ع ظ م
А-з-м
عَظْم сўзининг кўплиги عِظَام шаклида келади: فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا : Парча гўштдан суякларни яратдик, суякларга эса гўшт қопладик (23/Муъминун 14). Оятда икки марта келган عِظَام сўзи عِظْم шаклида ҳам ўқилган.
عَظَمَةُ الذِّرَاعِ : Билакнинг йўғон қисми. عَظْمُ الرَّحْلِ : Тасмасиз эгар тахтаси. عَظُمَ الشَّيْءُ сўзининг асл маъноси шудир: “Нарсанинг суяги катталашди.” Сўнгра бу сўз барча катта нарсалар учун истиора қилинди ва хоҳ кўз билан кўрилсин, хоҳ ақл билан билинсин; хоҳ модда, хоҳ маъно бўлсин, шу маънода ишлатиладиган бўлди. Аллоҳ буюради: قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ : Айт: «Мен, агар Роббимга исён қилсам, улуғ куннинг азобидан қўрқаман» (39/Зумар 13); قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ : Айт: «Бу улуғ бир хабардир» (38/Сод 67); عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ : Улар бир-бирларидан нима ҳақида сўрашмоқдалар? * У улуғ хабар ҳақидами? (78/Набаъ 1-2); وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْءانُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ : «Бу Қуръон икки шаҳарнинг биридан бўлган улуғ бир одамга нозил қилиниши керак эмасмиди?» дедилар (43/Зухруф 31).
عَظِيم сўзи модда учун ишлатилганда, унинг жузлари бир-бирига туташ бўлган нарсаларда ишлатилиши аслдир. كَثِير сўзи эса жузлари алоҳида бўлган нарсаларда ишлатилади. Лекин баъзан عَظِيم сўзи жузлари алоҳида бўлган нарсалар учун ҳам ишлатилади. Қуйидаги мисоллардаги каби: جَيْشٌ عَظِيمٌ : Катта қўшин; مَالٌ عَظِيمٌ : Катта мол. Бу мисоллардаги عَظِيم сўзи كَثِير /кўп маъносидадир. عَظِيمَة : Фалокат, мусибат. إِعْظَامَة ва عِظَامَة : Аёл ўзининг думбасини катта кўрсатиш учун ишлатадиган ёстиққа ўхшаш нарса.
عَظَمَةُ الذِّرَاعِ : Билакнинг йўғон қисми. عَظْمُ الرَّحْلِ : Тасмасиз эгар тахтаси. عَظُمَ الشَّيْءُ сўзининг асл маъноси шудир: “Нарсанинг суяги катталашди.” Сўнгра бу сўз барча катта нарсалар учун истиора қилинди ва хоҳ кўз билан кўрилсин, хоҳ ақл билан билинсин; хоҳ модда, хоҳ маъно бўлсин, шу маънода ишлатиладиган бўлди. Аллоҳ буюради: قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ : Айт: «Мен, агар Роббимга исён қилсам, улуғ куннинг азобидан қўрқаман» (39/Зумар 13); قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ : Айт: «Бу улуғ бир хабардир» (38/Сод 67); عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ : Улар бир-бирларидан нима ҳақида сўрашмоқдалар? * У улуғ хабар ҳақидами? (78/Набаъ 1-2); وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْءانُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ : «Бу Қуръон икки шаҳарнинг биридан бўлган улуғ бир одамга нозил қилиниши керак эмасмиди?» дедилар (43/Зухруф 31).
عَظِيم сўзи модда учун ишлатилганда, унинг жузлари бир-бирига туташ бўлган нарсаларда ишлатилиши аслдир. كَثِير сўзи эса жузлари алоҳида бўлган нарсаларда ишлатилади. Лекин баъзан عَظِيم сўзи жузлари алоҳида бўлган нарсалар учун ҳам ишлатилади. Қуйидаги мисоллардаги каби: جَيْشٌ عَظِيمٌ : Катта қўшин; مَالٌ عَظِيمٌ : Катта мол. Бу мисоллардаги عَظِيم сўзи كَثِير /кўп маъносидадир. عَظِيمَة : Фалокат, мусибат. إِعْظَامَة ва عِظَامَة : Аёл ўзининг думбасини катта кўрсатиш учун ишлатадиган ёстиққа ўхшаш нарса.