ح م ل
Ҳ-м-л
حَمْل кўпгина нарсаларда назарда тутиладиган ягона бир маънони билдиради. فَعَلَ шаклида лафзлари орасида бир хиллик (тенглик) бордир; лекин масдарларининг кўпи орасида фарқлар бордир. Елкага юкланадиган нарсалар каби, зоҳирда/очиқдан юкланадиган оғирликларга حِمْلٌ деб ном берилган. Аёлнинг қорнидаги бола ва ҳомиладорлик ҳолатига ўхшатилиб, булутдаги сув ва дарахтдаги мева ҳам шу ном билан аталган.
Ботинда (ичдан) юкланадиган оғирликларга эса حَمْلٌ деб ном берилади. Аллоҳ буюради: وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لاَ يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ Агар гуноҳ юки оғир бўлган киши, юкининг елкасидан олинишини истаса ҳам, энг яқин кишиси ҳам юкининг энг кичик бир қисмини ўз елкасига олмайди (35/Фотир 18).
Бу маънода: حَمِلْتُ الثِّقَلَ وَالرِّسَالَةَ وَالوِزْرَ حِمْلاً оғирликни, мактубни ва гуноҳни юкладим дейилади. Аллоҳ буюради: وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالاً مَعَ أَثْقَالِهِمْ Ҳам ўзларининг гуноҳ юкларини, ҳам бу юклар билан бирга бошқа кўп гуноҳ юкларини кўтарадилар (29/Анкабут 13); وَمَا هُمْ بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُمْ مِنْ شَيْءٍ Ҳолбуки, уларнинг мўминлар елкасидаги ҳеч бир гуноҳни кўтаришлари сўз бўлиши мумкин эмас (29/Анкабут 12); وَلاَ عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاَ أجِدُ مَا أحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ Яна ўзларига улов ҳайвони топиб беришинг учун ҳузурингга келганларида: Сизларга улов топа олмаяпман, деганингда (9/Тавба 92); (62/Жумуъа 5); яъни: уни кўтариш билан вазифадор қилиниб, яъни: ҳаққини адо этишдан масъул тутилиб, уни кўтармаганлар. (13/Раъд 17); (24/Нур 54). (2/Бақара 286); (17/Исро 3); (69/Ҳаққо 14). (41/Фуссилат 47); (7/Аъроф 189);(46/Аҳқоф 15). (51/Зориёт 2). ибораси, ёмонлик мақсадида гап ташияпти деганидир.
Ботинда (ичдан) юкланадиган оғирликларга эса حَمْلٌ деб ном берилади. Аллоҳ буюради: وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لاَ يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ Агар гуноҳ юки оғир бўлган киши, юкининг елкасидан олинишини истаса ҳам, энг яқин кишиси ҳам юкининг энг кичик бир қисмини ўз елкасига олмайди (35/Фотир 18).
Бу маънода: حَمِلْتُ الثِّقَلَ وَالرِّسَالَةَ وَالوِزْرَ حِمْلاً оғирликни, мактубни ва гуноҳни юкладим дейилади. Аллоҳ буюради: وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالاً مَعَ أَثْقَالِهِمْ Ҳам ўзларининг гуноҳ юкларини, ҳам бу юклар билан бирга бошқа кўп гуноҳ юкларини кўтарадилар (29/Анкабут 13); وَمَا هُمْ بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُمْ مِنْ شَيْءٍ Ҳолбуки, уларнинг мўминлар елкасидаги ҳеч бир гуноҳни кўтаришлари сўз бўлиши мумкин эмас (29/Анкабут 12); وَلاَ عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لاَ أجِدُ مَا أحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ Яна ўзларига улов ҳайвони топиб беришинг учун ҳузурингга келганларида: Сизларга улов топа олмаяпман, деганингда (9/Тавба 92); (62/Жумуъа 5); яъни: уни кўтариш билан вазифадор қилиниб, яъни: ҳаққини адо этишдан масъул тутилиб, уни кўтармаганлар. (13/Раъд 17); (24/Нур 54). (2/Бақара 286); (17/Исро 3); (69/Ҳаққо 14). (41/Фуссилат 47); (7/Аъроф 189);(46/Аҳқоф 15). (51/Зориёт 2). ибораси, ёмонлик мақсадида гап ташияпти деганидир.