ح ص د

حَصَد аслида экинни ўришдир. Ўрим ва ҳосил вақти дейилиши ҳам جَدَاد ва جِدَاد вақти сўзи кабидир. Аллоҳ буюради: وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ Ҳосил йиғими кунида ҳақини адо этинглар (6/Анъом 141); бу — ўз вақтида қилинган гўзал ўримдир.
حَتَّىَ إِذَا أخَذَتِ اْلأرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أهْلُهَا أنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أتَاهَا أمْرُنَا لَيْلاً أوْ نَهَاراً فَجَعَلْنَاهَا حَصِيداً كَأنْ لَمْ تَغْنَ بِاْلأمْسِ Дунё ҳаётининг мисоли шунга ўхшайди: Биз осмондан сув туширдик, у сув билан ер ўсимликлари бир-бирига қоришиб кетди, одамлар ейдиган ўсимликлар билан ҳайвонлар ейдиган ўсимликлар аралашиб кетди. Ниҳоят, у замин чиройли безагини олди ва ниҳоятда зийнатланди, ер эгалари эса бу ҳосилларни энди қўлга киритдик деб ўйлашди. Шунда кечаси ёки кундузи унга амримиз келиб, уни худди куни кеча яшнаб турмагандек, ўриб ташланган ҳолга келтирди (10/Юнус 24); бу эса вақти келмасдан қилинган ўримдир ва экиннинг синдирилиши маъносини англатади.
حَصَدَهُمُ السَّيْفُ Қилич уларни ўриб ташлади ибораси ҳам шундан олинган истиорадир. Аллоҳ таолонинг: مِنْهَا قَآئِمٌ وَحَصِيدٌ Бу шаҳарларнинг баъзилари ҳалигача қоим турибди, баъзилари эса ўриб олинган экинзорга айланган (11/Ҳуд 100) ояти эса, ўриб олинган деганидир ва: فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا Шундай қилиб, зулм қилган қавмнинг кети қирқилди (6/Анъом 45) оятида ишора қилинган ҳолатларни баён қилади.
وَحَبَّ الْحَصِيدِ Ва ўриб олинадиган дон-дунларни ундирдик (50/Қоф 9) оятида келган сўз эса, озиқ-овқат сифатида ишлатиладиган нарсаларнинг ҳосилидир. Пайғамбар (сав)нинг: وَهَلْ يَكِبُّ النَّاسَ عَلىَ مَنَاخِرِهِمْ فِي النَّارِ إلاََّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ Одамларни бурунлари билан оловга улоқтирадиган нарса тилларининг ҳосилидан бошқаси эмасдир, деган сўзи эса истиорадир.
حَبْلٌ مُحْصَدٌ /мустаҳкам эшилган арқон, دِرْعٌ حَصْدَاءُ /мустаҳкам совут, شَجَرَةٌ حَصْدَاءُ /барги қалин дарахт иборалари ҳам шундандир. تَحَصَّد القَوْمُ / ифодаси эса, бир-бирини кучайтирди деганидир.