ع ص م
А-с-м
عَصْم: إِمْسَاك /ушламоқ. اِعْتِصَام : اِسْتِمْسَاك /Маҳкам ушламоқ. Аллоҳ буюради: لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ : Бугун Аллоҳнинг амридан сақлаб қолувчи йўқдир (11/Ҳуд 43); яъни ундан сақлаб қолувчи ҳеч нарса йўқдир. Оятни: “Ҳимоя қилинадиган кимса йўқдир”, — шаклида шарҳлаганлар, عَاصِم сўзи مَعْصُوم маъносида деб айтмоқчи бўлишмаган; улар фақат ундан кўзланган маънога ишора қилганлар, холос. Зеро бу икки сўз бир-биридан ажралмайди; улардан қайси бири юзага келса, бошқаси ҳам у билан бирга юзага келади. Аллоҳ буюради: مَا لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ : Сизни Аллоҳдан сақлаб қолувчи йўқдир (40/Ғофир 33). اِعْتِصَام : бирор нарсани ушлашдир: وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا : Аллоҳнинг арқонига ҳаммангиз маҳкам ёпишинг (3/Оли Имрон 103); وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ : Ким Аллоҳга маҳкам боғланса, албатта, тўғри йўлга ҳидоят қилингандир (3/Оли Имрон 101).
اِسْتَعْصَمَ : اِسْتَمْسَكَ /Маҳкам ушлаб олди; гўё ёмонлик қилишдан ўзини сақлайдиган нарсани талаб қилгандир. Аллоҳ буюради: قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ : Аёл деди: Мана шу — сизлар мени у ҳақида маломат қилган шахс. Мен унинг нафсидан мурод олмоқчи бўлдим. Аммо у, (бундан) шиддат билан тийилди (12/Юсуф 32); яъни ўзини сақлайдиган нарсани излади. وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ : Кофир аёлларни никоҳларингизда тутманглар (60/Мумтаҳана 10).
عِصَام : у билан сақланиладиган; яъни боғланиладиган нарса. عِصْمَةُ اْلأَنْبِيَاءِ (Пайғамбарларнинг исмати); Аллоҳ таолонинг уларни, аввало уларга хос қилган жавҳар софлиги билан; сўнгра уларга берган жисмоний устунликлар билан; сўнгра уларга ёрдам бериб қадамларини мустаҳкамлаш билан; сўнгра уларга сакийна нозил қилиш/ички хотиржамлик бериш билан, қалбларини сақлаш ва муваффақият бериш билан ҳимоя қилишидир. Аллоҳ буюради: وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ : Аллоҳ сени одамлардан ҳимоя қилади (5/Моида 67).
عِصْمَة : билагузук кабидир. مِعْصَم : унинг қўлдаги жойидир. Билагузукка ўхшатилиб, билакдаги оқликка ҳам عُصْمَة дейилади. Бу худди оёқдаги оқликнинг تَحْجِيل деб номланиши кабидир. Шу маънода غُرَابٌ أَعْصَمُ /оёқлари оқ қарға, дейилади.
اِسْتَعْصَمَ : اِسْتَمْسَكَ /Маҳкам ушлаб олди; гўё ёмонлик қилишдан ўзини сақлайдиган нарсани талаб қилгандир. Аллоҳ буюради: قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ : Аёл деди: Мана шу — сизлар мени у ҳақида маломат қилган шахс. Мен унинг нафсидан мурод олмоқчи бўлдим. Аммо у, (бундан) шиддат билан тийилди (12/Юсуф 32); яъни ўзини сақлайдиган нарсани излади. وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ : Кофир аёлларни никоҳларингизда тутманглар (60/Мумтаҳана 10).
عِصَام : у билан сақланиладиган; яъни боғланиладиган нарса. عِصْمَةُ اْلأَنْبِيَاءِ (Пайғамбарларнинг исмати); Аллоҳ таолонинг уларни, аввало уларга хос қилган жавҳар софлиги билан; сўнгра уларга берган жисмоний устунликлар билан; сўнгра уларга ёрдам бериб қадамларини мустаҳкамлаш билан; сўнгра уларга сакийна нозил қилиш/ички хотиржамлик бериш билан, қалбларини сақлаш ва муваффақият бериш билан ҳимоя қилишидир. Аллоҳ буюради: وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ : Аллоҳ сени одамлардан ҳимоя қилади (5/Моида 67).
عِصْمَة : билагузук кабидир. مِعْصَم : унинг қўлдаги жойидир. Билагузукка ўхшатилиб, билакдаги оқликка ҳам عُصْمَة дейилади. Бу худди оёқдаги оқликнинг تَحْجِيل деб номланиши кабидир. Шу маънода غُرَابٌ أَعْصَمُ /оёқлари оқ қарға, дейилади.