи бўлган — Қуёшнинг абди, Лотнинг абди ва шунга ўхшаш деб номланган кишиларга зулм қилмаслигига эътибор қаратади. (26/Шуъаро 22).