ح و ل
Ҳ-в-л
حَوْل сўзининг асли — бир нарсанинг ўзгаришга учраб, бошқасидан ажралишидир. Шунинг учун ўзгариш асос қилиб олиниб حَالَ الشَّيْءُ يَحُولُ حُؤُولاً дейилган. اِسْتَحاَلَ эса, ўзгаришга тайёрланди деганидир. Ажралиш маъноси асос қилиб олиниб эса حَالَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ كَذَا дейилган. Аллоҳ таолонинг: وَاعْلَمُوا أنَّ اللّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ Билиб қўйингларки, албатта, Аллоҳ киши билан унинг қалби орасини эгаллаб туради (8/Анфол 24) сўзи, Унинг бир васфи сифатида айтилган: يَا مُقَلِّبَ اْلقُلوُبِ وَاْلأبْصَارِ Эй қалбларни ва кўзларни айлантириб-ўзгартирувчи! ифодасига ишорадир. Бу — Аллоҳ таолонинг, бир ҳикмат тақозосига кўра, инсоннинг қалбига, уни хоҳлаган нарсасидан тўсиб турадиган бир нарсани юборишидир.
Баъзилар эса: Бу وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ Улар билан ўзлари орзу қиладиган нарсаларнинг ўртаси тўсиб қўйилди (34/Сабаъ 54) оятидаги кабидир, дейди. Баъзилари эса Аллоҳ таолонинг: يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ У киши билан унинг қалби орасини эгаллаб туради (8/Анфол 24) сўзи ҳақида, уни ўлдириши ёки умрнинг энг заиф вақтигача яшатиб, илм соҳиби бўлганидан сўнг қайтадан ҳеч нарсани билмас ҳолга туширишидир, дейдилар.
حَوَّلْتُ الشَّيْءَ فَتَحَوَّلБир нарсани ўзгартирмоқ деганидир; бу бевосита ўзгариш ҳам бўлиши мумкин, ҳукм ва сўз билан ўзгартириш ҳам бўлиши мумкин. أحَلْتُ عَلَى فُلاَنٍ بِالدَّيْنِ ибораси ҳам шундандир. حَوَّلْتُ الْكِتَابَ : Китобнинг ичидаги маълумотларни дастлабки шаклини ўзгартирмасдан бошқа томонга кўчиришдир.
Мақолда дейиладики: لَوْ كَانَ ذَا حِيلَةٍ لَتَحَوَّلَ : Агар кучи бўлганида, ўзгарган бўларди. Аллоҳ буюради: لاَ يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلاً (18/Каҳф 108); яъни: ҳолатларида ҳеч қандай ўзгариш бўлмайди. (40/Ғофир 7). (13/Раъд 13); яъни: инсонлардан яширин/бехабар ҳолда ичида бир ҳикмат бўлган нарсага етишишда тенгсиздир. Шунга кўра, ҳийла ва тузоқ билан ҳам сифатланган; бу — қораланадиган жиҳатдан ҳийла ва тузоқ дегани эмас; Аллоҳ таоло ёмонликдан покдир. ) грамматикада, сифатланувчи устида бўлган ҳолга айтилади. Мантиқда эса, тез йўқоладиган хусусият учун ишлатилади. Вақтинчалик иссиқлик, совуқлик, қуруқлик, намлик каби.
Баъзилар эса: Бу وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ Улар билан ўзлари орзу қиладиган нарсаларнинг ўртаси тўсиб қўйилди (34/Сабаъ 54) оятидаги кабидир, дейди. Баъзилари эса Аллоҳ таолонинг: يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ У киши билан унинг қалби орасини эгаллаб туради (8/Анфол 24) сўзи ҳақида, уни ўлдириши ёки умрнинг энг заиф вақтигача яшатиб, илм соҳиби бўлганидан сўнг қайтадан ҳеч нарсани билмас ҳолга туширишидир, дейдилар.
حَوَّلْتُ الشَّيْءَ فَتَحَوَّلБир нарсани ўзгартирмоқ деганидир; бу бевосита ўзгариш ҳам бўлиши мумкин, ҳукм ва сўз билан ўзгартириш ҳам бўлиши мумкин. أحَلْتُ عَلَى فُلاَنٍ بِالدَّيْنِ ибораси ҳам шундандир. حَوَّلْتُ الْكِتَابَ : Китобнинг ичидаги маълумотларни дастлабки шаклини ўзгартирмасдан бошқа томонга кўчиришдир.
Мақолда дейиладики: لَوْ كَانَ ذَا حِيلَةٍ لَتَحَوَّلَ : Агар кучи бўлганида, ўзгарган бўларди. Аллоҳ буюради: لاَ يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلاً (18/Каҳф 108); яъни: ҳолатларида ҳеч қандай ўзгариш бўлмайди. (40/Ғофир 7). (13/Раъд 13); яъни: инсонлардан яширин/бехабар ҳолда ичида бир ҳикмат бўлган нарсага етишишда тенгсиздир. Шунга кўра, ҳийла ва тузоқ билан ҳам сифатланган; бу — қораланадиган жиҳатдан ҳийла ва тузоқ дегани эмас; Аллоҳ таоло ёмонликдан покдир. ) грамматикада, сифатланувчи устида бўлган ҳолга айтилади. Мантиқда эса, тез йўқоладиган хусусият учун ишлатилади. Вақтинчалик иссиқлик, совуқлик, қуруқлик, намлик каби.