ح ي ي
Ҳ-й-й
حَيَاة сўзи турли шаклларда ишлатилади.
Биринчиси: Ўсимлик ва ҳайвонлардаги ривожланувчи кучни англатади. Аллоҳ буюради: اِعْلَمُوا أنَّ اللَّهَ يُحْيِي اْلأرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا Билингларки, Аллоҳ ерни ўлимидан кейин яна тирилтиради (57/Ҳадид 17);وَأحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً ميْتاً У билан ўлик бир шаҳарни тирилтирдик (50/Қоф 11); وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ Барча тирик нарсаларни сувдан яратганимизни кўрмайдиларми? (21/Анбиё 30).
Иккинчиси: Сезувчи/ҳис қилувчи куч маъносида ишлатилади. Ҳайвонлар шу жиҳатдан ҳайвон номини олганлар. Аллоҳ буюради: وَمَا يَسْتَوِي اْلأحْيَاء وَلاَ اْلأَمْوَاتُ Тириклар билан ўликлар ҳам баробар бўлмайди (35/Фотир 22); ألَمْ نَجْعَلِ اْلأرْضَ كِفَاتاً أحْيَاءً وَأمْوَاتاً Биз ер юзини бошпана қилмадикми? Ўликлар учун ҳам тириклар учун ҳам (77/Мурсалот 25-26); إِنَّ الَّذِي أحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ Уни тирилтирган Аллоҳ, албатта, ўликларни ҳам тирилтиради; У ҳар бир нарсага қодирдир (41/Фуссилат 39); оятдаги уни тирилтирган ибораси ривожланувчи кучга ишорадир; ўликларни тирилтиргувчидир қисми эса сезувчи кучга ишорадир.
Учинчиси: Фаолият кўрсатувчи ақлли кучни англатади. Аллоҳ таолонинг: أوَ مَنْ كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ Ўлик ҳолда эканида тирилтирганимиз билан (6/Анъом 122) сўзи кабидир. Шоир шундай дейди: 130 : Қайғу ўтиб кетганини ифодалайди. Шу жиҳатдан шоир шундай дейди: 131 (3/Оли Имрон 169); яъни: Улар лаззатланмоқдалар; чунки: Шаҳидларнинг руҳлари ҳақида жуда кўп ривоятлар бор. (8/Анфол 24) сўзида келган эса, давомли бўлган охират ҳаёти демакдир. : Аллоҳ таоло Ўзи билан сифатланадиган ҳаётдир. Аллоҳ таоло ҳақида: [] дейилганда, унинг маъноси: У ҳақида ўлим тилга олинмайди, деганидир. Ўлмаслик эса, Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч ким учун сўз бўла олмайди. (13/Раъд 26); яъни: Дунёнинг неъматлари. (2/Бақара 260) оятида эса, Иброҳим (а.с.) Аллоҳ таолодан, дунёнинг бало ва иллатларидан покланган охират ҳаётини ўзига кўрсатишини сўраган эди. (5/Моида 32); яъни: Ким бирор кишини ўлимдан қутқарса. (2/Бақара 258); яъни: Унинг жонини бағишлайман; бу унинг учун тирилтириш бўлади. , ҳис қила оладиган мавжудот демакдир. ибораси билан ҳақиқий, чексиз ҳаёт ўткинчи бўлмаган ҳаёт эканига, бир муддат давом этиб сўнг ўтиб кетадиган ҳаёт эмаслигига эътибор қаратилмоқда. (19/Марям 7) сўзи эса гуноҳлар уни, худди Одам (сав)нинг кўп фарзандларини ўлдиргани каби, ўлдира олмаслигига эътибор қаратмоқда; акс ҳолда, фақат унинг шу билан танилган киши эканини англаш учун эмас; зеро бу унчалик муҳим хусусият ҳам эмас. (10/Юнус 31) сўзи эса, инсонни нутфа/бир томчи сувдан; товуқни тухумдан; ўсимликни ердан чиқаришидир. Худди шунингдек, ни ҳам инсондан чиқаришидир. (24/Нур 61). дандир. Бу яна Аллоҳ буюради: (2/Бақара 49); яъни: Уларни ҳаётда қолдирар эдилар.
Биринчиси: Ўсимлик ва ҳайвонлардаги ривожланувчи кучни англатади. Аллоҳ буюради: اِعْلَمُوا أنَّ اللَّهَ يُحْيِي اْلأرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا Билингларки, Аллоҳ ерни ўлимидан кейин яна тирилтиради (57/Ҳадид 17);وَأحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً ميْتاً У билан ўлик бир шаҳарни тирилтирдик (50/Қоф 11); وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ Барча тирик нарсаларни сувдан яратганимизни кўрмайдиларми? (21/Анбиё 30).
Иккинчиси: Сезувчи/ҳис қилувчи куч маъносида ишлатилади. Ҳайвонлар шу жиҳатдан ҳайвон номини олганлар. Аллоҳ буюради: وَمَا يَسْتَوِي اْلأحْيَاء وَلاَ اْلأَمْوَاتُ Тириклар билан ўликлар ҳам баробар бўлмайди (35/Фотир 22); ألَمْ نَجْعَلِ اْلأرْضَ كِفَاتاً أحْيَاءً وَأمْوَاتاً Биз ер юзини бошпана қилмадикми? Ўликлар учун ҳам тириклар учун ҳам (77/Мурсалот 25-26); إِنَّ الَّذِي أحْيَاهَا لَمُحْيِي الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ Уни тирилтирган Аллоҳ, албатта, ўликларни ҳам тирилтиради; У ҳар бир нарсага қодирдир (41/Фуссилат 39); оятдаги уни тирилтирган ибораси ривожланувчи кучга ишорадир; ўликларни тирилтиргувчидир қисми эса сезувчи кучга ишорадир.
Учинчиси: Фаолият кўрсатувчи ақлли кучни англатади. Аллоҳ таолонинг: أوَ مَنْ كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ Ўлик ҳолда эканида тирилтирганимиз билан (6/Анъом 122) сўзи кабидир. Шоир шундай дейди: 130 : Қайғу ўтиб кетганини ифодалайди. Шу жиҳатдан шоир шундай дейди: 131 (3/Оли Имрон 169); яъни: Улар лаззатланмоқдалар; чунки: Шаҳидларнинг руҳлари ҳақида жуда кўп ривоятлар бор. (8/Анфол 24) сўзида келган эса, давомли бўлган охират ҳаёти демакдир. : Аллоҳ таоло Ўзи билан сифатланадиган ҳаётдир. Аллоҳ таоло ҳақида: [] дейилганда, унинг маъноси: У ҳақида ўлим тилга олинмайди, деганидир. Ўлмаслик эса, Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч ким учун сўз бўла олмайди. (13/Раъд 26); яъни: Дунёнинг неъматлари. (2/Бақара 260) оятида эса, Иброҳим (а.с.) Аллоҳ таолодан, дунёнинг бало ва иллатларидан покланган охират ҳаётини ўзига кўрсатишини сўраган эди. (5/Моида 32); яъни: Ким бирор кишини ўлимдан қутқарса. (2/Бақара 258); яъни: Унинг жонини бағишлайман; бу унинг учун тирилтириш бўлади. , ҳис қила оладиган мавжудот демакдир. ибораси билан ҳақиқий, чексиз ҳаёт ўткинчи бўлмаган ҳаёт эканига, бир муддат давом этиб сўнг ўтиб кетадиган ҳаёт эмаслигига эътибор қаратилмоқда. (19/Марям 7) сўзи эса гуноҳлар уни, худди Одам (сав)нинг кўп фарзандларини ўлдиргани каби, ўлдира олмаслигига эътибор қаратмоқда; акс ҳолда, фақат унинг шу билан танилган киши эканини англаш учун эмас; зеро бу унчалик муҳим хусусият ҳам эмас. (10/Юнус 31) сўзи эса, инсонни нутфа/бир томчи сувдан; товуқни тухумдан; ўсимликни ердан чиқаришидир. Худди шунингдек, ни ҳам инсондан чиқаришидир. (24/Нур 61). дандир. Бу яна Аллоҳ буюради: (2/Бақара 49); яъни: Уларни ҳаётда қолдирар эдилар.