ح د ث
Ҳ-д-с
حُدُوث : Хоҳ араз бўлсин, хоҳ жавҳар бўлсин, бир нарсанинг аввал йўқ бўлиб, кейин вужудга келишидир. إِحْدَاث эса: бирор нарсани йўқдан пайдо қилишдир. Жавҳарларни иҳдос қилиш эса фақат Аллоҳ таоло томонидан амалга оширилади. مُحْدَث : аввал йўқ бўлиб, кейин вужудга келтирилган нарсадир. Бу эса ё нарсанинг бевосита ўзида бўлади, ёки унинг янгилиги бошқа бир кишининг наздида юзага чиққани эътибори биландир.
أحْدَثْتُ مِلْكاً янги бир кучга эга бўлдим ибораси шундандир. Аллоҳ буюради: مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ ربِّهِمْ مُحْدَثٍ Уларга Роббиларидан келадиган ҳар бир янги эслатма (21/Анбиё 2). Янгидан пайдо бўлган ҳар бир иш ёки сўзга ҳам مُحْدَث дейилади. Аллоҳ буюради: حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْراً То ўзим сенга у ҳақда эслатма айтмагунимча (18/Каҳф 70); لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أمْراً Сиз билмайсиз, эҳтимол, Аллоҳ бунинг ортидан (кўнглингизда муҳаббат каби) бирор ишни пайдо қилар (65/Талоқ 1). Инсонга эшитиш орқали ёки ваҳй йўли билан, уйғоқ ҳолида ёхуд уйқусида келадиган ҳар бир сўзга حَدِيث деб ном берилади.
Аллоҳ буюради: وَإِذْ أسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أزْوَاجِهِ حَدِيثاً Пайғамбар хотинларидан баъзисига хуфёна бир сўз айтган эди (66/Таҳрим 3); هَلْ أتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ Ҳамма нарсани ўраб олувчи қиёматнинг хабари сенга етиб келдими? (88/Ғошия 1); وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ اْلأحَادِيثِ Менга воқеаларни (ёки тушларни) таъвил қилишга оид баъзи билимларни ато этдинг (12/Юсуф 101); яъни: инсон тушида эшитадиган нарсалар. Аллоҳ таоло Ўз (4/Нисо 87). (34/Сабаъ 19); яъни: ўзлари билан мисол келтириладиган хабарлар. /
أحْدَثْتُ مِلْكاً янги бир кучга эга бўлдим ибораси шундандир. Аллоҳ буюради: مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنْ ربِّهِمْ مُحْدَثٍ Уларга Роббиларидан келадиган ҳар бир янги эслатма (21/Анбиё 2). Янгидан пайдо бўлган ҳар бир иш ёки сўзга ҳам مُحْدَث дейилади. Аллоҳ буюради: حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْراً То ўзим сенга у ҳақда эслатма айтмагунимча (18/Каҳф 70); لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أمْراً Сиз билмайсиз, эҳтимол, Аллоҳ бунинг ортидан (кўнглингизда муҳаббат каби) бирор ишни пайдо қилар (65/Талоқ 1). Инсонга эшитиш орқали ёки ваҳй йўли билан, уйғоқ ҳолида ёхуд уйқусида келадиган ҳар бир сўзга حَدِيث деб ном берилади.
Аллоҳ буюради: وَإِذْ أسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أزْوَاجِهِ حَدِيثاً Пайғамбар хотинларидан баъзисига хуфёна бир сўз айтган эди (66/Таҳрим 3); هَلْ أتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ Ҳамма нарсани ўраб олувчи қиёматнинг хабари сенга етиб келдими? (88/Ғошия 1); وَعَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ اْلأحَادِيثِ Менга воқеаларни (ёки тушларни) таъвил қилишга оид баъзи билимларни ато этдинг (12/Юсуф 101); яъни: инсон тушида эшитадиган нарсалар. Аллоҳ таоло Ўз (4/Нисо 87). (34/Сабаъ 19); яъни: ўзлари билан мисол келтириладиган хабарлар. /