ح ر س

Аллоҳ буюради: فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً У ерни кучли қўриқчилар ва учар юлдузлар билан тўп-тўла эканлигини кўрдик (72/Жин 8). حَرَس ва حُرَّاس сўзлари жойни қўриқловчи/қўриқчи маъносини англатувчи حَارِس сўзининг кўплигидир. حَرْز ва حَرْس сўзлари эса талаффузи қанчалик яқин бўлса, маъно жиҳатидан ҳам шунчалик яқиндир. Фақат шу фарқ борки, حَرْز кўпроқ пул ва ашё учун ишлатилади, حَرْس эса кўпроқ маконлар учун ишлатилади. Шоир шундай дейди:
109- فَبَقِيتُ حَرْسًا قَبْلَ مَجْرَى دَاحِسٍ
لَوْ كَانَ لِلنَّفْسِ اللَّجُوجِ خُلُودُ
109- Доҳиснинг ўтишидан олдин қўриқчи бўлиб қолдим;
Кошки бу нафасни то абад шу ерда сарфласам эди.
Дейиладики: Маъноси: Ҳарсан, яъни, даҳран (узоқ вақт) деганидир. Агар ҳарс сўзи узоқ вақт маъносини англатишининг далили фақат шу байт бўлса, бу уни кўрсатмайди; чунки: Унинг ҳол ўрнида ишлатилган масдар бўлиш эҳтимоли ҳам бор. Яъни: Қўриқчи бўлиб қолдим. Узоқ вақт ва муддат маъносида ишлатилгани ҳарс сўзидан эмас, балки сўзнинг маъносидан англашилади.
أحْرَسَ феълининг маъноси эса: Бўлмоқ (ҳосил бўлмоқ) маъносини ташувчи бошқа қолиплар каби, паноҳгоҳга эга бўлмоқ деганидир. حَرِيسَةُ الْجَبَلِ : Тоғда кечаси қўриқланадиган нарса маъносига келади. Абу Убайда дейди: حَرِيسَة бевосита مَحْرُوسَة қўриқланганнинг ўзидир. حَرِيسَة ўғирланган нарса экани айтилган. حَرَسَ يَحْرُسُ حَرْسًا феъли шу маънодадир. Унинг حَرِيسَة сўзидан олингани ҳам ўйланиши мумкин; чунки: Арабларнинг уни ўғрилик маъносида ишлатганлари собитдир.