ح ل ف
Ҳ-л-ф
حِلْف : сўзи жамоа ўртасидаги келишувни билдиради. مُحَالَفَة эса ўзаро келишувдир. У келишув орқали тузилган нарсага содиқлик кўрсатиш учун ҳам ишлатилади. حَلِفُ كَرَمٍ ва حَلِيفُ كَرَمٍ иборалари сўзига содиқ, сўзининг ортида турадиган кишини ифодалайди. أحْلاَف эса حَلِيفٍ сўзининг кўплигидир. Шоир Зуҳайр шундай дейди:
124- تَدَارَكْتُمَا اْلأَحْلاَفَ قَدْ ثُلَّ عَرْشُهَا
124- Сизлар, аҳд тузганларга кейинроқ етиб келдингиз; тахти ағдарилишга юз тутганда.
Яъни: ишларининг ўнгидан бориши тугаш арафасида турганда. Кишининг арши эса, унинг ишларининг таянч устунини ташкил этувчи нарсадир.
حَلِف сўзининг асли — одамларнинг бир-биридан сўзнинг ростлигига оид оладиган қасамидир. Шунингдек, у ҳар турдаги қасам учун ҳам ишлатилади. Аллоҳ буюради: وَلاَ تُطِعْ كُلَّ حَلاََّفٍ مهِينٍ Кўп қасам ичувчи, фикр ва таҳлилда юзаки қарайдиган кишига итоат этма (68/Қалам 10); حَلاََّف , яъни: кўп қасам ичувчи.
Яна буюради: يَحْلِفُونَ بِاللّهِ مَا قَالُوا Улар (уни) айтмадик деб Аллоҳ номи билан қасам ичадилар (9/Тавба 74); وَيَحْلِفُونَ بِاللّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ Улар сизлардан бўлмаган ҳолда, сизлардан эканликларига Аллоҳ номи билан қасам ичадилар, (9/Тавба 56); يَحْلِفُونَ بِاللّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ Сизни рози қилиш учун Аллоҳга қасам ичадилар (9/Тавба 62).
شَيْءٌ مُحْلِفٌ : инсонни қасам ичишга етаклайдиган нарса деганидир. كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ : ибораси эса, (от ранги) қора-қизил аралашмами ёки сариқ-қизил аралашмами эканлигида шубҳа қилинишини; бири уни қора-қизил аралашма эканлигига қасам ичса, бошқаси сариқ-қизил аралашма эканлигига қасам ичишини ифодалайди.
مُحَالَفَة : ҳар бирининг бошқасига қасам ичишидир. Шунингдек, у мутлақ маънода ҳар қандай боғланиш учун ҳам ишлатилади. Шу жиҳатдан бир кишининг иттифоқдошига حِلْفُ فُلاَنٍ وَحَلِيفُهُ дейилади.
Пайғамбар (сав): لاَ حِلْفَ فِي اْلإِسْلاَمِ Исломда ҳеч қандай ҳилф (махсус дўстлик аҳдномаси) йўқдир, деб буюрган.
Фалон одам حَلِيفُ اللِّسَانِ 'дир дейиш — унинг тили ўткир; сўзни бошлайди, тўхтамай давом этаверади, деганидир. Худди шу маънода حَلِيفُ اْلفَصَاحَةِ /фасоҳат дўсти дейилади.
124- تَدَارَكْتُمَا اْلأَحْلاَفَ قَدْ ثُلَّ عَرْشُهَا
124- Сизлар, аҳд тузганларга кейинроқ етиб келдингиз; тахти ағдарилишга юз тутганда.
Яъни: ишларининг ўнгидан бориши тугаш арафасида турганда. Кишининг арши эса, унинг ишларининг таянч устунини ташкил этувчи нарсадир.
حَلِف сўзининг асли — одамларнинг бир-биридан сўзнинг ростлигига оид оладиган қасамидир. Шунингдек, у ҳар турдаги қасам учун ҳам ишлатилади. Аллоҳ буюради: وَلاَ تُطِعْ كُلَّ حَلاََّفٍ مهِينٍ Кўп қасам ичувчи, фикр ва таҳлилда юзаки қарайдиган кишига итоат этма (68/Қалам 10); حَلاََّف , яъни: кўп қасам ичувчи.
Яна буюради: يَحْلِفُونَ بِاللّهِ مَا قَالُوا Улар (уни) айтмадик деб Аллоҳ номи билан қасам ичадилар (9/Тавба 74); وَيَحْلِفُونَ بِاللّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ Улар сизлардан бўлмаган ҳолда, сизлардан эканликларига Аллоҳ номи билан қасам ичадилар, (9/Тавба 56); يَحْلِفُونَ بِاللّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ Сизни рози қилиш учун Аллоҳга қасам ичадилар (9/Тавба 62).
شَيْءٌ مُحْلِفٌ : инсонни қасам ичишга етаклайдиган нарса деганидир. كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ : ибораси эса, (от ранги) қора-қизил аралашмами ёки сариқ-қизил аралашмами эканлигида шубҳа қилинишини; бири уни қора-қизил аралашма эканлигига қасам ичса, бошқаси сариқ-қизил аралашма эканлигига қасам ичишини ифодалайди.
مُحَالَفَة : ҳар бирининг бошқасига қасам ичишидир. Шунингдек, у мутлақ маънода ҳар қандай боғланиш учун ҳам ишлатилади. Шу жиҳатдан бир кишининг иттифоқдошига حِلْفُ فُلاَنٍ وَحَلِيفُهُ дейилади.
Пайғамбар (сав): لاَ حِلْفَ فِي اْلإِسْلاَمِ Исломда ҳеч қандай ҳилф (махсус дўстлик аҳдномаси) йўқдир, деб буюрган.
Фалон одам حَلِيفُ اللِّسَانِ 'дир дейиш — унинг тили ўткир; сўзни бошлайди, тўхтамай давом этаверади, деганидир. Худди шу маънода حَلِيفُ اْلفَصَاحَةِ /фасоҳат дўсти дейилади.