ح س ر

حَسْر сўзи кийинган кишининг устидаги нарсаларини ечишини англатади. Шу маънода حَسَرْتُ عَنِ الذِّرَاعِ билакни шимардим ибораси бор. حَاسِر эса устида на совути, на дубулғаси бўлмаган кишидир. مِحْسَرَة эса супурги деганидир. فُلاَنٌ كَرِيمٌ مَحْسِرٌ ибораси билим ва тажрибадан киноядир. نَاقَةٌ حَسِيرٌ эса эти ва кучи кетган урғочи туя деганидир. نَوْقٌ حَسْرَى ҳам шу маънодадир.
حَاسِر : ўзидаги кучларни ишга солишдан ожиз бўлган кишидир. Ожиз кишига حَاسِر ва مَحْسُورٌ деб ҳам аталади. حَاسِر дейилиши — унинг ўзидаги кучларни бевосита ўзи ишлатишдан ожиз бўлгани; مَحْسُور дейилиши эса чарчоқ уни бу кучларни ишлатишдан тўсгани назарда тутилганидандир.
Аллоҳ таолонинг: يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِأً وَهُوَ حَسِيرٌ Кўз ахтарган нуқсонини топишдан умидини узиб, хориган ва чарчаган ҳолда сенга қайтади (67/Мулк 4) деган сўзи эса ҳам حَاسِر , ҳам مَحْسُور маъносида бўлиши мумкин. Аллоҳ буюради: فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً Маломат қилинган ва қўли бўш қолган ҳолда ўтириб қоласан (17/Исро 29).
حَسْرَة сўзи эса қўлдан бой берган нарсасига афсусланиш ва ундан пушаймон бўлишдир. Гўё жоҳиллик кишининг қўл-оёғини боғлаб, шу ишни унга қилдирган; ёки ҳаддан ортиқ ғам-ғусса унинг кучларини эгаллаб олган; ёхуд қўлидан чиқиб кетган нарсаларга етишига тўсқинлик қиладиган бир чарчоқ уни қамраб олгандир.
Аллоҳ буюради: لِيَجْعَلَ لَهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ Аллоҳ бу асоссиз хаёлни уларнинг қалбларига ўрнашган аччиқ бир ҳасратга айлантириш учун (3/Оли Имрон 156); وَإِنَّهُ