ع ذ ر
У-з-р
عُذْر : Инсоннинг гуноҳлари ўзи билан ювиладиган нарсани излашидир / қилишга уринишидир. Бу ўзакдан عُذْر ва عُذُر шакллари келади. Инсоннинг “узр сўраши” уч кўринишда бўлади: Ё инсон, [ўзига нисбат берилган нарсани] қилмаганини баён этади. Ёки “Мана шунинг учун қилдим” деб, ўзини гуноҳкор/хатокор бўлишдан чиқарадиган нарсаларни зикр этади. Ёки “Уни мен қилдим, аммо бошқа қилмайман” ва шунга ўхшаш нарсаларни айтади. Бу учинчи хил тавбадир. Шу ҳолда ҳар бир тавба узрдир, лекин ҳар бир узр тавба эмас.
اِعْتَذَرْتُ إِليْهِ : Унга узр баён этдим. عَذَرْتُهُ : Унинг узрини қабул қилдим. Аллоҳ буюради: يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا : Уларнинг ёнларига қайтганингизда сизларга узр баён этадилар. Айт: узр баён этманглар (9/Тавба 94). مُعَذِّر: (ذ ҳарфининг шаддаси билан) Узрли бўлмагани ҳолда узрли эканини кўрсатадиган кишидир: وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ : Аъробийлардан узр эгаси эканликларини ўйлаганлар, сафарга чиқмаслик учун рухсат олиш учун келдилар (9/Тавба 90). Бу оят, الْمُعْذِرُونَ ; (шаддасиз ذ ҳарфи билан) яъни (ҳақиқий) узр баён этувчилар, шаклида ҳам ўқилган.
Ибн Аббос шундай деган: لَعَنَ اللهُ الْمُعَذِّرِينَ وَرَحِمَ الْمُعْذِرِينَ : Аллоҳ муаззирларга (ёлғондан узр баён этувчиларга) лаънат қилсин; музирларга (ҳақиқатан узр эгаси бўлганга) раҳмат қилсин. قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ : Роббингизга узр баён этайлик деб (7/Аъроф 164) оятидаги مَعْذِرَةً сўзи, عَذَرْتُ феълининг масдаридир. Гўё шундай дейилган: “Ундан мени маъзур кўришини сўрайман.” : Ўзи билан маъзур бўладиган бир нарсани тақдим этди. Шундай ҳам дейилган: : Ўзи билан маъзур бўладиган бир нарсани тақдим этди. Баъзилар шундай деган: сўзи, нажас нарса маъносидаги ўзагидан келади. Шу маънодан хатна терисига дейилган. -313 313- .
اِعْتَذَرْتُ إِليْهِ : Унга узр баён этдим. عَذَرْتُهُ : Унинг узрини қабул қилдим. Аллоҳ буюради: يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا : Уларнинг ёнларига қайтганингизда сизларга узр баён этадилар. Айт: узр баён этманглар (9/Тавба 94). مُعَذِّر: (ذ ҳарфининг шаддаси билан) Узрли бўлмагани ҳолда узрли эканини кўрсатадиган кишидир: وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ : Аъробийлардан узр эгаси эканликларини ўйлаганлар, сафарга чиқмаслик учун рухсат олиш учун келдилар (9/Тавба 90). Бу оят, الْمُعْذِرُونَ ; (шаддасиз ذ ҳарфи билан) яъни (ҳақиқий) узр баён этувчилар, шаклида ҳам ўқилган.
Ибн Аббос шундай деган: لَعَنَ اللهُ الْمُعَذِّرِينَ وَرَحِمَ الْمُعْذِرِينَ : Аллоҳ муаззирларга (ёлғондан узр баён этувчиларга) лаънат қилсин; музирларга (ҳақиқатан узр эгаси бўлганга) раҳмат қилсин. قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ : Роббингизга узр баён этайлик деб (7/Аъроф 164) оятидаги مَعْذِرَةً сўзи, عَذَرْتُ феълининг масдаридир. Гўё шундай дейилган: “Ундан мени маъзур кўришини сўрайман.” : Ўзи билан маъзур бўладиган бир нарсани тақдим этди. Шундай ҳам дейилган: : Ўзи билан маъзур бўладиган бир нарсани тақдим этди. Баъзилар шундай деган: сўзи, нажас нарса маъносидаги ўзагидан келади. Шу маънодан хатна терисига дейилган. -313 313- .