ح ق ق
Ҳ-қ-қ
حَق сўзининг асли — мувофиқлик ва уйғунликдир. Худди эшикни ушлаб турувчи ўқнинг ўзи учун тайёрланган мустаҳкам жойга (уяга) мос келиши ва ўша ерда бемалол айлана олиши каби.
Ҳақ сўзи турли маъноларда ишлатилади.
Биринчиси: Бирор нарсани ҳикмат тақозосига кўра яратган зотга ҳақ деб ном берилади. Бунинг учун Аллоҳ таоло ҳақида: У — ҳақдир дейилади. Аллоҳ буюради: وَرُدُّوا إِلَى اللّهِ مَوْلاَهُمُ الْحَقِّ Инсонларнинг барчаси ҳаққоний эгалари бўлган Аллоҳга қайтариладилар (10/Юнус 30); бунинг сал илгарисида эса: فَذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ Мана шу — ҳақ бўлган Роббингиз Аллоҳдир. Ҳақдан кейин залолатдан бошқа нима ҳам бор экан? (10/Юнус 32).
Иккинчиси: Ҳикмат тақозосига кўра яратилган нарсага ҳам ҳақ деб ном берилади. Шу жиҳатдан: Аллоҳ таолонинг ҳар бир феъли ҳақдир, дейилади. Ўлим ҳақдир, қайта тирилиш ҳақдир дейилиши каби. Аллоҳ буюради: هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُوراً У Зот қуёшни зиё таратувчи ва ойни нур сочувчи қилди (10/Юнус 5); مَا خَلَقَ اللّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ Аллоҳ буларни ҳақдан ўзга тарзда яратмаган (10/Юнус 5).
Қиёмат ҳақида эса: وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّУлар сендан: У жазо куни ҳақми? деб сўрайдилар. Айт: Роббимга қасам бўлсинки, ҳа, у, албатта, ҳақдир (10/Юнус 53); لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ Ҳақни яширадилар (2/Бақара 146); اَلْحَقُّ مِنْ ربِّكَ (2/Бақара 149). (2/Бақара 213). ва (10/Юнус 33); (23/Муъминун 71). Бу ердаги ҳақ сўзидан бевосита Аллоҳ таолонинг Зоти кўзда тутилган бўлиши ҳам, ҳикмат тақозосига кўра чиқарилган ҳукм маъносида ишлатилган бўлиши ҳам тўғридир. Яъни: Унинг ҳақ эканини аниқладим ёки унинг ҳақ эканига ҳукм қилдим. Аллоҳ таолонинг: (8/Анфол 8) деган сўзи ҳам шу маънодадир. Иҳқоқ ул-ҳақ (Ҳақни рўёбга чиқариш) икки тарзда бўлади: (4/Нисо 91) деб буюриши каби; яъни: Кучли/мустаҳкам далил. (9/Тавба 33) деган сўзлари каби. (69/Ҳаққо 1-2) деган сўз эса қиёматга ишорадир. . (10/Юнус 103); (7/Аъроф 105). (2/Бақара 228) деган сўз шу маънодадир. ? деган сўзи каби. Яъни: Даъво қилаётган нарсанг ҳақ эканини хабар берувчи нима? эса, сўзнинг тил жиҳатидан асл маъносида ишлатилган бўлишидир., деган маънони англатади.
Ҳақ сўзи турли маъноларда ишлатилади.
Биринчиси: Бирор нарсани ҳикмат тақозосига кўра яратган зотга ҳақ деб ном берилади. Бунинг учун Аллоҳ таоло ҳақида: У — ҳақдир дейилади. Аллоҳ буюради: وَرُدُّوا إِلَى اللّهِ مَوْلاَهُمُ الْحَقِّ Инсонларнинг барчаси ҳаққоний эгалари бўлган Аллоҳга қайтариладилар (10/Юнус 30); бунинг сал илгарисида эса: فَذَلِكُمُ اللّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ Мана шу — ҳақ бўлган Роббингиз Аллоҳдир. Ҳақдан кейин залолатдан бошқа нима ҳам бор экан? (10/Юнус 32).
Иккинчиси: Ҳикмат тақозосига кўра яратилган нарсага ҳам ҳақ деб ном берилади. Шу жиҳатдан: Аллоҳ таолонинг ҳар бир феъли ҳақдир, дейилади. Ўлим ҳақдир, қайта тирилиш ҳақдир дейилиши каби. Аллоҳ буюради: هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُوراً У Зот қуёшни зиё таратувчи ва ойни нур сочувчи қилди (10/Юнус 5); مَا خَلَقَ اللّهُ ذَلِكَ إِلاَّ بِالْحَقِّ Аллоҳ буларни ҳақдан ўзга тарзда яратмаган (10/Юнус 5).
Қиёмат ҳақида эса: وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّУлар сендан: У жазо куни ҳақми? деб сўрайдилар. Айт: Роббимга қасам бўлсинки, ҳа, у, албатта, ҳақдир (10/Юнус 53); لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ Ҳақни яширадилар (2/Бақара 146); اَلْحَقُّ مِنْ ربِّكَ (2/Бақара 149). (2/Бақара 213). ва (10/Юнус 33); (23/Муъминун 71). Бу ердаги ҳақ сўзидан бевосита Аллоҳ таолонинг Зоти кўзда тутилган бўлиши ҳам, ҳикмат тақозосига кўра чиқарилган ҳукм маъносида ишлатилган бўлиши ҳам тўғридир. Яъни: Унинг ҳақ эканини аниқладим ёки унинг ҳақ эканига ҳукм қилдим. Аллоҳ таолонинг: (8/Анфол 8) деган сўзи ҳам шу маънодадир. Иҳқоқ ул-ҳақ (Ҳақни рўёбга чиқариш) икки тарзда бўлади: (4/Нисо 91) деб буюриши каби; яъни: Кучли/мустаҳкам далил. (9/Тавба 33) деган сўзлари каби. (69/Ҳаққо 1-2) деган сўз эса қиёматга ишорадир. . (10/Юнус 103); (7/Аъроф 105). (2/Бақара 228) деган сўз шу маънодадир. ? деган сўзи каби. Яъни: Даъво қилаётган нарсанг ҳақ эканини хабар берувчи нима? эса, сўзнинг тил жиҳатидан асл маъносида ишлатилган бўлишидир., деган маънони англатади.